несов. разг. см. исходить I.

ж. (действительность) реальность, баар чахчы; исходить из реальности баар чахчыга олоҕур.

несов. I. см. отправиться; 2. от чего (исходить) төрүттэн, олоҕур, тирэҕир; отправляться от проверенных данных бэрэбиэркэлэммит чахчыларга төрүттэн.

ж. 1. (предварительное условие) бастааҥҥы усулуобуйа, төрүт; 2. (отправное положение) төрүттэнии, тирэҕирии; исходить из правильной предпосылки сөптөөх төрүттэниигэ олоҕур.

туохт. Туохха эмэ тирэҕир, олоҕурт. ☉ Опираться на что-л., исходить из чего-л.
Суруйааччы Мөлчөһү былыр Кэбээйигэ сылдьыбыт дьиҥнээх Мөлчөстөн силистээн айбыт. КНЗ ТС

туохт. Тымныы салгынынан күүскэ үр, аргый. ☉ Сильно дуть, веять холодом
Ардахтаах хаарынан ыһыахтаан, Арҕааттан аныйбат да буолан! Айанныыр көтөрү намтатан, Астына ыттарбат да буолан! Күннүк Уурастыырап
Аллараа бөҕө Аҕыс уон аҕыс Ааһар албастара Аныйбыт эбит, Соҕуруу сорсуннаахтарын Соллоҥ илбис мэнэгэйдэрэ Сотуун өлүү курдук Салбанан түһэн Сатыылаабыт эбит. П. Ойуунускай
ср. кирг. аҥкы ‘исходить, распространяться’

туохт. Киэҥ сирдэринэн сырыт, сири-дойдуну элбэхтик кэрий, тилэ сүүр. ☉ Побывать во многих местах, исходить повсюду вдоль и поперек
Кыһын таба көлөнөн кынаттанан хайалаах, тыалаах сирдэри арҕарара, кылааннаах түүлээҕи өҥнөһөрө. И. Данилов
Арыт улуу бухатыыр буолан, Баайдары, бардамнары өһүүрбүт: Үс дойдуну арҕаран өрүү булан, Кинилэри кэһэтэн күннүүрбүт. С. Данилов
Баай хара тыабын арҕардым аҕай ини! Кыыс аалай уоһуттан ордук минньигэһи Ол тухары отой билэ-көрө иликпин. В. Миронов
ср. др.-тюрк. арха ‘искать’

туохт.
1. Кээмэйин бил, кээмэйдээ, кэмнээ. ☉ Мерить, измерять
[Ананий] күөл тамаҕар түһэр көҥүһү чинчийэн көрдө, мээрэйдээтэ. М. Доҕордуурап
[Бүөтүр] бэл оҕонньор уокка оттор маһын чууркатын мээрэйдээн, тэбис-тэҥ гына эрбээн кэбиһэр. А. Бэрияк
Илиинэн солооччулар уон биэстии буолан икки аҥыы хайдан, иккилии аҥаар гааттан ордуктаах сири мээрэйдээн, биригээдэнэн солууллар. «ХС»
△ Кэтэн көрөн сөп буоларын бил (таҥаһы). ☉ Примерять (одежду)
Кэтии кыысчаан иистэнэр, Куукулаҕа таҥ а с т и г э р : С ө ҕ ө к ө р ө р , мээрэйдиир, «Сөптөөх, үчүгэй буолсу», — диир. Р. Б аҕатаайыскай. Омук атаҕын таҥаһын хайаан да бэйэ мээрэйдээн ылара наа далаах. АЕЕ ӨҮОБ
2. көсп. Ханна эмэ уһаты-туора сырыт; элбэхтик кэрий (үксүгэр сатыы). ☉ Исходить вдоль и поперёк; обходить
[Сэмэн] сайынын атах сыгынньах, кыһынын тэстибит хаатыҥкалаах сэлиэнньэни уһаты-туора мээрэйдиирэ. Н. Якутскай
Дьөгүөрсэ киһитинээн куорат уулуссаларын аа-дьуо хааман мээрэйдээбитэ. «ХС»

1) разг. всякая мелочь; червяк, козявка; балык көлдьүнэ рыбная мелочь; 2) бездельник || праздный; көлдьүн киһи бездельник; көлдьүн олох праздная жизнь; 3) перен. мошенник || мошенничество; көлдьүнүнэн ыл = взять мошенничеством; көлдьүн күөмэйиттэн көппүт көнө буолааччы погов. то, что исходит из уст мошенника, всегда кажется правдивым.

туохт.
1. Убаҕаһы кэс эбэтэр тугунан эмэ булкуй. ☉ Брести, бродить по воде или месить что-л. жидкое
Үүт үрдүн оймоон сиэтэхпинэ ийэм таһыйара бэҕэһээҥҥи курдук ээ. А. Софронов
Үүйэ кыҥначчы туттан, уҥа илиитинэн ууну оймуу иһэр. Л. Попов
Биһиги ынахтарбыт амтаннаах от көрдөөн, хайдахтаах да ууну, бадарааны оймоон арҕастара көстүбэт буолуор диэри кэһэ сылдьан аһаахтыыллара. Н. Кондаков
△ Тугу эмэ убаҕаска уган, умньаан ыл. ☉ Макать, обмакивать что-л. в какую-л. жидкость
Хабырыыс уол быыкаайык хобордоох кырыытыгар арыы уулларан, балыгын оймоон сиэри тэриннэ. Амма Аччыгыйа
Бүөтүр кэргэнэ «аһаа, лэппиэскэҕин арыыга оймоо» дии-дии тула көтөрүн, кыһанарынмүһэнэрин санаан кэллэ. П. Аввакумов
2. Балачча дириҥник тэбис, тэпсэн бар (хол., хаары, кумаҕы, оту эҥин). ☉ Бродить (напр., по траве), месить ногами (напр., снег, песок, грязь)
Итии чуумпу сырдык түүҥҥэ Сииктээх оту оймуу кэһэн Дьонун, дьиэтин дэлби ахтан Дойдутугар кэллэ ити. Күннүк Уурастыырап
Өлөксөй тиит хаххатыттан тахсан, тохтуу-тохтуу халыҥ хаары оймоон бадьаалаабыта. П. Аввакумов
Бүлүү куората кумахтаах да буолар эбит, киһи олох бэрбээкэйинэн оймуу сылдьар. Багдарыын Сүлбэ
3. кэпс. Киэҥ сири биир гына тэлэһийэ, кэрийэ сырыт. ☉ Обходить, исходить огромное пространство
Муҥура биллибэт иччитэх тайҕаны собус-соҕотоҕун оймоон, аччыктаан, сылайан күүһэкүдэҕэ эстэрэ чугаһаан иһэрэ. Амма Аччыгыйа
Бу мэлискэх килиэ таас сири устатын-туоратын мээрэйдээбит, муустаах уулаах өрүстэри оймообут, аар тайҕаны арҕара хаампыт — кинилэр. А. Алдан-Семёнов (тылб.)
♦ Кэтит суолун (кэс) кэһимэ, уһун суолун (оймоо) оймоомо көр кэтит
Уһун суолун оймооботох, кэтит суолун кэспэтэх дьон кэлэн олоробут диэн көрдөһөн барбыт. Күннүк Уурастыырап
Уһун суолун оймообут, кэтит суолун кэспит айыым суоҕа. Амма Аччыгыйа
ср. монг. ойуми, ойима, бур. оёмо ‘идти вброд; плавать, плыть’