даҕ. Олус итиитэ да, тымныыта да суох (килиимэт туһунан). ☉ Мягкий (о климате)
Үөскээбит сиринэн хортуоппуй — сымнаһыар килиимэт үүнээйитэ. КВА Б

балаһа; климатическая зона килиимэт балаһата; зона растительности үүнээйи балаһата; пограничная зона кыраныысса балаһата; запретная зона бобуулаах балаһа.

атыннас диэнтэн хай
аата. Сир-дойду, килиимэт атыннаһыыта дьон, норуот олоҕор сабыдыаллыыр, кинилэр дьарыктарыгар, туттан олорууларыгар туох эрэ уратылары үөскэтэр. КНЗ СПДьНь

киис отоно диэн курдук
Күлгэри кумах, таас сирдэргэ, киичэрэ иһиригин быыһыгар уонна бэс ойуурдарга дойдуланар. ББЕ З. Биһиги килиимэппитигэр кыһын бэрт аҕыйах үүнээйилэргэ эрэ сэбирдэхтэрэ түспэттэр, холобур, мэлдьи күөх уулаах отоҥҥо, киичэрэҕэ …… уо. д. а. КВА МГ

аат., геогр. Үрдүк хайалаах дойдуларга климатическай поястар үөһээ тахсан истэх аайы уларыйыылара. ☉ Высотные климатические пояса
Хайаны дабайдах ахсын килиимэтэ, почвата, үүнээйитэ уонна хамсыыр-харамайа уларыйан иһэр. Ол иһин хайаларга зоналар солбуһууларын үрдүгүнэн курдааһыннаныы диэн ааттыыллар. КВА МГ

туохт. Туохха эмэ сабыдыалла оҥор, хайа эмэ өттүнэн дьай. ☉ Оказывать влияние, влиять на кого-что-л.
Сурунаал билиҥҥи бириэмэ киин тиэмэлэригэр суруйааччылар болҕомтолорун түмэ тардыахтаах, …… литература сайдар процеһыгар актыыбынайдык сабыдыаллыахтаах. Софр. Данилов
Хамсыыр харамай бииһигэр киһи дьааттаах бэссэстибэлэри туттан биллэрдик сабыдыаллыыр. ББЕ З
Сир-дойду, килиимэт атыннаһыыта дьон, норуот олоҕор сабыдыаллыыр. КНЗ СПДьНь

даҕ. Тугу эмэ уйар, тулуйар кыахтаах. ☉ Способный выдержать, вынести что-л., устойчивый к чему-л. [Ташкент кылаабынай архытыактара:] Манна тутуллар дьиэлэр …… итии килиимэккэ аналлаахтар, сир хамсааһынын тулуйумтуолар. «Кыым»
Саха сылгыта дьыл чычырбас да кэмигэр тымныыны тулуйумтуотунан, тулуурунан, минньигэс эмис этинэн, кымыһа эмтээҕинэн, бүтүн дойду үрдүнэн биһирэннэ. ОМГ ЭСС
Ландыш — күлүгү тулуйумтуо үүнээйи. СМН АҮө

даҕ. Уларыйа турар, кэбэҕэстик уларыйар. ☉ Легко изменяющийся, изменчивый, непостоянный
Кини уларыйымтыа майгылаах, арыт бу курдук үөрэн өрүкүйэр, арыт санаа самныытын нөҥүө уһугар түһэр. Н. Лугинов
Бүрээт тылыгар тыл бүтүүтүгэр «н» дорҕоон ардыгар уларыйымтыа, түөрэккэй буолар. Багдарыын Сүлбэ
Дьокуускай килиимэтэ тыйыс уонна уларыйымтыа. ИОВ ЯК
Күн-дьыл сүрдээх уларыйымтыа. МНА ФГ

аат., кин. Ханнык эмэ үөрэх предметигэр биитэр туохха эмэ анаан чахчылары, сибидиэнньэлэри хомуйууга бэриллэр, туттуллар ыйытыылар испииһэктэрэ. ☉ Вопросник, анкета. Суоппар үөрэҕэр туттарыы ыйытынньыга ыйана охсубут
□ Эспэдииссийэ тэриллиэн иннинэ эрдэттэн институт үлэһиттэрэ диалектологическай ыйытынньыгы оҥорбуттара. ВМС СДО
«Реестр» элбэх пууннаах ыйытынньык этэ: уобаластар уонна уезтар географическай балаһыанньаларын, килиимэттэрин, сирдэрин ньуурун тустарынан суруйуохтаах эбиттэр. «ХС»

сыһ.
1. Тугу эмэ хайдах эмэ гынан (хол., охсон, үктээн) арахсар гына (алдьат). ☉ Так, чтобы переломилось (напр., ударить, наступить)
[Тимир Түмэппий:] Уллуҥаҕым уҥуоҕун тосту ыттарбыппын. Күндэ
Хахыйах маһы тосту баттаан ылла. Амма Аччыгыйа
Гошалаах туох эрэ маһы тосту үктээн «тас» гыннардылар. А. Фёдоров
2. көсп. Букатыннаахтык, улаханнык биллэр гына. ☉ Резко, радикально (измениться)
Маайыс тосту уларыйда. Амма Аччыгыйа
Охоноон хомойдоҕуна, сонно тосту кырдьан, нүксүйэн, сирэйэ эмэхсийэн хаалааччы. Л. Попов
Быйыл андаатар тосту аҕыйаата. «ХС»
3. көсп. Олус, наһаа. ☉ Чрезмерно, слишком
Тойон сүрэҕиҥ долгуйан, Тосту көрсүө буолбуккун. Амма Аччыгыйа
[Хабырылла] тосту кэлэҕэй буолан хаалбыт. А. Сыромятникова
Иэнньэ аны курсааҥҥа наадата ааһан, тосту куруубай тылларынан саҥарбыта. Д. Таас
♦ Аҕа баһын тосту олор көр аҕа
Аҥаарыйа кырдьан, Аҕа баһын тосту олорон, Аан ийэ дойдуттан Арахсар күҥҥүтүгэр Алгыс курдугунан аттанаарыҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Күөх оту тосту үктээбэт (киһи) көр күөх I. Күөх оту тосту үктээбэтэх килбик кыыс оҕо. Амма Аччыгыйа
Өттүгүн эрэ үлтү (тосту) түспэтэ көр өттүк. Дьөгүөрсэ үөрэн өттүгүн эрэ тосту түспэтэҕэ. Н. Якутскай
◊ Тосту континентальнай геогр. — эмискэ уларыйар килиимэт. ☉ Резко континентальный (климат)
Ардахтаах былыта суох ыраас халлааннаах, кураанах салгыннаах буолан, Саха сирин киин оройуоннарын килиимэтэ тосту континентальнай. ЛИК СОТҮҮүТ
Кураайытыҥы уонна кураайы куйаардар килиимэттэрэ кураанах уонна тосту континентальнай. САИ ССРС ФГ