см. итинтикэ.

даҕ., кэпс. Ону-маны була сатаан хасыһар, оҥорор. ☉ Придирчивый, въедливый
[Маастар Махсыым] хайдахтаах кирипиис киһитин мин сатаан санаабатым. Далан
Ойоҕостон дьалбаа курдук көстүбүттэрин иһин, итинтикэлэриҥ кирипиис дьон. «Чолбон»

көр итинтикэ
Мин сүрэҕим-быарым хотон итэҕэйбэт ити суругу. Баҕар, интикэҥ улахан истээх буолуо... Н. Неустроев
Интикэҕит туора саастаах баҕайы эбит дии! Амма Аччыгыйа. Интикэҥ грузинка ээ... А. Федоров

көр көһүөркээ I
Кулгааҕыҥ анньар эбит буоллаҕа. Ити мүлтүгүр кулгааҕыҥ көһүүркүөн да сөп. Н. Абыйчанин
Бэйи, итинтикэҥ даҕаны [силгэ уунуута] оҕо оонньуута буолбатах, эрэйдиэҕэ. «Киэһэ, сарсыарда көһүүркээн хамсаппат гына ыарытыннарааччы», — дии-дии, Проня миискэттэн арыы ылан биэрэр. ВВ ЫСЫ

ый. солб. аат
1. Этэр киһи аттыгар, чугаһыгар баар тугу эмэ ыйан көрдөрөр (итинтикэ эбэтэр онтука диэннээҕэр чугаһы). ☉ Указывает на кого-что-л., находящегося вблизи (ближайший ; ближе, чем итинтикэ или онтука)
[Дарайаарап:] Бу алтан колчедан. Боростуойун көрүмэ …… мантыкаҥ кыһыл көмүс аргыһа. Суорун Омоллоон
Мантыкаҥ сүүнэ ходуһа, саас өрүс угуттуур хочото эбээт. С. Никифоров
[ Даарыйа эмээхсин (сыттыгын анныттан мөһөөччүктээх саһыл ти лэ ҕин ы лан биэрэр):] Бу мантыкабын кытаатан аттара охсон аҕалаарый. Күндэ
2. кэпс. Бу баҕас, бу эмиэ (сөбүлээбэккэ, сэнээн этэргэ). ☉ Э т о т (с оттенком пренебрежения, насмешки)
Мантыкабыт хаппырыыс ээ.  Мантыкаҥ сүрдээх мэник уол. Амма Аччыгыйа
— Һай, һай! Көр, мантыкаҥ аны сиргэнэр дуу, тугуй? «ХС»

сыһыан т. Саҥарааччы этэр санаата кырдьыктааҕар итэҕэтэр сыһыанын утары тутан тэҥниир дэгэттээх күүһүрдэн көрдөрөр. ☉ Выражает и усиливает убеждение говорящего в достоверности содержания высказывания с оттенком значения сравнения, сопоставления (тем более, подавно, тем паче, разумеется, конечно)
Эгэ итинтикэҥ улааттын, уҥуоҕа кытааттын. Суорун Омоллоон
Моотуос эмээхсин тиийэрин кэннэ, эгэ мин онно тиийиэ суох үһүбүн дуо? Софр. Данилов
Кини ыарыытын билиҥҥэттэн ааҕан сиппэт. Эгэ, кырыйдаҕына хайдах буолуой? В. Протодьяконов
△ Ардыгар ситим тыл дэгэттэнэр. ☉ Иногда имеет оттенок союзного значения
Уолаттарга кэпсээбэтэх эбиттэр, эгэ билигин кэпсиэхтэрэ дуо, кэпсээбэттэр. Эрилик Эристиин
Билигин эн бас билэр оронуҥ суох, эгэ остуоллаах буолуоҥ дуо? М. Доҕордуурап
[Сылгылар] хаарга батыллан охтон ылаллар, эгэ хаһан аһыахтара дуо. В. Протодьяконов
ср. тув. харын эки-дир ‘тем лучше’, бур. диал. эгээ ‘самый’

I
туохт.
1. Туох эмэ бэрээдэгин ыс, булкуй. ☉ Приводить что-л. в беспорядок
Кини суот үлэтин бутуйбат гына оҥорон утары дьыала оҥороору сылдьабын. М. Доҕордуурап
Дьонунан илдьи булкуйан, Дьон төрдүнууһун бутуйан, Кулаактары кистээн куоттартыыра Холкуоска хорҕотон хааллартыырга. С. Васильев
2. Ким эмэ өйүн-санаатын иирт, аралдьыт. ☉ Сбивать с толку кого-л.
Кини [Долгунуоп] биһиги нэһилиэккэ үгүс оччотооҕу дьону бутуйбута. Ол дьон билиҥҥэ диэри кэмсинэн ытыы-соҥуу сылдьаллар. Амма Аччыгыйа
Дантес куйаҕын туһунан легенданы кэпсиир букатын наадата суох этэ. Эйигин итинтикэҥ бутуйан кэбистэ. Софр. Данилов
Сараапап атыыһыт билигин да санаата астына илигэ. Кини ыйытыынан дьон санаатын бутуйар баҕалааҕа. Н. Якутскай
3. Алҕаска биири атыны кытта булкуй. ☉ Ошибочно принимать одно за другое
Бастакынан, эһиги чааһынайы уопсайы кытта бутуйаҕыт. Аҕыйах куһаҕан устудьуонтан сылтаан бүтүн курс бүтүннүүтэ «абсолютно» тугу да билбэт диир алҕас. Н. Лугинов
4. көсп. Тугу эмэ гыммыты, оҥорбуту биллэримээри анаан атыннык тутун, муннар, атыны оҥор, сымыйа сураҕы тарҕат. ☉ Путать следы, распространять ложные слухи о чем-л.
Артымыай эписиэр, Отоойко бандьыыт үөрдэрэ Чурапчы лааппыларын халаан бараннар, Дьааҥы диэки күрээтилэр диэн баара, соруйан суолларын-иистэрин бутуйаары бэйэлэрэ оннук сураҕы тарҕаппыттар. Л. Габышев
Манна чугаһаа эрэ, тукаам, бу уйалыы кэлэн иһэр тииҥ суола дии, быһыыта. Оннук эбит. Атаҕа маадьаччы барбыт, маска тахса-тахса соруйан суолун бутуйан айанныыр эбит. Л. Попов. Тэҥн. булкуй
II
туохт., эргэр. Үүнээйиттэн бэйэ оҥорбут кырааскатынан сот (үксүгэр кытархайдыҥы өҥ араас дэгэтинэн). ☉ Красить, окрашивать что-л. растительной краской домашнего приготовления (обычно различными оттенками красного цвета). Былыргы сахалар түнэ, сарыы таҥастарын сиһиктэн оҥорор кырааскаларынан бутуйан араас өҥнүүллэрэ. Тэҥн. сиһий
ср. тюрк. боя, буя, бодо ‘красить’

I
аат., үрд. Айылҕа баайдэлэй эйгэтэ барыта. ☉ Раздолье, простор; лоно природы
Киэһэрэн чуумпурбут дуолларга - ыраас халлаанныы сырдаабыт көлүччэлэргэ, туох эрэ кистэлэҥнээҕи сипсиһээри кэтэспит чараҥнарга ис иэйиилэрбин кимиэхэ эрэ кэпсиэхпин баҕардым. Далан
- Барахсаны [туртаһы] ыытыахха! Киэҥ дуолга көҥүл көччүйдүн. И. Федосеев
Айылҕа киэҥ дуолугар үөскээбит кукаакы тоҕо дьоҥҥо чугаһыы сатыырын билбит суох. В. Тарабукин
△ Улаҕата көстүбэт, киэҥ нэлэмэн сир. ☉ Широкое, обширное пространство, не ограниченное видимыми пределами
[Уол] иннигэр тэнийэ тардыллар киэҥ дуолтан, халыһыйар хайыһарын халысхан сырыытыттан санаата көтөҕүллэн, иннин хоту түргэнник тэбэн элэстэнэн испитэ. Далан
Акыйаан, киэҥ акыйаан, Таптыыбын эн күөх дуолгун. И. Гоголев
Өлүөнэ бэйэтин киэҥ дуолугар ыҥыра турар көстүүтэ кэрэтин эбитин! «ХС»
II
1. сыһ., кэпс. Букатын, адьас, төрүт (үксүгэр туохт. буолб. ф-тын кытта тут-лар). ☉ Совсем, совершенно, вовсе (преим. употр. с отриц. ф. гл.)
Таһырдьа дуол тахсаайаҕын. Дьүөгэ Ааныстыырап. Эһэ итини [бөрө улуйарын] истэ-истэ дуол хамсаабакка олорбут. А. Пахомов. - Суох, итинтикэҥ [ньирэй] атын дьону дуол билиммэт. Ыҥырар ы
2. эб. суолт. Даҕааһын аат бэлиэтин күүһүрдэр эбиискэ быһыытынан туттуллар (отой, олох). ☉ В сочетании с прилагательным выступает в качестве частицы, усиливающей его значение
Дуол кыра эрдэхтэн мин күнү таптыырым, Бэл киэһэ күн киирэн эрэрин тутаары Алаастан алааска сүүрэлиир буоларым. Эллэй
Сорохтор ураты аналлаах Дуол ыраах айаҥҥа хоҥноллор. Р. Баҕатаайыскай
Өлүөнэ эбэбит биэрэгэр дуол саҥа Куораттар, тутуулар, собуоттар көстөллөр. С. Васильев

1. аат. Ол-бу, бары-барыта. ☉ Всякая всячина, и то и сё
   Эҥин арааһы атыыласпыт. ЯРС
   Эҥин арааһы көрөммүн, Этэҥҥэ алыстык сырыттым. Күннүк Уурастыырап
   Оҕобун эҥин арааска холооннор, бу дьүһүннээх киһини! Н. Заболоцкай
2. даҕ. суолт. Арааһынай, туох эмэ бэлиэнэн уратылаһар, араас-араас. ☉ Всякий, разный, различный, разнообразный
   Эҥин араас эндирдэргэ да түбэстэрбит, Эчи суох, иирсибэт, арахсыспат этибит. С. Данилов
   Тымныы күһүн буолбут, эҥин араас саҥалаах көтөрсүүрэр мэлийбит. Күндэ
   Сиик таммахтара күөх окко эҥин араас өҥүнэн кутулла оонньоотулар. А. Фёдоров
   Ити курдук Өлөксөй өйүгэр Эҥин араас санаалар Үрүт үөһэ үтүрүһэн Үмүөрүһэн истилэр. С. Васильев
   ♦ Эҥин <араас> буолан сөбүлээб. — ол-бу буолан; кубулҕатыран. ☉ Совершая глупые выходки, совершая что-л. несуразное; притворяясь кем-л.
   Күтүр өстөөх эҥин араас буолан. Итинтикэҥ туохха эрэ быа буолуо ээ. Н. Неустроев
   «Эҥин араас буолан чорбоҥноспуттарын билиэх этилэр», — диэн кэмирийэ сытта. П. Ойуунускай
   Эҥин буолан сөрүөҥнээ эрэ, ханна күрүүгүн? Амма Аччыгыйа
   — Хайа, доҕоор, били… арыгыбыт? — Эҥин араас буолан көр эрэ, — Катя оонньоон суоһурҕаммыта буолбута. Далан. Эҥин араас буолума — ол-бу буолан хаппырыыстаан мунньаҥнаама, сөрүөҥнээмэ; ол-бу буолан кубулҕатырыма. ☉ Не капризничай; не кривляйся, не ломайся
   Эҥин араас буолума, тахсан дьоҥҥун кытта үлэлээ. НАГ ЯРФС II

туохт.
1. сап I диэнтэн атын. туһ. Аан сабылынна. Маҕаһыын сабыллыбыт
□ Быыс сабыллаатын кытары …… сыанаттан сүүрэн тахсыбыта. Н. Лугинов
Манан биир сүрүн дохуот киллэрэр салаалара сабылынна. Эрилик Эристиин
Гаврил Романович ынах кэмиттэн-кэмигэр сабылларын ситиһэр. ҮБНьТ
2. кэпс. Туга эмэ суох буолан кыһалҕаҕа ыллар, буорайар суолга киир, ыал аатыттан аас. ☉ Быть лишённым самого необходимого для жизни, оказываться в бедственном положении, бедствовать. Дьиэнэн бары ыалдьан сабыллыах курдукпут
□ Итинтикэтэ [үрдүкүлэргэ бэлэҕэтуһаҕа] суох букатын сабыллыах дьоммут. Н. Лугинов
[Кэччэгэй Кэтириинэ уолугар:] Киһи киһини сөбүлээн да сынньар баҕайы. Саах күрдьээччитэ суох сабылыннахпыт ити. Эрилик Эристиин
♦ Аана сабыллыбат кэпс. — (ханна эмэ) сылдьааччылар быыһа суох кэлэллэр, (ким эмэ) кэлээччилэртэн быыс булбат. ☉ Нет отбою от посетителей, гостей (букв. дверь не закрывается)
Кырдьык, куораччыттар кэллэхтэрин күн Мещеряковтар дьиэлэрин аана сабыллыбатаҕа. И. Федосеев
Буруота сабылынна көр буруо. Арай истиллэр: былыр буолуталыыр ынырык ыарыылартан ыал ыалынан буруота сабылларын, аас-туор сут дьыллар суодуйдахтарына иэримэ дьиэлэр иччитэхсийэллэрин. Айталын. Хараҕа сабылынна кэпс. — 1) хараҕа ыалдьар эбэтэр көрбөт буолар. ☉ Утрачивать на время способность видеть; терять зрение. «Илииҥ тугу гынарын хараҕыҥ көрбөт дуо? — Эмээхсин дьиппиэнник ыйытта. — Икки хараҕыҥ сабыллыбыта дуо эйиэнэ?» Амма Аччыгыйа
Бу булт саҕана хараҕынан сабыллан иэдээн буолуо. Болот Боотур; 2) киһи билиэҕин, өйдүөҕүн билбэт-көрбөт, кыайан өйдөөбөт. ☉ Перестать замечать, понимать, воспринимать происходящее вокруг
[Кыталык кыыл Ньургун Боотурга:] Икки хараҕыҥ сабыллыбыт эбит, Икки кулгааҕыҥ бүөлэммит эбит [оччолоох сураҕы истибэт буола]. П. Ойуунускай
Оо, харах сабыллара муҥ да буолар эбит, саамай табаарыһым дии саныырым, онтукам киһим ол күлүү-элэк оҥосто сырыттаҕа. «ХС»; 3) өлөр, тыына быстар. ☉ Умирать (букв. глаза закрываются)
Хааннарым тохтоннор, мин өлөн эрэбин, Хараҕым сабыллан мин ииҥҥэ киирэбин. П. Ойуунускай