кипятить, доводить до кипения; сылабаары кыынньар = кипятить самовар; ср. оргут=.

1) наполнять до краёв (жидкостью); 2) сильно кипятить.

1) доводить до кипения, кипятить; ууну оргут= кипятить воду; ср. кыынньар =; 2) перен. доводить кого-что-л. до высокой степени возбуждения, напряжения; хаанын оргут= разг. вывести кого-л. из себя; үлэни күөстүү оргут= работать с большим напряжением.

побуд. от бус = 1) варить, кипятить; печь, испечь; биһиги эт бупардыбыт мы сварили мясо; килиэби оһоххо буһар = испечь хлеб в печке; 2) обваривать; обжигать; илиибин ууга буһардым я обварил руку кипятком; 3) давать ощущать жару; вызывать пот.

I ставить что-л. на огонь; кипятить; чаанньыгы өр= поставить чайник на огонь.
II 1) плести, сплетать, заплетать; тууну өр = плести вершу; суһуоҕу өр = заплести косу; 2) вязать; наскыны өр = вязать носки.

I возвр. от өр = I ставить что-л. на огонь (для себя); кипятить (себе, для себя).
II возвр. от өр = II 1) плести, сплетать что-л. (себе, для себя); заплетать (себе, напр. косы); 2) вязать что-л. (себе, для себя). өрүө см. үрүө .

туохт. Үчүгэйдик суураллан амтаннырыар диэри оргут (хол., чэйи). ☉ Настаивать, кипятить до тех пор, пока не станет ароматным (напр., чай)
Эмээхситтэр сылабаардарын хат оргутан, чэйдэрин хат бардарар кыһалҕатыгар түстүлэр. Далан
Удаҕан ааттааххын уонна чэй оннугар кучу оту бардаран иһэҕин. С. Курилов (тылб.)
Солууругар чэй бардарбыта. И. Федосеев

туохт.
1. Күүстээх уокка ууруллан олус итий, паардан, булдьугураа, тэбиэлээ (хол., убаҕас туһунан этэргэ). ☉ Кипеть, бурлить (от сильного нагрева — о жидкости)
Сылабаар оргуйан сылаас паарынан сырдьыгыначчы тыыммахтаата. М. Доҕордуурап
Үлэ-хайҕал, албан аат, Дьэ ол иһин, доҕорбут, Бүгүн күндү саламаат Оһох аайы оргуйбут. П. Тулааһынап
2. көсп. Эмискэ кыынньан, кыыһыран тур. ☉ Вспылить, вскипеть, кипятиться
Бэйэм алтан олгуйдуу Бидиличчи оргуйан барыах курдугум. И. Гоголев
Хаана оргуйда, чабырҕайдарын тымырдара күүрэн кэллилэр. М. Доҕордуурап
3. көсп. Будулуй, будулуйан таҕыс (хол., күүстээх туманы, буруону этэргэ). ☉ Клубиться, подниматься клубами, расстилаться в виде густого тумана (напр., о пыли, дыме)
Сулана-кэлэнэ, Суудайа олордоҕуна …… Күлүк көстүбэт Күдэнэ оргуйда. П. Ойуунускай
Бүгүҥҥү Дьокуускай куората Туманнаах дьыбара оргуйда. Тэлэллэр уулусса туората Быспакка дьонунан туолуйда. С. Васильев
♦ Оргуйан тур кэпс. — эмискэ кыыһыран, тымтан тур. ☉ Выйти из себя, вспылить
Чуумпу баҕайытык олорбута дии. Туохтан оргуйан турда? НАГ ЯРФС II
ср. кирг. оргу ‘бить ключом, бурлить (о воде); вздыматься; взбрыкивать’, монг. орги ‘бить ключом, литься ручьём, кипятить’

туохт.
1. Ууну уокка ууран кыынньар. ☉ Доводить до кипения, кипятить
Суоҕу-баары бэрийэн Солоҕунан оргутан, Сууйан-тараан, абырахтаан, Суорҕан, тэллэх оҥорбута. Күннүк Уурастыырап
Туустаах ууну улахан варницаларга оргутан маҥнайгы суортаах элбэх тууһу ылаллар. М. Доҕордуурап
2. көсп. Кими эмэ күүскэ өрүкүт, күүрт. ☉ Доводить кого-л. до высокой степени возбуждения, напряжения
Бу гынан баран, дьахтарга сымнаҕас, сылаас тылы этэн сүрэҕи өрүкүппэт, хааны оргуппат тоҥ киһи. П. Аввакумов
Кини арыт түрдэс гынар, Кини арыт тэнис гынар Хааһа, хааммын оргута, Хайаан миигин долгутар? Р. Баҕатаайыскай
3. көсп. Буору-сыыһы, быылы өрүкүт, өрө бурҕат. ☉ Поднимать клубами (пыль)
Оптуобус сүүрэр. Олус Үчүгэй, дьикти айан! Сүүрэр тимир страус Аас тураҥы оргутан. И. Гоголев
[Атыыр оҕус] Оттон тоҕу айаатаан Ойуур тыаны доргутар, Модьу муоһун буруустаан Буору өрө оргутар. Р. Баҕатаайыскай

I
туохт. Уокка оргута, буһара уур. ☉ Ставить на огонь варить, кипятить (чай, обед и т. п.). Чэйгин өр. Күөһү өр
□ [Хаалдьыт:] Барыта талбыт курдук, хата сылабааргын өрөн, аскын астаан, бэлэм олор. А. Софронов
Кинилэр сэһэргэһэ-сэһэргэһэ чэй өрдүлэр. М. Доҕордуурап
Доҕоор, бүгүн эбиэт өрөн Түбүгүрүмүөх, Кафеҕа Баран аһыах! Р. Баҕатаайыскай
II
туохт.
1. Хас да сүүмэхтэн эбэтэр утаһынтан хат, хатан оҥор, баайан оҥор. ☉ Плести, сплетать, заплетать. Тууну өр. Суһуоҕу өр
□ Уһун суһуоҕун кууруор диэри намылыччы тараан баран мөлбөөрүччү өрөн кэбиһэр. Н. Якутскай
Туу өрө, Илим баайа олорон, Эрэллээхтик кини диэки көрөрүм. И. Гоголев
2. Саптан анал тэрилинэн (испииссэнэн, күрүчүөгүнэн) таҥаһы баай, баайан оҥор. ☉ Вязать (спицами, крючком)
Кини өрө олорор куруһубатын ньилбэгэр ууран баран, толкуйдаан олордо. Н. Заболоцкай
Арай үс кыыс киэһээ хойут Таҥас өрө олорбут. А. Пушкин (тылб.)
ср. тюрк. өр, үр ‘плести, заплетать’
III
сыһ.
1. Уһуннук. ☉ Долго
Ол курдук өр соҕус айаннаан, арыыга чугаһаатылар. Эрилик Эристиин
Өр соҕус күүттүлэр. Күннүк Уурастыырап
2. Уһун кэм устатыгар, бэрт элбэх күн-дьыл анараа өттүгэр. ☉ Давно
Өр да буолла мин таба Ньуоҕутун туппатаҕым, Сыа хаары бурҕачытан Сыһыынан ааспатаҕым. С. Данилов
Кэҕэ баҕайы Бэйэтин оҕотун биирдэ да Бэрийбэт диэн Бэрт өртөн ыла Биллэр буолбаат! П. Тобуруокап
♦ Өр-өтөр буолбата — өр буолбата, тардыллыбата. ☉ Скоро, не задерживаясь, не заставляя долго ждать
Кыыс, кырдьык, өр-өтөр буолбакка Бар дьону соһуччу соһутта. С. Данилов
Үөтүгэн төрдүгэр Өр-өтөр буолбата, Болдьохтоох курдук балык Бу устан тиийэн кэллэ. В. Чиряев
Өр өтөр буолбата, хара-бараан сирэйдээх, мааны киһи кирилиэскэ тахсан, норуокка тоҥхоҥноото. П. Филиппов
тюрк. үр