несов. 1. (о шаровидном а т. п.) төкүнүй, сүүр; колесо катится көлөһө төкүнү-йэр; 2. (скатываться) үҥкүрүйэн түс, төкүнүйэн түс; катиться с горы хайаттан үҥкүрүйэн туе; 3. (скользя по поверхности) халый, халыйан бар, хатыыскалаа; 4. (течь, струиться) халый, сүүр; катятся из глаз горькие слёзы ха-рахтарыттан аһыы харах уулара сүүрэллэр; 5. (о времени) көтөн аас, элэҥнээн аас; день катится за днём күнтэн күн көтөн ааһар.
Русский → Якутский
катиться
Еще переводы:
мөкүрүй= (Якутский → Русский)
образы, катиться, перекатываться (о человеке небольшого роста).
халаачыктан= (Якутский → Русский)
сүүрэн халаачыктан = катиться калачиком (о маленьком кругленьком человеке).
бөкүнүй= (Якутский → Русский)
образн. катиться шариком, катиться колобком (напр. о маленькой толстой собачонке, зайце); бөкүнүйэ-бөкүнүйэ бүөр сыата баар үһү загадка катится-катится жиром от почки (куобах заяц).
плоскость (Русский → Якутский)
ж. 1. хаптал, ньуур; плоскость стола остуол ньуура; 2. ав. кынат; плоскость самолёта самолёт кыната; 3. (область, сфера) хабаан, өрүт; рассмотреть вопрос в другой плоскости боппуруоһу атын өттүнэн көр; # катиться по наклонной плоскости таҥнары түһэн ис.
төкүнүй= (Якутский → Русский)
1) катиться; төкүнүйэн түс = скатиться вниз; 2) кататься, валяться; сиргэ төкүнүйүмэ не валяйся по земле; не валяйся по полу; 3) перен. разг. решительно отказываться, отказываться наотрез; киһим төкунүйэн кэбистэ он категорически отказался (сделать что-л.).
кулааһынньыктан (Якутский → Якутский)
туохт. Хантан эмэ үөһэттэн эргийэ-эргийэ, төкүнүйэ-төкүнүйэ түс. ☉ Катиться сверху (напр., по склону) кубарем
Тууйас томтору таҥнары төкүнүйэн кулааһынньыктана турда. Амма Аччыгыйа
Умайар уот кугас былыт Таҥнары кулааһынньыктанан Түһэн истэ. Тоҥ Суорун
мөкүрүй (Якутский → Якутский)
дьүһ. туохт. Түргэнтүргэнник чэпчэкитик төкүнүйэн эрэр курдук хамсаан сыҕарый (үксүгэр суон, намыһах уҥуохтаах киһини этэргэ). ☉ Легко, быстро, проворно идти, двигаться на коротких ногах, словно катиться (о человеке небольшого роста)
[Оҕо] Өтөр буола-буола Сүүрэн мөкүрүйэр уонна эмиэ Хааман саллайар. А. Софронов
Оскуола уола мөкүрүйэн тиийэн кэллэ. Суорун Омоллоон
мөөкөрүй (Якутский → Якутский)
дьүһ. туохт. Түргэнтүргэнник хамсанан, төкүнүйэн эрэр курдук сыҕарый (кыра төгүрүк быһыылаах кими, тугу эмэни этэргэ). ☉ Идти быстро, проворно на коротких ногах (о ком-л.), катиться как мяч (о чём-л. круглом)
Алаас уҥуоргу өттүнэн, дьон суох сиринэн, эһэ кырдьаҕас тыаттан мөөкөрүйэн киирбит. Софр. Данилов
Ку туйах …… мин аттыбынан сүүрэн мөө көрүйбүтүнэн барда. Р. Кулаковскай
үҥкүрүй (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Сиргэ сытан баран, эргичиҥнээн, төкүнүҥнээн сыҕарый. ☉ Кататься, перекатываться, валяться на чём-л.
Кыра уол сыарҕаҕа быардыы түһээт, үҥкүрүйэн тахсан олоруна оҕуста. Амма Аччыгыйа
Иннигэр — Үөскээбит сайылыга, Үҥкүрүйбүт күөх хонуута. С. Васильев. Ойуун түөрэх кэбиһэн баран, саһыгырыы-саһыгырыы, сиргэ үҥкүрүйэ сырытта. И. Федосеев
2. Туох эмэ устун төкүнүй, төкүнүйэн бар. ☉ Вращаясь, двигаться по какой-л. поверхности, катиться
Биир бөдөҥ таммах уу муннун төбөтүгэр үҥкүрүйэн кэлэн …… илиитин көхсүгэр мөл гына түстэ. Амма Аччыгыйа
Өлбөөдүйбүт кыһыҥҥы күн Үрдүк хайа кэтэҕэр Үҥкүрүйэн бытааннык тиийдэ. С. Васильев
Киэр эспит саата алаас диэки аллараа үҥкүрүйэн, сыыр ортотугар тиийэн, титириктэн иҥнибит. «ХС»
♦ Күлгэ үҥкүрүйэн хаалла көр күл II
Дьэ, ол курдук эмискэ күлгэ үҥкүрүйэн хаалбыттар. Үҥкүрүйэн кэбис — төкүнүйэн кэбис диэн курдук көр төкүнүй. Мааска олус кыыһырдаҕына буоларыныы муннун пус гына тыаһаппыта, сиэппитигэр хаама барбатаҕа — үҥкүрүйэн кэбиспитэ. Далан
Туох буолан хаарыаннаах саҥа былааспытын утары барыахпыт буоллаҕай, [үрүҥнэргэ киирэртэн] олох үҥкүрүйэн кэбиспит. «ХС»
Үлэбиттэн үҥкүрүйэн кэбиспитим ый буолла. «Кыым»
ср. монг. өнхрөх ‘катиться, кататься; валяться; валиться, вываливаться’
мөкүнүй (Якутский → Якутский)
дьүһ. туохт. Бөкүнүйэн эрэр курдук хамсаан сыҕарый (суп-суон уонна намыһах киһи, кыыл эҥин туһунан этэргэ). ☉ Идти, ходить так, словно катиться (о полном человеке небольшого роста с короткими ногами и руками или о животном с округлыми б о к а м и )
Суол устун биир быыкаайык хара мөкүнүйэ турда. Амма Аччыгыйа
Дириэктэри солбуйааччы илиитин күөрэччи туппутунан биһиэхэ утары мөкүнүйэн кэллэ. Софр. Данилов
«Дьэ?» — суон мөкүнүйбүт Аня доҕорун симириктээн быһыччы көрө-көрө, эттээх иэдэс тэрэ оҥхойдоно, мичээрдээн мычылыйа истэ. «ХС»