прил. кокосовай; кокосовая пальма кокосовай пальма.

м. кокос (кокосовай пальма уонна кини аһа).

аат.
1. Көтөҕүүлээх үрүҥ эбэтэр хара бурдук тиэстэтиттэн мэһийиллэн, оһох иһигэр буһарыллар ас. ☉ Хлеб (пищевой продукт)
Астан саамай ылларбыт астара — астаммыт ас, килиэп, буулка, суухара. А. Софронов
Микиитэ ийэлээх эһэтэ …… куулу сүөрэ баттаатылар: биир килиэп уонна чиэппэр чэй баар эбит. Амма Аччыгыйа
Эт мииннээх эбиэппэр, Арыылаах килиэппэр Наадыйбат киһигин. Л. Попов
2. көсп. Аһыыр ас уопсайынан. ☉ Пища вообще
Ийэм иистэнэн, Килиэп булан, Күөх буруобут унаарыйа Олоорпут онно ыал буолан. П. Тобуруокап
Атах тумсун эрэ көрүллүбэт, Аһыыр килиэп иһин эрэ сүүрүллүбэт! С. Васильев
Сорохтор …… араас тэрилтэлэргэ үлэлээн килиэп харчытын булуна-булуна, үөрэнэ хаалбыттара. КНЗ ТС
3. кэпс. Аналлаах үлэ. ☉ Персональная работа
— Куоракка үөскээбит оҕо диэтэххэ, сүөһүгэ сыһыаннаах курдук эбиккин ээ... — Сыһыаннаах буолумуна: килиэбим буоллаҕа дии. Л. Попов
От, бурдук хомуурун массыыналарын тустарынан этэ да барыллыбат — ол аналлаах үлэҥ, билиҥҥи оҕолор этэллэринии, килиэбиҥ буоллаҕа дии. Ф. Софронов
◊ Килиэптээх мас — тропикка үүнэр, тутовайдар кэргэннэригэр киирэр элбэх кырахымааллаах астаах мас. ☉ Хлебное дерево (тропическое дерево семейства тутовых)
Банан, кокосовай пальма, килиэптээх мас, манго уонна авокадо тропик дойдуларын олохтоохторугар килиэптэрин уонна да атын бородуукталарын солбуйар астары биэрэллэр. КВА Б

аат дьөһ.
1. Төрүт түһүгү кытта туох эмэ кээмэйин барыллаан этиигэ туттуллар. ☉ Употребляется с основным падежом имени для выражения приблизительной меры чего-л. (примерно, около)
Икки биэрэстэ кэриҥэ сири барбыппыт кэннэ, өрүс куртаҕа кэллэ. Т. Сметанин
Ынах күөлэ бөһүөлэктэн балтараа көс кэриҥэ. П. Аввакумов
Кыылым хап-хатаннык чаҥыргыы түһээт, былас кэриҥэ нэлэмэн кынаттарынан өрө сапсыммахтаата. Н. Заболоцкай
△ Туох эмэ ахсаанын барыллаан этиигэ туттуллар. ☉ Употребляется для выражения приблизительного подсчета количества чего-л.
Биһиэхэ, сахаларга, А. Кулаковскай хомуйуутунан, тыһыынча кэриҥэ өс хоһооно баар. Суорун Омоллоон
Аллайыаха үрдүнэн бүтүннүүтүнэн ыт айаҕар сылга балтараа мөлүйүөн солкуобай кэриҥэ ороскуоттанар. Н. Заболоцкай
Икки сүүс биэс уон кэриҥэ хаһаайыстыба Украина Полтавскай уобалаһыттан Саха сиригэр көһөрүллэр буолбута. Н. Якутскай
△ Туох эмэ ыйааһынын, мээрэйин барыллаан этиигэ туттуллар. ☉ Употребляется для приблизительного выражения веса, меры чего-л. [Казаков:] Сибилигин эйиэхэ халлаантан боппууда кэриҥэ кыһыл көмүс түстэҕинэ, сирээри тураҕын дуо? С
Ефремов. Оттон [сэлиэһинэй] үүттүйэ буһан эрдэҕинэ, мантыҥ биир туораҕыттан ыстакаан кэриҥэ бэртээхэй үүт кэлэр, кокосовай эриэхэ үүтүттэн ыыра атына суох. Г. Угаров
△ Туох эмэ сороҕун барыллаан этиигэ туттуллар. ☉ Употребляется для приблизительного выражения части чего-л. [Бандьыыт:] Арҕаа булгунньаҕы кыһыллар ыллылар
Ньуукка бааһырбыт. Дьон аҥаарын кэриҥэ өллө. С. Ефремов
Баартар үөрэх, үлэ дэһэн, Ыччат дьон үксүн кэриҥэ. Баал Хабырыыс
2. Төрүт түһүгү кытта бириэмэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын оҥоһуллар кэмин барыллаан этэргэ туттуллар. ☉ Употребляется с основным падежом имени для выражения временных отношений, для приблизительного подсчета продолжительности действия (около, примерно)
Чычымах Амматыттан отут көстөөх куоракка ыҥыыр атынан лобуойдатан, нэдиэлэ кэриҥэ айаннаан киирэҕин. Амма Аччыгыйа
Икки чаас кэриҥэ буолан баран, Бертиннээх тиийэн кэлбиттэрэ. Н. Якутскай
Орунбаевтар бу дойдуга, бу дьон ортотугар түбэспиттэрэ ый кэриҥэ буолбут. Эрилик Эристиин