карьера.

1. прич. от блестеть; 2. прил. (яркий, сверкающий) кылбачыгас, чаҕылхай; блестящие глаза чаҕылхай харахтар; .3. прил. перен. (великолепный) килбиэннээх, үтүөкэннээх, күлүмүрдэс; 4. прил. перен. (выдающийся) килбиэннээх, уһулуччулаах; блестящая карьера килбиэннээх карьера; блестящий успех килбиэннээх ситиһии.

аат., геол. Сири дьөлө хастарар идэлээх киһи. ☉ Рабочий, производящий бурение, бурильщик
Үүттээччи үлэтиттэн бүтүн карьер үлэтин түмүгэ улахан тутулуктаах. КВА МГ
Фёдор дэгиттэр сатабыллаах, биллиилээх үүттээччи буоларын өйдүүрэ. СЮ ЫБ

ж. карьера, дуоһунаска өрө тахсыы; сделать карьеру карьерата оҥоһун. карьеризм м. карьераҕа тардыһыы. карьерист м. карьерист, карьераҕа тарды-һааччы. касательная ж- мат. даҕайар сурааһын. касаться несов. кого-чего 1. даҕай, таарый; дугуй, дэгэй (ногой земли); касаться рукой стола илиигинэн остуолу таарый; 2. перен. (затрагивать в разговоре) таарый; касаться какого-л. вопроса ханнык эмэ боппуруоһу таарый; 3. перен. (иметь отношение к кому--чему) таарый, сыһыаннаах буол; вопрос касается вас боппуруос эйиэхэ сыһыаннах; # что касается кого-чего-л., то... ыллахха,... туһунан буоллаҕына; что касается меня, то я с вами согласен миигин ыллахха, мин эйигин кытта сөбүлэһэбин.

I взбираться, подниматься; хайаҕа ытын= подняться на гору # дуоһунаска ытын = неодобр, делать карьеру.
II возвр. от ыт = стрелять (в себя), стреляться.

мотовоз (кыра кыамталаах (50-300 а. к. күүстээх) ис умайыылаах хамсатааччылаах локомотив. Үксүгэр мае бэлэмнир үлэҕэ уонна карьердарга туһаныл-лар.)

дизель-троллейвоз (ка-рьерга энин туһанарга аналлаах троллейвоз. Д. т. уратыта — бэлэм тардыллыбыт боруобатынан кэлэр электричество суох сиригэр, холобура карьерга, бэйэтигэр олордуллубут дизельнэй мотуор көмөтүнэн ылыллар электричествонан улэлиир.)

аат.
1. Турба курдук быһыылаах кыра туох эмэ. ☉ Что-л., имеющее трубообразную форму, трубка. Эрэһиинэ туруупка
□ [Ардах чиэрбэтин сиэбит аһа] айаҕыттан бэлэһин ааһан, синньигэс туруупкаҕа — куолайга киирэр. ББЕ З
Омлеты туруупка курдук быһыылаан суулуохха сөп. ДьБ
2. Ханнык эмэ аппараат (хол., төлөпүөн, домофон, араассыйа) истэр уонна саҥарар чааһа. ☉ Часть какого-л. аппарата (напр., телефона, домофона, рации) с устройством для слушания и говорения, трубка
Комендант төлөпүөн туруупкатын тыастаахтык уурбута. Н. Якутскай
Тоня туруупканы хаба тардан ылан иһиллээтэ. М. Доҕордуурап
Сүөдэр Сүөдэрэбис туруупканы ылан, нүөмэрдэри эрийэн сырылаппахтаата. П. Аввакумов
3. геол. Магматтан үөскээбит хайа боруодатын сытар быһыыта, пуормата (сиргэ силииндир курдук дириҥээн киирэр). ☉ Форма залегания горной породы магматического происхождения (в виде уходящего в глубь цилиндра), трубка
Геолог буолуоҕум Сир баайын булуоҕум …… Туруупка арыйыам — Дойдубун байытыам. Е. Васильев
Ньурбаҕа Накыын карьерын туруупкатын үс сиргэ киинин уонна сир тымыра ыһыллыбытын баайдыбыт. ПНИ ЭД. [Юрий Хабардин] Саха сиригэр биир бастакы алмаастаах туруупканы булбута. ЧМА СТС АКҮө

богуончук (аҕыйах таһаҕаһы чугас сиргэ кыараҕас ыллыктаах тимир суолунан таһарга аналлаах кыра богуон. Сабардама 0,5-6 куб.м., олор карьердарга, шахталарга, собуоттарга, ту ту у га, уруудун-ньуктарга туһаныллаллар. Дьону таһарга 6-18 миэстэлээх балайда улахан Б-тар эмиэ оноһуллаллар.)

туохт.
1. Өлөн баран иккистээн тыыннанан уруккуҥ курдук баар буол. ☉ Оживать, воскресать. Өлбүт тиллибитин курдук санаатыбыт. Таҥара [Христос] тиллибит күнэ
△ Уҥан баран тыынна киллэр. ☉ Приходить в сознание (напр., после обморока)
Биирдэ хайыһарынан хайаттан түһэн иһэн болбуктаҕа …… быарбын быһа түһэн уһуннук уҥан баран тиллибитим. С. Данилов
Хачыгыр урут хотун ыҥырыытын уһаттаҕына хаста да уҥан тиллэрэ. Эрилик Эристиин
△ Ыалдьан баран үтүөр. ☉ Поправляться после болезни
Биир ый иһигэр оҕобут тиллээ ини. А. Софронов
Сөдүөччүйэ …… Маайа кыыһын төрөтөн баран, ситэ тиллибэккэ муҥнаммыта ый кэриҥэ буолла. Амма Аччыгыйа
Быыкаанныыр, тиллэн эрэр киһи быһыытынан, сып-сап аһаан кэбистэ. Н. Павлов
2. көсп. Кыһыҥҥы иһийииттэн, утуйууттан уһугун (харамайы, үүнээйини этэргэ). ☉ Оживать, пробуждаться после зимней спячки (о растениях, живых существах)
Айылҕа уһуктан тиллэрэ, Айылгы силигэ ситэрэ. Күннүк Уурастыырап
Сотору бырдах түһэр, тигээйи тиллэр. Н. Якутскай
Сайын кэлиэ: эмиэ от-мас тиллэн, Көҕөрүө үрэхпит, алааспыт. Дьуон Дьаҥылы
Балык кыһын ууну кытта муус быыһыгар тоҥон хаалар, оттон саас буоллаҕына муус уулуннаҕына ирэн, тиллэн кэлэр. ДьДьДь
3. көсп. Хат чөлгөр түс, уруккуҥ курдук буол (хол., эргэ тиэхиньикэ). ☉ Быть восстановленным (напр., о технике), оживиться (напр., о производстве)
Быраҕыллыбыт эргэ карьер тиллибит, уһуктубут курдук буолбута. В. Яковлев
Уум мотуора иккиһин тиллибититтэн Саабаҕа муҥура суох махталбын тириэрпитим. МАП ЧУу
Ааспыт үйэлэргэ умнуллубут былыргы култуура иккиһин тиллибит курдук буолбута. Ол иһин саҥа култуура үөскээбит кэмэ Возрождение диэн ааттаммыта. АЕВ ОҮИ
4. көсп. Киһи санаатыгар саҥалыы көбөн кэл. ☉ Вновь приходить на ум, всплывать, возникать, оживать в сознании (о мыслях, воспоминаниях)
Мин санаабар тиллэллэр Оччотооҕу дьулаан күннэр, Төһө даҕаны өллөллөр, Бэриммэтэх дьоруой дьоннор. С. Данилов
Халыма хомунаардара сэһэммитигэр өссө тиллиэхтэрэ. Н. Габышев
5. көсп. Туох эмэ туһалаах, төлөбүрдээх буол (хол., киһи үлэтин, эрэйин этэргэ). ☉ Быть оплаченным, вознаграждённым (о труде, усилиях и т. д.), воздаться
Мин сааһым тухары тохпут хара көлөһүнүм дьэ тиллээрэй. Амма Аччыгыйа
Ханнык да үлэ эрэйэ тиллэр буоллаҕына үчүгэй куолута. С. Ефремов
Оҕуруот аһын олордууга төгүрүк сыллаах кыһамньыгыт тиллэн, өлгөм үүнүүлэниҥ. ЕАМ ББКП
6. көсп., кэпс. Туохха эмэ (хол., дьээбэҕэ) ордук көхтөн, актыыбыр. ☉ Быть падким на проделки, проказы
Максим диэн итинник. Ким да буоллун, аҥаар кырыы ухаживайдаан иһэр. Көннөрүгэ дук-дах бэйэтэ, онно тиллэр. Н. Лугинов
Роман Иванович эмиэ дьээбэҕэ тиллэн «һэ-һэ-һэ» дии-дии күлэн сэһигириир. Л. Попов
Арай кини хаадьыга тиллэн, харахтыын үөрэн, мичээрдээн кэлээччи. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. тирил ‘жить; оживать, воскресать’, тирилмэк ‘оживать, воскресать; пробуждаться’, каракалп. тирилиу ‘ожить’