ж. (клочок бумаги) кыра кумааҕы, кумааҕы оҕото.

обрезок, отрезок, лоскут || лоскутный; таҥас эбириэскэтэ обрезок материи # эбириэскэ сир клочок земли.

кусочек чего-л. (к-рый можно взять в рот за один раз); ытырым эт кусочек мяса; ытырым от клочок сена (к-рый животное сразу захватывает зубами).

аат., кэпс. Кыракый лоскуй. ☉ Маленький клочок чего-л., лоскуток
Чабырҕах быстах, лоскучах пуорма буолар. П. Ойуунускай
Түрүүм үүтүнэн халлаан лоскучаҕа сибиниэс курдук буолан көстүбүтэ. М. Горькай (тылб.)

туохт. Туохтан эмэ лоскуйда хааллар, быстаҕын ордор. ☉ Оставлять нетронутым лоскут, клочок ч его-л.
Ходуһа кытыытын ситэ охсубакка лоскуйдаан хааллар.  Муннуттан туох эрэ хара субуруйан эрэрин курдук үөһээ бытыгыттан лоскуйдаан ордоруммут, будьурхай баттаҕын өссө арбайдын диэбиттии өрө сахсаччы тарааммыт. А. Софронов

1. аат. Туох эмэ улахан, бүтүн быстаҕа, быстаҕаһа. ☉ Незначительная часть чего-л. цельного, большого, лоскут, клочок, обрывок (напр., материи, бумаги, земли)
   Тирии лоскуйа. Ылтаһын лоскуйа. Бааһына лоскуйа.  Сарсыныгар, туспа кыһаҕа эмиэ хат уһааран, күүстээх балтаһыттар үөгүлүү-үөгүлүү, тыын быстарынан сүгэ ыһыынан болгуо тимирдэри лоскуйдарга бысталыыллар. «ХС»
   Ууллубатах хаар лоскуйдара …… онон-манан күлүккэ тулаайахсыйа маҥхаһаллар. Н. Габышев
   △ Туох эмэ быстах түгэнэ, сороҕо. ☉ Отдельный момент, фрагмент, эпизод, кусок (напр., жизни)
   Өссө «Медный всадник» диэн Пушкин суруйбутун кыра лоскуйу Ньургун биэчэргэ нойосуус аахпыта. Болот Боотур
   Горняктар олохторуттан аҕыйах лоскуйу к эп сии рг э с о р уннум. «ХС»
2. даҕ. суолт. Этиигэ сыстыы ситиминэн быһаарыы буоллаҕына: туох эмэ лоскуйа, быстаҕа буолар; кыра. ☉ В позиции примыкающего определения: представляющий собой лоскут, клочок чего-л.; крохотный, маленький
   Лоскуй кумааҕы. Лоскуй былыт. Лоскуй сир.  Д ь а д а ҥ ы л а р лоскуй ходуһаларын дуомугар сүөһүлэрин да кыайан ииппэттэрэ. СССБТ

1. аат. Туох эмэ сарымтыбыта, сарымтыбыт лоскуйа, илдьиркэйэ. ☉ Лоскуток, клочок, торчащий по изорванному краю чего-л.
   Уулусса муннугар тохтоон, кумааҕы афишалар сарымтахтарын самсыы тута-тута ааҕыталаата. Софр. Данилов
   Атаҕар таба турбат буола салҕалас буолла, мэктиэтигэр алдьаммыт баата ыстаанын сарымтахтара тыал үрэн эрэринии эйэҥнииллэр. И. Никифоров
   [Микиитэ] хаһыат сарымтаҕын кыбыппыт сиринэн кинигэтин арыйа баттаан, аахпытынан барда. Амма Аччыгыйа
2. даҕ. суолт. Сарымтыбыт, сарымтаҕас, сириттэҕэс. ☉ Рваный, щербатый, неровный
   Тэппэй кинини [элиэни] куорсуна түспүт сарымтах кынатынан эндэппэккэ билбитэ. Далан
   Тоҕойго киирээт, ыт халлаан мохсоҕолугар имнэппит [сиирэ тэптэрбит] сарымтах кулгаахтара ибигирэһэ түстүлэр, ону-маны сытырҕалаамахтаата. Н. Заболоцкай
   Дьүкээбил уота, дьэргэлгэн кустук араас эгэлгэ өҥүн түһэрэн, халлаан оройун ааһа сарымтах саһарҕалары өрө уһууран тахсааччы. Г. Колесов
   ◊ Сарымтах ой (түс) кэпс. — сарымтахтаа диэн курдук
   [Ыт мохсоҕолго сиирэ тэптэрбит кулгааҕа] сүүрдэҕинэ уонна Витяны кытта оонньоотоҕуна, сарымтах ойо сылдьар. Н. Заболоцкай
   Оҕолор кинилэри ыраахха диэри батыһан сарымтах ойбуттара. И. Федосеев

I
аат.
1. Түү, баттах бэйэбэйэтин кытта сыстыһан, иилистэн мөчөхтөспүтэ. ☉ Сбившаяся, свалявшаяся шерсть; спутавшиеся волосы
Бу ат түүтэ тааҕы буолан хаалбыт. ПЭК СЯЯ
Тааҕы буола будьуруччу үүммүт, арбайбыт баттаҕын кырыттарбыта. И. Никифоров
2. Туох эмэ элэйбитэ. ☉ Что-л. старое, потрёпанное, изношенное
Мин кыра эрдэхпиттэн биир тааҕы буолбут полевой суумкалаах, куруутун тиэтэйэ-саарайа, дьаһайса сылдьар киһини өйдүүбүн. Далан
3. түөлбэ. Эргэрбит куобах суорҕан. ☉ Старое, истрёпанное заячье одеяло
Хатыттаар, миигин тааҕыга суулаан бараҥҥыт, дьиэ эркинигэр тахсаҥҥыт ууран кэбиһиҥ! Саха ост. I
Биирөргөстөөх (өргөс муостаах) тайах талахтаан сии-сии иһэр. Бу тайах кэлэн били оҕонньору тааҕылары, талаҕы кытта сиэн кэбиһэр. Саха ост. I
ср. алт. таакы, хак. тааха ‘клочок шерсти’, кирг. даакы ‘весенняя шерсть (ещё не вылинявшая)’
II
сыһ. Туһата суоҕу, хаалары. ☉ Понапрасну, без пользы
Эчикийэ, тааҕы эрэйдэнэн кэллим, дабыдалым силиитин таах ууллардым [диир хаххан]. Суорун Омоллоон
Ээ, тааҕы саҥара турума дуу, үрэх быта үрэххэр бараҥҥын балыктаан сиэ. Күндэ
Тукаам, туоҕуҥ саҥатай, тааҕы баҕаран санааҕын уурума, хаһан сатаан киирээригин [үөрэххэ]. Н. Түгүнүүрэп

1) обычно употр. в отриц. ф. и отриц. оборотах трогать, дотрагиваться, касаться, прикасаться; тыытыма ! не трогай!; кырдьаҕаһы тыытыма не трогай старика, не беспокой старика; 2) в сочет. с нек-рыми нареч. означает интенсивность действия: тырыта тыыт = растерзать, разорвать (в клочки); хайыта тыыт = разорвать, разодрать; 3) перен. задевать, трогать, волновать; эргэ бааһын тыытыма не береди его старые раны # сүрэҕим тыытта у меня сердце защемило; у меня сердце дрогнуло; тыытар (ыарыы) ломота.