м. император (империя баһылыга, ыраахтааҕы).

прил. британскай, Британия; Британская империя Британия империята.

м. доминион (урукку Британской империя бэйэлэрин бэйэлэрэ бас билинэр чаастара).

аат. Импэрээтэр баһылыктаах бөдөҥ монархическай судаарыстыба. ☉ Империя
Чампарыын Саар диэн ыраахтааҕы бүтүн импиэрийэни баһылаан олорбута. Саха фольк. Уонна бэйэтин аҕатын импиэрийэтин бас билэн олорбута үһү. Саха фольк. Оннооҕор, киһи аймах төрүөнууһуон быатыгар, дэриэтинньик да импиэрийэни имири эспэтэ үһү ээ. «ХС»

туохт. Үлэ, дьайыы кээмэйин, эйгэтин кэҥэт. ☉ Расширять сферу и объем деятельности
Туох да тохтоппот дьулурҕаннаах күүһүнэн, ким да кэҕиннэрбэт киэҥ далааһыннанан иннин диэки дьулуруйа сытар эбээт, мин Ленам. Т. Сметанин
[Римҥэ] империя саҕана гладиатордар охсуһуулара республика кэминээҕэр өссө ордук киэҥ далааһыннаммыта. КФП БАаДИ. Норуот бу искусствота [муоһунан оҥоруу] сылтан сыл ахсын улам улахан далааһыннанар. «Ленин с.»

аат.
1. Туох да бырааба, бас билиитэ суох, бэйэтэ киһи бас билиитэ буола сылдьар киһи. ☉ Раб
Тыыннаах ордубут эр дьон хандалы кэтэн кулут буолбуттара. П. Ойуунускай
Кулуттар уонна колоннар бастаанньаларыттан күүһэ өһүллүбүт Арҕааҥы Римскэй империя 476 сыллаахха «варвардар» сууһарыылаах охсууларыттан самныбыта. АЕВ ОҮИ
2. Көлөһүннээһиннээх уопсастыбаҕа тутулуктаах баттаммыт-атаҕастаммыт киһи. ☉ Зависимый, угнетенный человек (в условиях эксплуататорского общества)
Миэхэ үөрэхтээх разночинецтэр наадата суохтар, миэхэ тыл-өс аахсыбат кулуттар наадалар. И. Тургенев (тылб.)
3. хаарты. Таҥас хаарты саамай кырата. ☉ Валет
Кулут, тойон, хотун хаартылары ылан ыйдаҥарда-ыйдаҥарда, ботугуруу-ботугуруу кулгааҕар даҕайан иһиллэтэлиир. Суорун Омоллоон
Ойоҕоско чиэрбэ кулута сытар, ис диэки — чиэрбэ тууһа, кытыыга буугунай аҕыһа түспүттэр. Г. Угаров
◊ Кулуту бас билээччи истор. — былыргы кулуттааһыннаах уопсастыбаҕа кулуту бас билэр киһи. ☉ Рабовладелец
Кулуту бас билээччилэр кулуту атыылыыр, атыылаһар, кырбыыр, өлөрөр да бырааптаахтара. КФП БАаДИ. Кулут дьахтар — кулут балаһыанньатыгар сылдьар дьахтар. ☉ Рабыня
Кулут дьахтар оҕото кулут төлкөлөнөн төрүүрэ. КФП БАаДИ. Нэктэл кулут — саамай кирдээх, мара, ыарахан үлэни толорор киһи, кулут-хамначчыт. ☉ Батрак, выполняющий самую грязную работу. Нэктэл кулут баайга үлэһит кулут буолуохтаах. БСИ ЛНКИСО. Энньэ кулут — сүктэн барар баай кыыс энньэтин иһигэр киирсэн барсыһар кулут (хамначчыт). ☉ Батрак (раб), входящий в состав приданого богатой невесты. Энньэ кулут диэн кыыс энньэтигэр тоҕус-уон икки оҕоҕо тиийэ барыахтаах. БСИ ЛНКИСО
ср. тюрк. кул ‘раб, холоп’