сыһ.
1. Көнө ньалҕаархай ньуурдаах гына; килэрийэн, килэйэн көстөр буола. ☉ Так, чтобы иметь ровную, гладкую поверхность; до блеска, до лоска
Уу иэнэ килэрчи тоҥон, кытааппыт курдук. Амма Аччыгыйа
Биир тымныы түүн …… уубут килэрчи тоҥон хаалбыта. Н. Якутскай
Үрэхтэр бастара килэрчи тоҥнулар. П. Ламутскай (тылб.)
2. көсп., кэпс. Олох, тамты. ☉ Совсем, полностью
[Мөрүөн оҕонньор] махталбаһыыба биэрэрин килэрчи умнан кэбистэ. Д. Таас
Ньиэгирдэр килэрчи кулуттуу балаһыанньалаахтара. В. Ленин (тылб.)
△ Бүтүннүү, төрдүттэн. ☉ Полностью, до самого основания, наголо
Киэҥ унаар хочо, хочо Килэрчи оттоммут. Эллэй
[Дмитрий Николаевич] килэрчи бириэйдэммит сэҥийэтин …… имэриммэхтээн ылаттыыр. Р. Баҕатаайыскай
Ньукулай Макаарап баттаҕа килэрчи кыргыллыбыт. ИИФ УС
3. көсп., кэпс. Мэлдьи. ☉ Постоянно
Эһиги, көрдөххүтүнэ, артыыс килэрчи бырааһынньык курдук олороро буолуо дии саныыгыт. «Кыым»
♦ <Мээнэнэн> килэрчи көр — иччитэ суоҕунан, тугу да өйдөөбөтөхтүү көр. ☉ Смотреть пустым, бессмысленным взглядом
Сэллик атыыһыт, мээнэнэн килэрчи көрө-көрө, …… силлээн унаарытар. Н. Лугинов
Бааса маҥнай ханна баарын билбэккэ, …… мээнэнэн килэрчи көрөн сытта. П. Чуукаар
Иирбит киһи дьиэгэнийбит, килэрчи көрбүт хараҕа субу баар буола түстэ. К. Симонов (тылб.)
◊ Килэрчи анньан — халҕаһалыы тоҕо солоон. ☉ Толпой, гурьбой, сплошной массой (двигаться)
Биэйэнньиэр куормалаах, кыһыл хаалтыстаах оҕолор килэрчи анньан иһэллэр. С. Федотов
Чоху бөҕө килэрчи анньан тимир суолу туораан эрэрэ. БК БК. Килэрчи көр — 1) чыпчылыйбакка, киэҥник көр. ☉ Смотреть широко раскрытыми глазами, не мигая
[Киһи] хараҕын килэрчи көрөн олорон боллурҕаата. Амма Аччыгыйа
Килэрчи көрбүт киһи саҥарда. Эрилик Эристиин
△ Хараххын муҥунан көр (куттанан, соһуйан). ☉ Вытаращить глаза (от испуга, от неожиданности)
Оҕонньор килэрчи көрбүтүнэн ууга …… мэлийэн хаалла. Болот Боотур
[Кэтириис хараҕын килэрчи көрөн баран:] Мин кэргэним даа?! С. Ефремов
Халҕан ис өттүттэн биир куттаммыт харах килэрчи көрөн турар. Л. Толстой (тылб.)
△ Кылардаан үрүҥүнэн көр. ☉ Скосив глаза, выставить белки
Хараҕын кылара бэргээбиккэ дылы буолла, үрүҥ өҥүргэһинэн эбии килэрчи көрдө. «ХС»; 2) хараххын симимэ, олох утуйума. ☉ Не сомкнуть глаз, не спать
[Маайыка:] утуйбакка, килэрчи көрөн сытан-сытан баран, утуйбута. А. Софронов
[Уйбаан] биирдэ да хараҕын быһа симпэккэ килэрчи көрөн сытта. Р. Кулаковскай; 3) көсп. Тугунан эмэ килэйэн көһүн. ☉ Блестеть, светиться (о гладкой поверхности чего-л.)
Дьиэ таас түннүктэринэн килэрчи көрөн кэбиһэр. М. Доҕордуурап
Истиэнэ куруутун үөл-дьүөл испиэскэнэн эрэ килэрчи көрөр. С. Федотов
Чалбах уулара түүнүн мууһунан килэрчи көрөр буоллулар. КН ПБ