зоол. кабарга || кабарговый, кабарожий.

аат., харыс т. Бүүчээн. ☉ Кабарга.

сыһ. Бүүчээн курдук сылбырҕатык, сыыдамнык. ☉ Очень проворно, быстро (как кабарга)
Бүдүрүйбэт, сылбырҕа Бүүчээннии үктэннэххин. С. Тимофеев

аат., түөлбэ. Бүүчээн. ☉ Кабарга
Үрэхтэн ситэ арахса иликпинэ мэнэх онон-манан тэһитэ үктээн ааспыт суола көһүннэ. Я. Семёнов
Арай, доҕор, кини көрдөҕүнэ, кумахха сабыс-саҥа мэнэх суола тимэх үктээбит. В. Миронов

1. аат. Ыыраахтаах туйахтаах, кылгас кутуруктаах, таҥхаҕар уҥуохтаах муоһа суох кыра кыыл. ☉ Кабарга
   Эһэ, бүүчээн, куобах этин буор хайа саҕаны муспуттар. Амма Аччыгыйа
   Биир логлоруттубут сымара таастардаах намыһах хадаары туораан истэҕинэ, сүрдээх чугаһынан атыыр бүүчээн иннин быһа сүүрэн нөҥүө очуостарга таҕыста. Болот Боотур
   Суругунан поэзияҕа таба, чубуку, бүүчээн уобараска үгүстүк киирэллэр. КНЗ СПДьНь
2. даҕ. суолт. Бүүчээн тириититтэн тигиллибит. ☉ Сшитый из кабарговой шкуры, кабарговый (кабарожий)
   Тогойкин эргиллэн көрбүтэ, бүүчээн холуоһаларын боспоччу кэппит кырдьаҕас киһи кини кэннигэр турар эбит. Амма Аччыгыйа
   Бүүчээн тириитэ Биристээҥки үтүлүгүн Бэгэччэгэр диэри Тиирэ анньынан киирбитэ. Саха нар. ыр. II
   ср. монг. мечин ‘обезьяна’
   ◊ Бүүчээн ыыта — атыыр бүүчээн иһин түгэҕэр анал хааҕа сылдьар куһаҕан сыттаах убаҕас. ☉ Кабарговая (кабарожья) струя
   Бүүчээн ыыта, эһэ үөһэ, киргил тумса, мас үөнэ — бүппэт үгүс «эмп суорда», Киһи ону ааҕан сиппэт. Күннүк Уурастыырап
   Куораттан сырыыта табыллан тахсыаҕыттан ыла Тойон Киһи дьүһүннүүн уларыйда. «Оҕонньорбут бүүчээн ыытын булан тахсыбыт дуу?..» — диэн суруксут чаччыынаҕа сипсийдэ. И. Гоголев

аат., э. ахс., зоол. Атахтарыгар туйахтаах, үүнээйинэн аһылыктанар, үүтүнэн иитээччи бөдөҥ харамайдар (сылгы, ынах сүөһү, сибиинньэ, тайах, таба о. д. а.) этэрээттэрэ. ☉ Отряд копытных, копытные. Туйахтаахтар араастара — бүтэй уонна ыыраахтаах туйахтаахтар
□ Алаас сыһыыларым Алардарын иһигэр Ачаах туйахтаахтар Аалсыһан үөскээбиттэр. «ХС»
◊ Бүтэй туйахтаах (туйахтаахтар) көр бүтэй II
Үрэххэ баппатах үрүҥ түүлээҕи, Үргүүк хаҥылы, бүтэй туйахтааҕы Үксэтэ олордуннар. П. Ойуунускай
Бүтэй туйахтаахтар оҕолоро …… төрөөт да атахтарыгар тураллар уонна ийэлэрин батыспытынан бараллар. ББЕ З. Паарынай туйах- таахтар — ыыраахтаах туйахтаахтар диэн курдук. Паарынай туйахтаахтар этэрээттэригэр сибиинньэлэр, бегемоттар, табалар, жирафтар киирсэллэр. Ыыраахтаах туйахтаах (туйахтаах- тар) — туйахтарын иһигэр икки эбэтэр түөрт тарбахтаах туйахтаахтар этэрээттэрэ (хол., таба, туртас, сибиинньэ). ☉ Парнокопытные (напр., олень, кабарга, свинья)
Үгүс ыыраахтаах туйахтаахтар төбөлөрүгэр муостаахтар. ББЕ З
Бачча элбэх ыыраахтаах туйахтааҕы бу өрүс кытылыгар аатырбыт Кугда баай даҕаны буорга үктэннэрбитэ иһиллибэт этэ. ВМП УСС

I
аат. Киһиэхэ төрөөбүт аҕатын бииргэ төрөөбүт убайа. ☉ Дядя (старший брат отца — независимо от пола говорящего)
Баһылай оҕонньор, абаҕам буоллаҕыҥ, биһиги аһыырбыт быһынна, оччугуй да буоллар тарда бэрис эрэ. МНН
Ол ампаар аттыгар бэрт былыр Баар этэ куһаҕан балаҕан, Ол онно үрүҥ күн сырдыгар Кэлбиттэр аҕалаах абаҕаҥ. С. Данилов
Ама аҕыйах этэ дуо? Аймах, кэргэн иһиттэн Аҕа, абаҕа, убай, уол Арахсыһан тэйбитэ?! Баал Хабырыыс
ср. тюрк. абаҕа ‘дядя по отцу’
II
даҕ., кэпс. Туох эрэ куһаҕана, сириллибитэ (үксүн тард. ф-гар тут-лар). ☉ Самая низкосортная, бракуемая часть чего-л. (обычно употр. в притяж. ф.)
Оок-сиэ, мас абаҕата түбэһээхтээбит дии. П. Аввакумов
Арыылаах хааһыбыт да ас абаҕата эбит — Аһыйбыт сытынан аҥылыс гынна. Р. Баҕатаайыскай
III
аат., харыс т. Эһэ. ☉ Медведь
Эһэни өлөрөн кэллэххэ оҕолор: «Хаарыан эһэбитин, абаҕабытын өлөрбүккүт», — диэн ытаһыах тустаахтар. Болот Боотур
IV
түөлбэ. Бүүчээн. ☉ Кабарга.
◊ Сиһик абаҕата — сииктээх сиргэ, өрүс кытылыгар үүнэр хатыҥныҥы сэбирдэхтээх сэппэрээк. ☉ Ольха; ольшаник, ольховник
[Тириини] Хара өҥҥө кубулутууга сиһик абаҕатын чоҕун тутталлара. АНП ССХТ. Сугун абаҕата — сииктээх, мутукчалаах тыаларга, муохтаах маардарга үүнээччи үрүҥ сибэккилээх намыһах сэппэрээк. ☉ Багульник болотный
Сорохторо сугун абаҕатын, сииктэ угун төбөлөрүгэр абыртабыр үүннэринэн, илдьирийбит сукуна хортууһу сүүстэригэр умса тардыммыт дьон курдук бүүппэҕирэн тураллар. Амма Аччыгыйа
Нуучча сугун абаҕатын курдук үчүгэй баҕайы сыттаах ноһумуой былааты ылан, муннун ньухханар. Күннүк Уурастыырап
ср. тюрк. абаҕа ‘папоротник’