кииннээһин

ж. I. (по гл. централизовать) биир кииннээһин, биир кииҥҥэ түмүү; централизация государственной власти государственнай былааһы биир кииннээһин; 2. (по гл. централизоваться) биир кииннэнии, биир кииҥҥэ түмүллүү.

бүтэр диэнтэн атын. туһ. Библиотекалары кииннээһин сүнньүнэн бүтэрилиннэ
□ «Баранов, — диибин мин киниэхэ», — дьыала силиэстийэтэ бүтэрилиннэ. М. Попов

кииннээн салайыы, диспетчеризация (эниэргийэнэн хааччыйар уо. д. а. араас промышленность эбэтэр тыа хаһаайыстыбатын тэрилтэлэригэр үлэни хонтуруоллааһыны уонна салайыыны кииннээһин. К. с. тэрилтэ араас сүһүөхтэрин үлалэрин сүрүннүүргэ, дьүөрэлэһиннэрэрга көмөлөһөр., Баар кыах-тары туһаныы тупсар, үлэ техническэй уонна экономическай көрдөрүүлэрэ үрдүүр.)

аат.
1. Туох эмэ үгэнэ, үгэннээн буола турара. ☉ Разгар, кульминация чего-л.; пыл, душевный подъём
Уонча сыл буолан баран, оҥорон таһаарар тэрилтэлэри кииннээһин уонна идэтитии уххана саҕаламмыта. В. Титов
Сэргэхсийии, көҕүйүү уххана методическай киин иһинэн устуудьуйа тэриллэригэр төрүөт буолбута. К. Уткин
Дьэ, онно буолуо, бастаан утаа туоратыһыы, сылаас миэстэни була сатааһын уххана, бэрт былдьаһыы. Лоһуура
2. көсп. Туох эмэ сабыдыала, угуйуута, тардыыта. ☉ Влияние чего-л., впечатление от чего-л.
Кинилэр тапталларын ис дьиҥин билбэккэ сылдьан, саба быраҕан сиилээһин-хоһулааһын ухханыгар хаптардаҕа. У. Ойуур
Мин эмиэ ол уххаҥҥа киирэн олорон, бу айымньылары ылан арыйталаабытым. «Сахаада»
Оттон дьон сиртэн-халлаантан ойдон, тулалыыр айылҕаттан тэйэн, кэпсээннэрин ухханыгар бигэнэ олорбуттара. «ХС»
♦ Аан Уххан I көр аал III
Кыһаҕа уот оттон баран, кырдьаҕас уус аал уот иччитин Хатан Тэмиэрийэни, Аан Ухханы аатын ааттаан, алгыс тылын саҕалыыра. МАП ЧУу. Аан уххан II көр аан II. Ол кэмтэн Михаил Ефимович Николаев аан уххан салайааччы буола үүнэн тахсыбыта. Быдан уххан үрд. — быдан дьылларга; үйэлэр тухары. ☉ На долгие годы; навеки
Дьэ онон, эһэбит, быралыйар быдан уххан быраһаай! И. Гоголев
Аал уотум, алаһа дьиэм барахсан, хаһан да хагдарыйары билимэ, куруутун чэчирии-чэлгийэ тур, быдан уххан бырастыы буоллун! «ХС»
◊ Аһаабыт уххаҥҥар үлэлээ — аһаат даҕаны, тот эрдэххинэ үлэлээ. ☉ Работать пока сыт, сразу после еды. Отчуттар аһаабыт ухханнарыгар хоторуулаахтык үлэлээбиттэрэ. Тымныы уххана — тымныы оройо диэн курдук (көр тымныы). Аҕалара тымныы ухханыгар да бултуу барара

сов. и несов. что биир кииннээ, биир кииҥҥэ түм; централизовать руководство салалтаны биир кииннээ.

бөдөҥсүй диэнтэн дьаһ
туһ. Капитализм общественнай производствоны биир кииннээбитэ, бөдөҥсүппүтэ уонна баараҕайдык сайыннарбыта. ДИМ

сыһ.
1. Биир сиргэ түмэн, биир төрүккэ олоҕуран. ☉ Централизованно, по единому принципу
Бөһүөлэктээһин эрэ оскуолаҕа оҕолору кииннээн үөрэтэри киэҥ далааһыннаахтык хааччыйыан сөптөөҕө. И. Аргунов
Лексикография быраактыкатыгар икки сүрүн ньыма туттуллар: алпаабыт ньымата уонна тыллары үөскээбит төрүттэринэн кииннээн биэрии ньымата. АПС СЛ
2. Анаан, ордук күүскэ. ☉ Специально, наиболее активно
Партийнай-хаһаайыстыбаннай тутул атын кэккэ боппуруостара кииннээн турбуттара. У. Нуолур. Суорун Омоллоон дырааматыгар, «Лоокуукка уонна Ньургуһуҥҥа» курдук, таптал тиэмэтэ кииннээн көрдөрүллүбэт. КНЗ ТС

киинниир үүтү оноруу (үүттээһин (соҕотуопка уһуктарыгар (кытыытыгар) киинниир үүттэри анал инструменынан үүттээн оҥоруу үлэтэ.)

аат. Тыа сиригэр бөһүөлэктэри тэрийии, дьону бөһүөлэктэргэ түмүү. ☉ Создание поселков и сосредоточение в них населения, поселкование
Бөһүөлэктээһин эрэ хаһаайыстыбаны саҥалыы салайары, оскуолаҕа оҕолору кииннээн үөрэтэри …… киэҥ далааһыннаахтык хааччыйыан сөптөөҕө. И. Аргунов