м. маанымсык киһи, киэргэмсэх.

м. 1. маанымсык киһи, киэргэмсэх; 2. (птица) щеголь, хара чөкчөҥө.

аат., кэпс. Маанымсык, киэргэмсэх киһи. ☉ Франт, щёголь
Тыкаанай силээхтэ. ПЭК СЯЯ

атаар диэнтэн дьаһ
туһ. Били таайа сэрэтэр хотууската. Киэргэмсэх, сэлээр, хайа эрэ эр киһиэхэ атаартарда. Н. Габышев

кииртэлээ диэн курдук
Кириэ Сэмэн кыыһа Кэдэгэркээн Кэтириис Кэрэмэһин иннигэр Кииримэлээн бараммын, Киэргэмсэҕин туһуттан Кэтэмэхтээн аһартым. Сунтаардар ыл.

даҕ., кэпс. Мааны; киэргэмсэх. ☉ Нарядный; любящий наряжаться
Мантыкаҥ [эрэһиинэ холуоһа] өссө дыраанай таҥас. Суорун Омоллоон
Сэлээппэлээх, хаалтыстаах дыраанай киһи буолан Москуоба куорат буоругар үктэммитим. И. Гоголев

саллай диэнтэн дьаһ
туһ. Оҕотоойоп кыраны, бытархайы саллатан, күүркэтэн, …… Даайаны сэмэлиир санаата улам ахсаан барда. Софр. Данилов
Мэхээс киэргэмсэх, эрэһиинэ саппыкытын оһун мушкетёрдар курдук саллатар. Н. Габышев

көр кэтэмэҕэйдээ
Кэдэгэркээн Кэтириис …… Киэргэмсэҕин туһуттан Кэтэмэхтээн аһартым. Саха нар. ыр. II
Кэлэ оҕус, уһатыма, Кэтэмэхтээмэ, саараама: Куйаастан өрүү толлума, Кумаар сиэ диэн куттаныма. С. Данилов
Кэтэмэхтээн дьон күлүгэр сылдьар саллаат диэн саллаат буолбатах. С. Никифоров

аат., кэпс., ахсарб. Куһаҕан, мөлтөх майгылаах, ис дьиҥэ суох дьахтар. ☉ Легкомысленная, с дурным характером деваха, бабёнка
Били таайа сэрэтэр хотууската. Киэргэмсэх, сэлээр, хайа эрэ эр киһиэхэ атаартарда. Н. Габышев
Тыаттан, түүнтэн, үлэттэн куттанар, тииҥ сонунан сууламмыт, хара үлэни билбэтэх хотууска. Г. Николаева (тылб.)

1. даҕ.
2. Туруору буолбакка сыыйа үрдүүр эбэтэр намтыыр (сыыр, хайа тэллэҕэ, түһүү, тахсыы туһунан). ☉ Пологий, отлогий, покатый, не крутой (о подножии горы, склоне, небольшом подъёме)
   Биһиги сырыынньа сиринэн оргууй мыраан тэллэҕин устун өрө тахсабыт. Н. Заболоцкай
   Итиэннэ иккис этээс кирилиэһэ наһаа сырыынньа. С. Дадаскинов
   △ Хаптаҕай, үрдүгэ суох (мурун туһунан). ☉ Небольшой, аккуратный (о носе)
   Сырыынньа, хаптаҕай муруннаах, бэрт ис киирбэх сэбэрэлээх, сааһын ситэн эрэр хороччу улааппыт кыыс оҕо дьахтар этэ. Эрилик Эристиин
3. көсп. Сымнаҕас, намыын-намчы, көрсүө-сэмэй (хол., майгы). ☉ Мягкий, нежный (о лице), кроткий (о характере человека)
   Сырайдаах гиэнэ сырыынньата эбит, уҥуохтаах гиэнэ туруорута [эбит], Суһуохтаах гиэнэ субугура эбит — бу дьахтар. ПЭК ОНЛЯ III
   Оттон Өрүүҥкэ туһунан сахсаан «эмиэ да иистэнньэҥ, хоһуун, эмиэ да киэргэмсэх, эмиэ да сытыары-сырыынньа, эмиэ да үөрэхтээх» диэн этэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
4. сыһ. суолт.
5. Сыыйа, сытыары соҕустук. ☉ Постепенно, плавно, с небольшим наклоном (спускаться, снижаться)
   Мантан ыла суоллара биллэбиллибэт сырыынньа аллара түһэр эбит. «ХС»
   Амбразура иннигэр тубустуруору сыыр, сороҕо кыайан көстүбэт, онтон дьэ сырыынньа түһэн хотоол буолар. К. Симонов (тылб.)
6. Туох эмэ көстүүнү сырса, кырсынан. ☉ Вдоль чего-л., в направлении чего-л. «Оол арыыны сырыынньа көр эрэ
   Буруота көстөр», — диэтэ оҕонньор. А. Сыромятникова
   [Миитэрэй] тааһынан уу кырсынан сырыынньа элээрдэн кэбиспитэ тоҕуста тэйэн баран тимирбитэ. ФЕВ УТУ
   [Князь Андрей] киирэн эрэр күн уотугар килбэҥниир өрүс сүнньүн сырыынньа одуулаһан турда. Л. Толстой (тылб.)
7. көсп. Сыыйа, улам, биир тэҥник, туох да утарсыыны көрсүбэккэ. ☉ Ровно, гладко, без шероховатостей. Күндэ пьесалара социальнай конфликтара …… тыҥаан, сайдан испэт этилэр, сюжеттара олус судургутук, сырыынньа тэнийэллэрэ. ССЛИО
   Каутскай …… революция баран иһэр устаабын сырыынньа, уурбут-туппут курдук гына оҥорон биэрэллэригэр эрэ баҕалаах. В. Ленин (тылб.)
   ср. тюрк. йар ‘крутой (высокий) берег’