м. мед. аппендицит, муҥурдаах ыарыыта.

мед. операция || операционный; оперативный; муҥурдаах операциятын оҥор = оперировать аппендицит.

аат., анат. Муҥур оһоҕос төбөтүттэн тахсар кылгас суон оһоҕос. ☉ Слепая кишка, аппендикс
Муҥурдаах ыарыыта.  Маайа муҥурдааҕа сытыйан, киһи буоларын ааһа охсубут. Амма Аччыгыйа
Кыра оҕо муҥурдааҕа улахан киһи муҥурдааҕыттан кээмэйин э н и т эҕэ һ э с уох. ИБГ ДьОЫа
Муҥурдааҕа тэстибит оҕону …… нэһиилэ өрүһүйбүттэрэ. «Кыым»

саһарар диэн курдук
Гастритынан ыалдьыыга ордук лямблиоз, аппендицит (ол иһигэр муҥурдаах эпэрээссийэтэ), саһарардааһын …… ордук улахан дьайыылаахтар. АВТ ГСЭ

эпэрээсси- йэлээ диэнтэн атын
туһ. Мин эпэрээссийэлэммитим ый буолла. Быраастар быыһаатылар. В. Иванов
Николай Егорович атаҕа хаста эмэ эпэрээссийэлэнэн, балыыһалары, сонотуоруйдары кэрийбитэ. ПНИ АДХ
Аҕыйах хоноот, уһун баттахтаах кыыстара муҥурдааҕынан ыалдьан, эпэрээссийэлэнэ сытан өлбүт. ИСА

дьүһ. туохт. Үрдүк уҥуохтаах, иһэ суох уонна инниҥ диэки нүксүгүрдүҥү буол. ☉ Быть высоким, поджарым и сутуловатым. Нэһилиэк «ородобуой» дьиэтигэр өйөнөн бэкийэн туран, Мэхээлэ Дьөгүөрэп быраатын үгэргээн бөтүгүрэтэн кэбистэ: «Көр эрэ, мин иним, мэйии муҥутаан, илин-арҕаа диэни билэр эбит ээ!» Амма Аччыгыйа
Бастакыта, куттаммыт санаабар, бэчээтинэй холобурдаах уһун киһи бэкийэн киирдэ, кэнникитэ аргыһын хонноҕун аннынан кэриэтэ намыһах киһи. Н. Заболоцкай. Иһирдьэ үтэн киирбит тумул арыыга кубарыйа хаппыт муҥурдаах тиит бакырыспыт лабааларын өрүтэ уунуталаан уҥуор ыстанан кэбиһээри оҥостубут курдук бэкийэн турар. А. Федоров

1. түөлбэлээ диэнтэн бэй., атын. туһ. Сыаҕааннаах бөһүөлэгэ — Муҥурдаах нэһилиэгин киинэ үс сиргэ түөлбэлэнэн тутуллубут. НС ХСБС
   Саха бары остуоруйаларыгар, олоҥхолоругар кэпсэнэр кыраһыабай кыргыттар түмсэр, түөлбэлэнэр сирдэрэ бу — Туймаада. Н. Босиков
   Ол сурах Кэбээйини биир гына кэриимнээн баран, кэнникинэн кинилэр түөлбэлэнэн сытар Чиҥнээнилэригэр тиийэн кэлэр. «ХС»
2. Арыыланан, ордон хаал. ☉ Оставаться островком, будучи отрезанным от внешнего мира со всех сторон
   Илиҥҥи улуустар эргийэр үөстэригэр соҕотоҕун түөлбэлэнэн хаалбыт дэриэбинэҕэ, уот курдааһыны туоратан, сибээһи тиэрдии — дьэ, бу баар боппуруос. Н. Якутскай

туохт.
1. Аһаабыккын айаххынан төттөрү таһаар. ☉ Непроизвольно извергнуть часть содержимого желудка через рот, срыгнуть
[Аайта:] Бүгүн ыарытыйан үлэбэр тахсыбатым, мэйиим эргийэр. Хотуолуубун. И. Гоголев
Кыра оҕо муҥурдааҕа ыарыйдаҕына элбэхтик хотуолуур. ВА ОМЫа
2. көсп. Тохто сылдьар буол, тоҕун (бөрүөттэн чэрэниилэ тохторун этэргэ). ☉ Проливаться, капать (напр., чернила из неисправного пера)
Кэнники тыл иккис аҥаара суоҕа. Кини оннугар бөрүө хотуолаабытын оботторбокко эрэ кумааҕынан баттаппыт курдук хара мэҥ. Далан

даҕ., кэпс.
1. Кимитугу эмэ кытта ситимнээх, хардарыта сыһыаннаах эбэтэр тутулуктаах; ситимнээх. ☉ Имеющий связь с кем-чем-л., поддерживающий связь с кем-л.; взаимообусловленный с чем-л.
Ол да буоллар кинилэр ортолоругар бэрт кистэлэҥинэн бартыһааннары кытта сибээстээх оҕолор эмиэ бааллара. Суорун Омоллоон
Кылбановскай — биһиэхэ аптарытыат. Сойууска дьоһун үлэлэри биэрбит эһиги обсерваторияҕыт аата кини аатын кытта сибээстээх! В. Яковлев
Аан дойдуга бары барыта сибээстээх, төрүөттээх, биричиинэлээх. ДИМ
Бу муҥурдаах уонна куртах нервнэй-рефлекторнай сибээстээхтэриттэн тутулуктаах. ВА ОМЫа
2. Балаһыанньалаах, кыахтаах дьону кытта билсэр-көрсөр, билсиилээх. ☉ Имеющий связи, близкое знакомство с влиятельными людьми. Киэҥ сибээстээх киһи
□ Ол биир рецензия сыыһын суруйар улахан үһү дуо? Ол оннугар үгүс сибээстээх табаарыстанан хаалыаҥ этэ. Далан
Унитааһы, араакыбынаны Уларытыахха наада аны. Балары да булаттыаҕым, Ыскылааттан ылаттыаҕым, Ыкса онно сибээстээхпин, Ылсарбэрсэр иэстээхпин. «ХС»
3. Ис хоһоонунан утумнаах-ситимнээх. ☉ Имеющий логическую последовательность, связь (напр., о речи, мыслях)
Ис хоһооннорунан уонна грамматическай тутулларынан бэйэ-бэйэлэрин кытта сибээстээх хас да этии тиэкис дэнэр. ПНЕ СТ

даҕ.
1. Куһаҕан, айанныырга эрэйдээх, аҥхайдаах-куоһахтаах, оллур-боллур (суол туһунан). ☉ Плохая, с рытвинами, выбоинами, трудная (о дороге)
Күннээҕи түбүктэн босхо баран, сололоммучча, эндирдээх айан суолун да биллэрбэккэ, ол-бу туһунан сэһэн-сэппэн ыраатта. ЕМП БС
Ыраах, үгүс эндирдээх куһаҕан суолга биирдэ да саахалламмакка, күҥҥэ иккитэ кырынара. АВД АМ
Бу элбэх түһүүлээх-тахсыылаах, эндирдээх таас суолу тымныы да оройугар тааҥ уута халыйан, сиикэй сытар үрэхтэр мэһэйдээннэр улаханнык харгыстыыллар. «ЭК»
2. Тугу эмэ гынарга сэрэхтээх, кутталлаах. ☉ Грозящий осложнениями, опасный (напр., о разговоре)
— Агния Аркадьевна этиитэ оруннаахха дылы. — Агния курдук биир киһи этиитигэр олоҕурар эндирдээх буолуо. Далан
Оҕотоойоп, киһим олус быыппастан эрэр дуу диэн дьиксинэ саныы-саныы, бу эндирдээх кэпсэтиини бүтэрэ охсон, атын чэпчэки сэһэргэһиигэ көһөргө тиэтэйэн, эгэ-дьэгэ соҕустук ыйытта. Софр. Данилов
Аһаҕас сиргэ оҕуруот аһын үүннэрии эндирдээх. ПТК
Ханнык баҕарар эпэрээссийэ эндирдээх буолар. Оннооҕор муҥурдааҕы быһыыга ардыгар ол-бу тахсар. «Кыым»