даҕ. Сырата-сылбата суох, улахан илистиитэ суох (сүүрүү, сиэлии). ☉ Лёгкий, без особых усилий (бег, рысца)
[Быыра] Сэппэрэҥ сэлиинэн Силээннэри кэстэрдэ, Абыр-табыр айанынан Аабылааннары астарда. К. Туйаарыскай

Улахан сылайыы, илистии. ☉ Крайняя усталость, утомление. Сылаа-элээ баттыыр
□ Киһи күннээҕи олох кыһалҕатын, ыарахан үлэ эрэйин, сылаатын-элээтин умнан, чэпчиэххэ, сэргэхсийиэххэ айылааҕа. Күннүк Уурастыырап
[Буокай оҕонньор] үөрээхтээтэ, хараҕа чаҕылыйан, уот сырдыгар сылаата-элээтэ ааспыкка, атын буолбукка дылы көһүннэ. А. Сыромятникова
Ийэтэ Даарыйа аһылыгын бэлэмнээн, күүтэ сатаан баран, кырдьаҕас киһи сылаата-элээтэ баһыйан, сыппыта. «ХС»

аат. Санааҕа ылларыы, долгуйуу, санаарҕабыл. ☉ Сильное переживание, волнение, грусть, печаль
Санаарҕаабыттыы умсары көрбүт харахтарыгар хараастыы-илистии күлүктэрэ түһүөхтэригэр диэри суруйар. Амма Аччыгыйа
Бииргэ үөрэммит доҕотторун сорохторо сэриигэ өлбүттэр, сорохторо эргиллэн кэлбиттэр. Ханна баҕарар үөрүү уонна хараастыы тэҥҥэ сылдьыһара. И. Федосеев
Кырдьык эбит этэллэрэ: Кырдьаллар дьон санааттан, Өлөллөр эр бэртэрэ Үгүстүк хараастыыттан. «ХС»

түһэр диэнтэн бэй
туһ. Бэргэһэтин көхсүгэр түһэринэн сылдьарын дьэ өйдөөтө. Амма Аччыгыйа
Сэбирийбит эргэ бараан бэргэһэни сирэйдэрин ортотугар дылы умса түһэриммиттэр. Эрилик Эристиин
Тугу эмэ кэпсээтэҕинэ наар бэйэтин түһэринэ соҕус, киһи күлүөх өттүн ордук чорбото бэлиэтээн саҥарар үгэстээҕэ. «Чолбон»
◊ Ыйааһыҥҥын түһэрин спорт. — кыра ыйааһыҥҥа киирсээри, эрчиллии көмөтүнэн ыр (күрэхтэһээччини этэргэ). ☉ Сбрасывать вес (о спортсмене)
Бөҕөс ыйааһынын түһэриммэт, онон кэлин тириттэҕинэ балаһыанньа уустугуруоҕа. Н. Лугинов
Тустааччы ыйааһынын түһэриммит буолан, сылайбыт чинчилээх. Е. Неймохов
Үчүгэйдик эрчилиннэхпинэ, сүүрдэхпинэ-көттөхпүнэ илистиитэ суох ыйааһыммын түһэринэбин. «Сахаада»
△ Аһылыккын хонтуруолланан ыр. ☉ Сбрасывать вес с помощью диеты. Быраас ыйааһыҥҥын түһэринэриҥ буоллар диэтэ

саҥа алл.
1. Соһуйууну көрдөрөр. ☉ Выражает удивление
«Һуу! Хайа, бу тугуй?» — дэстилэр утуйа сытан уһуктубут дьон. Күндэ
Харытыана соһуйбут курдук: «Һуу, ыйыппытыҥ буоллар тахсыам этэ», — диэтэ уонна саатта даҕаны, кыбыһынна даҕаны. П. Ойуунускай
[Нүһэр Дархан:] Һуу, бу тугуй? Иирдим дуу? Эмэгэт илэ саҥарда. Сэтим-сэлээним Туолара чугаһаабытын Биттэннэҕэ дуу? И. Гоголев
△ Улаханнык сөҕүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает восторг, изумление
[Лэкиэс:] Һуу, туох ааттаах куйааһа таҥнары сатыылаата! С. Ефремов
2. Уоскуйууну көрдөрөр. ☉ Выражает успокоение, умиротворение
Һуу, хата баттаһа кэлбиппин. Н. Якутскай
«Һуу, түксү, түксү!» — артыыска, наһаа илистибит быһыынан, өрө уһуутаабытынан сүүрэн тиийэн дьиэлээх хотун аттыгар олоруна охсон кэбистэ. Амма Аччыгыйа
«Һуу, дьэ бэрт!» — Ылдьаа олоппоһун өйөнөрүгэр чиэстэнэн, өрө мэтэрийэ-мэтэрийэ, астына тыыллаҥнаан ылла. Н. Лугинов
♦ Һуу гын (диэ) — туох эрэ улахан сүпсүгүрүү, ыгылыйыы биитэр илистии кэнниттэн уоскуй. ☉ Успокоиться, угомониться после больших хлопот, суеты, напряжённых обстоятельств или крайней усталости
Туллукчаана уонна Чаахаба ыксаабыттара, ыгылыйбыттара ааһан, сирэйдэрэ сырдаан «һуу» дэһэ түстүлэр. В. Протодьяконов
Хобороос суругу ньилбэгэр ууран баран һуу гынан өрө тыыммыта. П. Аввакумов
Дьөгүөр түһүөхтээх тохтобула кэлбитигэр кыбыллан-кыбыллан син таҕыста, дьэ арыый һуу гынна. «ХС»

1. даҕ.
2. Ичигэс, ичигэһинэн илгийэр. ☉ Дающий, содержащий тепло, тёплый. Сылаас оһох. Сылаас чэй
   □ Крым биир куруордугар сылаас бадараанынан эмтэнэн баран, тахсан кэккэ ороннорго сытан сынньаналлар. Амма Аччыгыйа
   Сыралҕаннаах сылаас сайын кэнниттэн, куолутунан, көрдөөхнардаах күһүн көтөн-мөҕөн кэлбитэ. Н. Заболоцкай
   Николай Семёнович, айылааҕын үчүгэйдик көрөн хаалыым диэбиттии, сылаас ытыстарынан Наташатын икки иэдэһиттэн хаайа тутан, бэйэтигэр тарта. Дьүөгэ Ааныстыырап
3. Ичигэс, тымныыны киллэрбэт. ☉ Не пропускающий холод, утеплённый, тёплый. Сылаас дьиэ. Сылаас кулууп. Сылаас наскы
   □ Кыһыҥҥы ойуур — халыҥ хахха, күүстээх көмүскэл, сылаас дьиэ-уот. Амма Аччыгыйа
   «Бэйэҥ сылаас таҥастаах буолан, киһи тоҥорун билбэккин», — диэн баран, Чүөчээски күлэ-күлэ, бырастыы гынар быһыынан, Түргэнин кэтэҕиттэн имэрийдэ. Суорун Омоллоон
4. көсп. Эйэҕэс, сайаҕас. ☉ Ласковый, приветливый
   [Маайа] үөрүү, кыайыы сылаас мичээринэн сирэйэ сырдаабыт, эйэҕэстик саҥарбахтыыр, имигэстик хамнаммахтыыр чэгиэн, ис киирбэх эдэр дьахтар буола охсон хаалбыт. Амма Аччыгыйа
   Омос көрдөххө, намчы быһыылаах сирэйигэр, кэмчитик да буоллар, сымнаҕас сылаас мичээр оонньоото. Н. Лугинов. Хамсыыр көмүс хара хаастаах хараҕыҥ биир сылаас көрүүтүн миэхэ туһаайдаргын тойон сүрэҕим тохтоло суох толугуруу мөхсүөх этэ. Эвен фольк.
5. аат суолт. Туох эмэ итии соҕус туруктааҕа, итиинэн илгийэрэ. ☉ Тепло
   Сырдык, сылаас барыта эмээхсин олорор чэҥнээх хараҥа муннугуттан кэлэргэ дылы. Амма Аччыгыйа
   Сылааһы тутар чэпчэки матырыйаалы уонна өстүөкүлэни хото туттуохха. Н. Лугинов
   ♦ Сылаас миэстэ — үрдүк хамнастаах, улахан илистиитэ суох үлэлиир сир. ☉ соотв. тёплое местечко
   Аны институт сорох салайааччылара сылаас миэстэҕэ бэйэлэрин биир дойдулаахтарын …… олордо сатыылларын көрө-көрө биирдэ эмэ кириитикэлэстэ, утарыласта дуо? Е. Неймохов
   Дьирибинэ Сиидэрэбинэ наукаҕа туох да сыһыана суох киһи сылаас миэстэ оҥостон бүгэр эрэ сыаллаах. «ХС»
   Итиитэ (сылааста) киллэр көр итии. Сылааста киллэрэ түһэн бараҥҥын, үчүгэйдик оҥостон утуй. Амма Аччыгыйа
   Чэйиҥ, дьиэ сылыйыар диэри тахсан чэйдэ иһиҥ, сылааста киллэриҥ! Н. Якутскай
   Ылдьаа букатын кэмниэ-кэнэҕэс, чэйин сылытан, сылаас киллэрбитэ, аһыттан кыратык айаҕын хамсаппыта буолла. Н. Заболоцкай. Сылаас хараххынан көр — 1) кимиэхэ, туохха эмэ сымнаҕастык сыһыаннас, аһын. ☉ Ласково смотреть, ласкать взглядом
   Саҥа олох оҥоһуллар суолугар киирэн эрэбит, ол суолбут — холкуос. Ээ, оннук, — диэн сэҥээрэн сылаас хараҕынан көрө-көрө сэргиир Баһылайап. Күндэ Ийэ барахсан минньигэстик утуйа сытар оҕотун диэки сылаас хараҕынан көрдө, сүрэҕэ манньыйда. «ХС»; 2) бэрт буола сатаа. ☉ Заискивать, угодничать
   Сурутуу, биллэн турар, дуона суох кэлэр, дьэ оччоҕо бары миигин сылаас харахтарынан көрөллөр. П. Аввакумов
   ◊ Сылаас сымалаҕа үктэннэрии — саха оонньуута: оонньуур сир ортотугар ойбон саҕа төгүрүк сурааһын (сымала) тардыллар. Оонньооччулар, илиилэриттэн сиэттиһэн, сымаланы тула тураллар уонна бэйэ-бэйэлэрин үтүрүйсэн, тардан сымалаҕа үктэннэрэ сатыыллар. Сымалаҕа үктэммиттэр оонньууттан туорууллар, үктэммэккэ соҕотоҕун ордубут кыайар. ☉ Якутская национальная игра: в середине площадки чертится круг размером с прорубь. Игроки становятся за чертой круга, держась за руки, и стараются затолкнуть друг друга в круг. Тот, кто переступает черту круга, выбывает из игры, оставшийся последним становится победителем. Оҕолоор, эһиги сылаас сымалаҕа үктэннэрии диэн оонньуу баарын билэҕит дуо?
   ср. ДТС йылыҕ ‘тёплый, приветливый’, тат. жылы ‘тёплый’