I прил. ист. уделлаах, удел; удельный князь уделлаах кинээс.

ист. 1) князь; 2) наслёжный староста; аҕа ууһун кинээһэ родовой староста.

аат., түөлбэ. Мас ойуун, бээрикээн (оҕо оонньуура). ☉ Волчок, юла (игрушка)
Кини [князь Андрей] уонна сытар адъютант икки ардыларыгар …… граната, буруолаабытынан, кургуллай курдук, эргичийэ турда. Л. Толстой (тылб.)

күөдьүт 2 диэнтэн бэй
туһ. Князь Андрей Халтаҥ Хайаҕа тугу да гынара суох эрээри, хомолтотун күөдьүтүнэн биэрэргэ дьулуһар үгэһинэн, онно сылдьан ааһыахтаах буола түстэ. Л. Толстой (тылб.)

сүпсүнүс диэнтэн хай
аата. Сотору балаҕаммыт иһэ көрдөөх күргүөмүнэн, сүпсүнүһүүнэн туола түстэ. В. Короленко (тылб.)
Дьиэҕэ чугаһаан истэхтэринэ кэтэх ааҥҥа сүпсүнүһүү бөҕө буолан эрэрин Пьергэ көрдөрөн баран, князь Андрей сонньуйан кэбистэ. Л. Толстой (тылб.)

хамсаа диэнтэн тиэт
көрүҥ. — Хамсаамахтаа! Кымньыынан оҕустарбыт курдук Маайыс ходьос гынар. Амма Аччыгыйа
[Хаҥыллай:] Кулут миинэргэ ананан айыллар, Түөрт атах буола оҕус! [Мохсоҕол хамсаабат]. Хамсаамахтаа! И. Гоголев
Князь кыыһын илиитин тардыалаата, хаастара уонна уостара киҥнээхтик хамсаамахтыы түспүттэрэ. Л. Толстой (тылб.)

даҕ. Кыраттан да кыыһырар, кыыһырымтаҕай. ☉ Раздражительный, нервный
[Күһэҥэй:] Кыараҕастан Кыыһырымтыа киһи Көхсүн кыараҕаһын этэллэр. Суорун Омоллоон
Уһулуччу талааннааҕын аахсаннар, төрөппүттэрэ уонна учууталлар кини кыыһырымтыатын бырастыы гыналлар эбит. ОАП ОТХ
Берг, куолутунан, бэйэтин таарыйбат кэпсэтиигэ саҥарбат, оттон улуу князь кыыһырымтыатын туһунан көр кэпсэммитигэр дьэ өрүкүйдэ. Л. Толстой (тылб.)

көр сыныйан
Хайыһардар туох да буолбатахтарын, уллуҥахтара өссө ордук бөҕөргөөбүт курдук килэриспиттэрин сыныччы одуулаһа олорон оҕонньор, астынан, мичик гынна. Амма Аччыгыйа
Баай хара тыа бастыҥ булдун — тайаҕы кытта Кэрэмэс аан бастаан сыныччы билистэ. Р. Кулаковскай
Князь Андрей французтары сыныччы көрөөрү тохтоото. Л. Толстой (тылб.)

аат., эргэр.
1. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ: нэһилиэк, аҕа ууһун баһылыга (ыстаарыста, чаччыына). ☉ Наслежный староста, родовой старшина
Нэһилиэк кинээһэ эттэ. Саха нар. ыр. II
Чаччыына кинээспит Дайыыла …… элбэх сири бас билэр. М. Доҕордуурап
Нэһилиэк кинээһэ, чаччыыналар …… бары мустубуттар. Д. Таас
2. Феодальнай нуучча сиригэр: сэрии баһылыга, уобалас салайааччыта, тойоно. ☉ В феодальной Руси: князь (предводитель войска, правитель области)
Бастакы бибилэтиэкэни Киев кинээһэ Ярослав Муударай …… тэрийбитэ. ДьДьДь
Сирдьиттэр — кинээстэр — аттаах дружинаны салайаллара. АЕВ ОҮИ
Сэрииһиттээх Кэрэ акка биирдэ кинээс испиттээх. А. Пушкин (тылб.)
3. Былыргы нуучча феодальнай кинээстэрин удьуордара ыраахтааҕы ыйааҕынан наҕараадаланан нэһилиэстибэ быһыытынан бэриллэр үрдүк сололоро; итинник сололоох киһи. ☉ Князь (наследственный титул).
◊ Улуу кинээс — Россияҕа ыраахтааҕы кэргэннэрин үрдүк сололоро, оннук сололоох киһи. ☉ Титул членов царской фамилии России, лицо, имеющее этот титул
Улуу кинээс Константин Романов …… эргинэр сүбэни булбута. Эрилик Эристиин

тыаһы үт. туохт. Кыратык тохтоон ыла-ыла хойуутук, көөҕүнээн саҥар. ☉ Говорить с небольшими паузами глухим, сдавленным, низким голосом
Баҕана төрдүгэр бааҕырҕыы олорор баар үһү (тааб.: баҕа). «Аттаах киһитэ ыытан билэ охсуохха»,– диэн хамандыыра өлбүт этэрээт дьаһалын бэйэтигэр ылынар киэбинэн Будашевскай бааҕырҕаабыта. Эрилик Эристиин
«Туох да бур-бур буруйа суох дьоммут», – диэн Кыаһай саҥата оһох төрдүн хараҥатыгар бааҕырҕаата. Эрилик Эристиин
Князь Василий бары ыарахаттары быһаара охсон кэбиһэр үгэстээх түргэн куолаһынан бааҕырҕаабытынан көхсүн этиппэхтээн кэбистэ. Л. Толстой (тылб.)