аат. Импэрээтэр баһылыктаах бөдөҥ монархическай судаарыстыба. ☉ Империя
Чампарыын Саар диэн ыраахтааҕы бүтүн импиэрийэни баһылаан олорбута. Саха фольк. Уонна бэйэтин аҕатын импиэрийэтин бас билэн олорбута үһү. Саха фольк. Оннооҕор, киһи аймах төрүөнууһуон быатыгар, дэриэтинньик да импиэрийэни имири эспэтэ үһү ээ. «ХС»

I
аат.
1. Миэлинэн суруйарга аналлаах хаптаҕай оҥоһук. ☉ Доска (школьная)
Үнүрүүн биирдэ дуоскаҕа ыҥыран ыйыппыппар кыайан эппиэттээбэтэҕэ. С. Данилов
Учуутал хара кырааскалаах дуоскаҕа туус маҥан миэлинэн суруйан барар. В. Протодьяконов
Оҕолор биир-биир дуоскаҕа тахсан, нууччалыы суруллар оҕо аатын суруйаллар. КИИ МКТТҮө
2
хаптаһын диэн курдук. [Уоһук:] Мин бүгүн эһигини кытта сырсабын диэн хотуурбун дуоскаҕа тосту охсон кэбистим дии. Күндэ
Тыраап дуоскаларын төһө бөҕөлөрүй, миигин уйууһуктар дуу суох дуу диэн бэрэбиэркэлии-бэрэбиэркэлии Бэби оргууй аҕай богуонтан тахсыбыта. ДВЛ МК
3. кэпс. Туохха эмэ туттуллар анал оҥоһуулаах хаптаһын, фанера, билиитэ. ☉ Доска (пластина, плита разного назначения)
Саахымат дуоската. Мемориальнай дуоска. Бочуот дуоската. Чертежнай дуоска. Уһун остуол аттыгар үлэ кыраапыгын толоруутун көрдөрөр дуоска баар буолбут. В. Протодьяконов
Кини үрдүк көрдөрүүтүн иһин …… хаста даҕаны бочуот дуоскатыгар тахсыбыта. М. Попов
Импэрээтэр бэйэтин кытта куруутун саахымат дуоскатын илдьэ сылдьара. ПВН СБК
II
аат., спорт. Саахымат, дуобат күрэхтэһиитигэр оонньуу биир түһүмэҕэ. ☉ Одна партия (в шахматах, шашках)
Хамаанда састаабыгар нуучча дуобатыгар ССРС успуордун маастара Семен Николаев бастакы дуоскаҕа оонньоон бастаабыта. «Кыым»

1. даҕ.
2. итэҕ. Таҥара быһыыта быһыылаах, муҥура суох үрдүк сырдык күүстээх. ☉ Божественный, наделённый божественной благодатью, силой, святой. Сибэтиэй таҥара. Сибэтиэй тыын
   □ Эбэтэр үөһэттэн сибэтиэй таҥара илэ түһэн оҕобун тилиннэрдэҕэ буолуо. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Киһилии этэ-хаана суох, айыыны-хараны билбэт, аҥаардас сибэтиэй тыыннарынан олохсуйбут биибилийэҕэ кэпсэнэр дьикти ырай киһи тэһийбэт дойдута эбит. Н. Заболоцкай
   △ Таҥара курдук сырдык күүстэммит. ☉ Освящённый, наделённый божественностью, божественной благодатью. Сибэтиэй евангелие
   □ Таҥара дьиэтин тэрэпиэһинньигэ Александр преподобнай сибэтиэй күлүгүн ыйан көрдөрбүтэ. Н. Якутскай
   Бачча ньаалбааны тобус-толору кыпкыра алтан кириэстэрдээх. «Абыралгыт бу сибэтиэй кириэскэ баар», — диир. Суорун Омоллоон
3. көсп., кэпс. Киһи сүгүрүйэн туран ытыктыыр, үрдүк сырдык иэйиилээх; ытык. ☉ Освящённый высоким чувством, самый светлый и глубоко чтимый
   Сэттэ иилээх-саҕалаах Сибэтиэй ийэ дойдубут Сиҥнэстиэҕэ дэһэҥҥит Сэлэ иһиттэн тахсымаҥ! Сиҥнэстиэҕин иннигэр Сибэкки ньүөссүн кырыһынан Ситэриилээх дэһэллэр. С. Васильев
   Кеша олоҕун аргыһынан талбыт киһитэ Вера эмиэ кини курдук сир үрдүгэр саамай сибэтиэй идэлээх — эмчит. «Кыым»
   Бу аан дойдуга дьахтар тапталыттан ордук сибэтиэй, кэрэ туох да суох. А. Куприн (тылб.)
   Мин күндү ийэлэрим сибэтиэй ытыстара олох киэҥ хонуутугар кэскиллээҕи ыспыттара. Р. Гамзатов (тылб.)
   △ Улахан харыстаах, күндү, ытык. ☉ Оберегаемый человеком как самое светлое, священный (напр., об образе человека)
   [Күөх Көппө:] Оттон киһи сибэтиэй мөссүөнүн алдьатан көрдүн эрэ. Суорун Омоллоон
4. көсп., кэпс. Туох да айыыта-харата суох, толору ыраас. ☉ Нравственно чистый, безгрешный, благородный
   [Хряк:] Чепуха! Сиргэ сибэтиэй кыыс суох! [Булат:] Бааллар! Манна үлэлиир саха кыргыттара Үксүлэрэ олус сэмэйдэр, ыраастар, Башкир кыргыттарын курдуктар. И. Гоголев
5. аат суолт., итэҕ. Христианнар өйдөбүллэринэн, олоҕун таҥара, таҥара дьиэтин тустарыгар олорбут уонна өлөн баран үөһэ тахсан таҥараһыттары араҥаччылааччы буолбут киһи. ☉ По понятиям христиан, человек, проведший жизнь в служении богу и церкви и после смерти признанный небесным покровителем верующих, святой
   Биллэрин курдук, оннооҕор улуукан сибэтиэйдэр уонна бороруоктар бар дьон олоҕуттан букатыннаахтык тэйэллэрэ кэбэҕэстик ситиһиллибэт этэ. Индия к. Таҥара дьиэтин хадаҕалыыр тойотторбут биһигини сибэтиэй буолар иһин аҥаарбыт хайдыар, быһаҕаспыт быстыар диэри айыка диэбэппитигэр сүбэлииллэр. Эрилик Эристиин
   Константин төһө да аһынар сүрэҕэ суох, итиэннэ уодаһыннаах импэрээтэр буолбутун иһин, таҥара дьиэтэ кинини сибэтиэйинэн биллэрбитэ. КФП БАаДИ
   ◊ Сибэтиэй буор фольк., кэпс. — күн сирэ, аан дойду. ☉ Подсолнечный мир, земля как место обитания людей
   Сибэтиэй буорум улаҕаа өттүнэн [Сырдык күнүм] урбайа киирдэ. Саха нар. ыр. I
   [Баай Байбал:] Сырдык дууһабыттан арахсыахпар диэри, бу сибэтиэй буор сирбиттэн уларыйыахпар диэри таҥара биэрбит аһыыр аһым, таҥнар таҥаһым баар. П. Ойуунускай