толстая кишка (у лошади); сылгы хартата — саха биир таптыыр аһылыга кушанье, приготовленное из конской толстой кишки,— одно из излюбленных блюд якутов.

аат. Сылгы суон оһоҕоһун буһаран астаммыта (сахаҕа күндү аһылыкка киирсэр). ☉ Толстая кишка (у лошади); блюдо, приготовленное из конской толстой кишки — одно из излюбленных блюд якутов
Субай, харта сокууска сойон, тупсан тураллар. С. Данилов
Буспут хартаны иһиккэ хоторон сойуталлар уонна кыра гына кырбастыыллар. СНЕ ӨОДь
Сылгы хартатын бэйэ сөбүлүүрүнэн тууһаан баран өр буһараллар. Дьиэ к.
ср. тюрк. карта, харта ‘прямая кишка’

анат. ободочная кишка.

анат. слепая кишка; аппендикс.

аат., анат.
1. Киһи уонна кыыл ас буһарар уорганнарын сороҕо; көрүҥэ — уһун синньигэс уонна көҥдөй. ☉ Кишка
Чоҥку ампаар үрдүгэр буолбатаҕын, ол оннугар минньигэс бэйэлээх силии оһоҕоско киирэн буспута быданнаабытын кини бэрт үчүгэйдик билэрэ. Н. Заболоцкай
2. Ис-үөс, ис. ☉ Живот
Тобугатоҕоноҕо Тобулуттан түспүт, Оһоҕоһо тобугун Толору олорбут. Өксөкүлээх Өлөксөй
♦ Оһоҕос түгэҕэ (түгэҕинээҕи) оҕо (уол, кыыс) — ыал саамай аччыгыйа, бүтэһик оҕо. ☉ Самый младший ребёнок в семье, последыш
Арай оһоҕос түгэҕэ оҕото аҕатын суоллуо эбитэ дуу, саатар үөрэххэ барыар диэри. У. Нуолур
Билигин оһоҕос түгэҕинээҕи оҕотун кытта олорор. «ЭК»
Оһоҕос түгэҕэ уолчаан — Уйбаачаан, көр, бэл кини сэттис кылааска тиийэ оҕуста. «ХС». Оһоҕос Уйбаан кэпс. — аччыктааһын, хоргуйуу. ☉ Острая потребность в еде, сильный голод (букв. Иван-кишка)
Оһоҕос Уйбааннара олуйан, Аһыыр айахтара кыһарыйан …… Баһаар эбэ хотуҥҥа Барар дьон буоллулар. Күннүк Уурастыырап
Ол хайа бурдукпун көрдөтөллөрүй? Оһоҕос Уйбаан күһэйдэҕинэ, бэйэлэрэ да булар дьон буолуо. Л. Габышев
Өйүө быстан, хара уунан айаннаатылар. Ол да буоллар, оһоҕос Уйбаан ыксатан, кэччэгэй атыыһыт биир кунаны өлөрдө. Бэс Дьарааһын. Оһоҕо- һо баалынна – аччыктаата, хоргуйда. ☉ Голодать
Оһоҕоскут баалыннаҕына миигин саныаххыт! Көрүөхпүт эһигини бассабыыктар төһө байыталларын! «ХС». Оһоҕоһо синньигэс — кыаҕа кыра, кыра кыахтаах. ☉ соотв. кишка тонка. Оһоҕоһо уһукта илик — аччыктыы илик. ☉ Аппетит ещё не пробудился, ещё не проголодался (букв.: ещё не проснулся его кишечник)
Астаммыты амсайбата, Саакырга саантаабата …… Кэмпиэти кэмнээн эрэ эмтэриттэ: Оҕолоро барахсан оһоҕоһо Уһукта илик буолла. Өксөкүлээх Өлөксөй. Оһоҕоһуҥ токурун көннөр — кыратык аһаа, амтана суох аһаа. ☉ Есть без всякого аппетита, поесть чуть-чуть.
◊ Аһыы оһоҕос анат. — ынах сүөһү синньигэс оһоҕоһо. ☉ Тонкие кишки (рогатого скота). Муҥур оһоҕос анат. — муҥурдаах. ☉ Аппендикс. Оһоҕос арда (өрдө) анат. — ис уорганнар тараһаҕа сыстар дьапталҕалара. ☉ Брыжейка. Оһоҕос бааллыыта (бааллара) эмт. — оһоҕос эриллэн аһаабыт аһы аһарбат буолуута. ☉ Заворот кишок. Сиэн оһо- ҕос анат. — уон икки салаалаах оһоҕос. ☉ Двенадцатиперстная кишка. Үрүҥ оһоҕос — эмис, сыалаах оһоҕос (хаан кутарга). ☉ Кишки, обложенные жиром (предпочтительные для изготовления кровяной колбасы). Хара оһоҕос — сыата суох оһоҕос. ☉ Кишки без жира (худшие для изготовления кровяной колбасы).
ср. др.-тюрк. ичэгү ‘внутренности’, тюрк. ичеге ‘кишки’

анат. кишка; суон оһоҕос толстая кишка; муҥур оһоҕос слепая кишка; аппендикс # оһоҕос түгэҕэ оҕо последний ребёнок, последыш.

прил.: двенадцатиперстная кишка анат. сиэн оһоҕос (синньигэс оһоҕос төрдө).

I
быыһаа I диэнтэн холб. туһ. Кэдэлдьи алаас уонна Баатты хочото чараас тыалаах үрдүк арҕас халдьаайынан быысаһаллар. Амма Аччыгыйа
Таатта арҕаа өттө Уус Алданы уонна Чурапчы оройуонун кытта быысаһа олорор. Бэс Дьарааһын
Чурапчы оройуонугар Бахсы нэһилиэгэ утумнаахтык «аакайдыыр». Маны быысаһа сытар «аакайдыыр», уруккута Байаҕантай улууһун сабыдыалынан быһаараллар. ВМС СДО
II
быыһаа II диэнтэн холб. туһ. Тимирэ ууга баран эрэр уонна кинилэри быысаһар, биэрэктэн көрөн туран хаһыытыыр дьон айдааннара үрэх иһин эмискэ толорон кэбистэ. Н. Заболоцкай
Тиэтэйэн тиийиэххэ отууга, Сааспытын үлэҕэ барыахха! Хаптаран эрэр ээ от ууга, — Быысаһа, көмөҕө барыахха! Р. Баҕатаайыскай
III
туохт. Биир түгэнтэн атын түгэҥҥэ диэри кылгас кэминэн араҕыс. ☉ Разделяться коротким промежутком времени (о действиях, случаях и т. д.)
Биирдэрэ алталаах, биирдэрэ үстээх кыргыттарым хонугунан быысаһан куордаан өлөн хаалбыттара. В. Иванов
Мыычаар — ол батталлаах үйэ бүтэйдии нүөлүппүтүнэн өрүттүбэккэ, кинини кытта аҕыйах сылынан быысаһан ол дойдуга аттанара эрэ хаалбыт киһи. ФЕВ УТУ
IV
аат. Суон оһоҕос ортото. ☉ Ободочная кишка (средняя часть толстой кишки)
«Биһиэнэ!» — дьабадьылара, икки илиитэ хаан буолбут, быыһас ырыта олорор дьахтар хардарда. Күннүк Уурастыырап
Абыраамап ону бэлиэтии көрөөт, бүлүүдэҕэ сыһык быысаһын уура турар Малаанньаҕа тиийэр. Л. Попов
Оо, ама үүт курдук хааннаах, олус эмис кыыл быысаһыттан ордук үтүө ас суох! Сонно тута өлөрөөт, субайдаан буһарыллар. «ХС»
◊ Быыһастаах хаан — быыһаска субайдаан кутан буһарыллыбыт хаан. ☉ Якутская кровяная колбаса (ободочная кишка коровы или жеребенка, наполненная кровью)
Кутуйах Баай уус ууһу таһыйар идэлээх эбит: «Быыһастаах хааны быһа түһэн кэбиһэр сытыы быһахта оҥоруҥ!» — диэн, ону кыайан оҥорбокко таһыллаллар үһү. Саха сэһ. II

м. салаа, чорбох; отсадить отросток салааны туспа ылан олорт; отросток слепой кишки муҥур оһоҕос чорбоҕо.

1) тонкий; синньигэс талах тонкая ива; синньигэс оһоҕос анат. тонкие кишки; 2) узкий; синньигэс көрүдүөр узкий коридор # синньигэс биил талия.