разг. имеющий колорит; с ... колоритом; колоритный; чаҕылхай колориттаах айымньы яркое, колоритное произведение.

I ж. 1. кырааска; развести-краску кыраасканы суурай; писать красками кыраасканан суруй, кыраасканан урупуйдаа; 2. краски мн. (тон, колорит) кырааска, өҥ; весёлые краски пейзажа пейзаж сырдык кырааскалара; 3. краски мн. перен. кырааска, дьүһүн; рассказать в ярких красках чаҕылхай кырааскалаан кэпсээ; сгустить краски кырааскатын хойуннар (омуннаан көрдөр); не жалеть красок омуннаан көрдөр; 4. (румянец) им хаана.

туохт.
1. Кыраасканан сот, бис. ☉ Красить что-л. (краской)
Күлүгүрбүт хоһум Күн уотуттан Күлүмнүү түһүөр диэри Кырааскалаан кылбат, Оппуохалаан туналыт. Л. Попов
Баттаҕын хап-харанан Кырааскалаан кэбиспит, Сирэйин ононманан Буударанан биспит. И. Эртюков
Сунтаарга дьиэ тээбиринин тугунан кырааскалыахтарын билбэттэр, оттон кырааска илиибит анныгар баар. И. Данилов
△ көсп. Сэриигэ сылдьан улаханнык бааһыр. ☉ Быть тяжело раненным (на войне)
Житомир чугаһыгар, Сэрии буолбут ойуурун аттыгар Кый буулдьаҕа табыллан Кыа хааммынан Кырсы кырааскалаабытым. С. Васильев
Бу улуу уоттаах кыргыһыыга …… саллааттар аан дойду араҕас далбарын кыахааннарынан кырааскалаатылар, кутаа уотунан уматтылар. «ХС»
2. көсп. Туохха эмэ ураты өҥү, дьүһүнү биэр. ☉ Придавать чему-л. особый колорит, оттенок
Биһиги суруйааччыларбыт бу олоҕу көрдөрүүлэрин уустук-уран куормалаан, тыыннаах кырааскалаан биэриилэрэ кыайтара илик. П. Ойуунускай
3. көсп. Дьиҥнээх баары тупсаран, киэргэтэн көрдөр. ☉ Приукрашивать действительность, рассказывать (показывать), приукрашивая, присочиняя
Биһиэхэ билигин Кыыс дьахтар Кыртаҕар дьүһүнүн, Кынтаҕар бэйэтин Кырааскалаан ыллаама. А. Софронов
[В. Местников] истиҥ кэпсэтии таҕыстаҕына, ис санаатын этэртэн кэтэмэҕэйдиири, саараҥнаан туттунары эбэтэр ньалҕарытан кырааскалыыры сааһыгар билбэтэх суоллара этэ. Күннүк Уурастыырап
Ийэ бэркэ тиэтэйэ, үөрүүтүттэн чачайа, кыратык кырааскалаан, кини фабрикаҕа литератураны хайдах киллэрбитин кэпсээбитэ. М. Горькай (тылб.)
△ Эбэн-сабан, үлүннэрэн ардыгар ордук сүрдээн-кэптээн кэпсээ, иһитиннэр. ☉ Рассказывать о чем-л., намеренно сгущая краски, сильно преувеличивая
Микиитэ Кууһуманы хайдах өлөрө сыспытын …… кырааскалыы-кырааскалыы, эбэ-эбэ, аҕас дьахтар эдэргэ кэпсээн биэрдэ. Н. Павлов
Кырдьаҕас үлэһит эдэри үөрэтэ таарыйа, кыратык да кырааскалаан (онто суох сатаныа дуо?) биир обургу мунньахха хаарыйан турардаах. «ХС»

даҕ.
1. Кыраасканан сотуллубут, биһиллибит. ☉ Крашеный, выкрашенный в какой-л. цвет
Балаакка айаҕар хара хоруончаха кырааскалаах, үс атахтаах төгүрүк остуолу хантан эрэ булан туруорбуттар. Күннүк Уурастыырап
Кырааскалаах муостаҕа түннүгүнэн күн уота үрүҥ сардаҥатын чаҕылыта куппут. Н. Габышев
Учуутал хара кырааскалаах дуоскаҕа, туус маҥан миэлинэн суруйан барар. В. Протодьяконов
Кырааскалаах уоһун быыһыттан хатыылаах тыллар төлүтэ тэбэн таҕыстылар. М. Доҕордуурап
2. көсп. Сибэккинэн саба үүммүт, сиэдэрэй, кэрэ (хонуу, кырдал). ☉ Усыпанный цветами, цветущий (обычно о поляне, косогоре)
Кыырай кылдьыы былыкка Кыталыктар иһэллэр, Кырааскалаах кырдалга Кылбаҥнаһан түһэллэр. И. Эртюков
«Бөрө бастаах» сайылык, Кырааскалаах кырдалгар Кылбайбыт сэргэтэ туруорууй! С. Васильев
3. нор. поэз. Кыһыл өҥнөөх. ☉ Красного цвета
Кылдьыылаах харахтаах, Кырааскалаах атахтаах Кыталык ыллаабыт, Туруйа оонньообут, Үрүмэтийэн көрбөт Үүт сүндэлэ күөллээх эбит. П. Ойуунускай
Кырааскалаах атахтаах, Кырыылардаах тумустаах, Кырыымпалыыр куоластаах Кыталык көтөр Кыҥкынас саҥата Кылыгырайан иһилиннэ. П. Ядрихинскай
4. көсп. Туох эрэ ураты дэгэттээх, ураты өҥнөөх, толбонноох. ☉ Имеющий особый колорит, особые оттенки и нюансы
Биһиги айымньыларбыт ордук күүстээх куормалаах, ордук чаҕыллар кырааскалаах, ордук киэҥ-дириҥ далааһыннаах буолуохтаахтар. П. Ойуунускай
Норуот ырыаһыта былыргы фольклор баай кырааскалаах палитратынан туттубакка буолбат. Эрчимэн
Оччолорго эдэр суруйааччы айымньыта үгүс өрүттээх уонна баай кырааскалаах буолар чинчилээҕэ тута сабаҕаламмыта. «ХС»
△ Тупсарар, ньалҕарытар. ☉ Приукрашивающий
Суругун дьиэк биэрбэт оҥорон, Сокуон үөрбэтин ытаһалаабыт, Кыһанан ситэрэн-хоторон, Кырааскалаах тылынан дуйдаабыт. С. Васильев

аат.
1. Соттоххо, бистэххэ, иҥэрдэххэ араас өҥү биэрэр бэссэстибэ. ☉ Краска (красящее вещество)
Күөх кырааска. Акварель кырааска. Кырааска харандаас. Муоста кырааската. Кыраасканан сот.  Үрүҥ кыраасканан сотуллубут өстүөкүлэ аан таһыгар оҕолор үмүөрүһэн тураллар. Н. Лугинов
△ Косметика арааһа. ☉ Косметика
Хос аана аһылынна. Начаалынньык сэкирэтээрэ Ада, бүтүннүү пуудара, кырааска сирэйэ ааҥҥа быган көһүннэ. В. Протодьяконов
2. Туох эмэ ураты өҥнөнөн көстүүтэ. ☉ Цвет кого-чего-л.
Оксана сирэйэ кыһыл кыраасканан тэтэр гына түспүтэ. Суорун Омоллоон
Дойдум сонуна, дойдум сыта Хоспор халыйа уһунна, Хойуу күөҕэ, кырааската — харахпар арылынна. Н. Босиков
Кырдал-кырдал иэнэ Кырааската ситтэ, Олбох курдук тэлгэнэ Оһуор сирэм үттэ. А. Кондратьев
△ нор. поэз. Кыһыл (кэрэ, чаҕылхай) өҥ. ☉ Красный (яркий, красивый) цвет
Кырааска атахтаах Кырыылаах тумустаах кылдьыылаах харахтаах Кынатын төбөтүгэр кыркахтаах кыталыктыыр кыылым. Саха нар. ыр. I
Туппутум туллугу: Кырааска тумустаах, Кырпахтаах кынаттаах Кылбаарар кыталык курдугу. П. Тобуруокап
3. көсп. Туох эмэ сүрүн көстүүттэн ураты дэгэтэ, толбоно. ☉ Оттенок, нюанс, колорит
Норуокка киэҥник биллэр драматическай артыыс бу сырыыга ырыаһыт быһыытынан көрөөччүлэргэ куолаһын эгэлгэ кырааскатын, …… баай кылыгырас кылыһаҕын өссө төгүл көрдөрдө. С. Тарасов. Сүүрбэһис-отутус сыллар кирбиилэригэр эдэр суруйааччы Суорун Омоллоон бэйэтин сорох кэпсээннэригэр эмиэ көр-күлүү, сатира кырааскатын туттара. ОГГ СМ
Тыл экспрессивнэй-эмоциональнай кырааската лексическэй суолтатыгар предметнэй суолтатын кытта компонент курдук киирсэр. «ХС»
4. харыс т. Хаан (үксүгэр дьахтар ыйданарын, хаана барарын туһунан). ☉ Кровь (обычно о менструации, маточном кровотечении)
Өлбүт оҕо түһэрин кытары Өлөксөөс кырааската өрүһүлтэтэ суох барда. Н. Түгүнүүрэп
♦ Күн кырааската — улахан суолтата, туһата суох, көрүнньүк (үксүгэр баай туһунан). ☉ Что-л. показное, преходящее, видимость чего-л., мишура (обычно о богатстве)
[Бүөтүр:] Баай — күн эрэйэ, күн кырааската ээ, чэ, ол хааллын. А. Софронов. Кырааската барбыт (хамсаабыт) харыс т. — хаана барбыт (үксүгэр дьахтар төрүүрүгэр хаана барарын этиигэ). ☉ Обильное кровотечение (напр., при родах)
Дьиэлээх хотун отуччалаах эрэ дьахтар. Налык диэн ааттаах. Оҕо куоттарар эбит. Оҕолонно да, кырааската барар. И. Гоголев. Кырааскатын хойуннар калька. — үлүннэр, эп-сап, сүрдээ-кэптээ (хол., тугу эрэ кэпсииргэ). ☉ Сгущать краски
Барытын ынырыктаан, кырааскатын хойуннаран кэпсээтим. Болот Боотур
Пал Палыч төһө даҕаны кырааскатын хойуннардар, сорох өттүн сөптөөхтүк сырдатта. ПН ДЫ
Кыраасканы олус хойуннарыы да буолбатах, баар балаһыанньаны үлүннэрэн көрдөрүү да буолбатах. «Кыым». Кырыылаах (кылыс) тимир кырааската буол (оҥор) фольк. — биилээх-уһуктаах сэптэн эмсэҕэлээ (өл); биилээх-уһуктаах сэбинэн (өстөөххүн) хаанын тох (өлөр) диэн этэр фольклор көһөр олуга. ☉ Пострадать от холодного оружия; ранить (убить) противника холодным оружием (букв. быть (сделаться) краской для железа с лезвием (клинка или сабли); фольк. формула)
Кылыс тимир Кырааската оҥордоҕум, Үөрбэ тимир Үөрэҕэһэ гыннаҕым. ТТИГ КХКК
Кытыан ыччат дьоммут Кырыылаах тимир Кырааската буолар Кырыыстаах күнэ тирээтэ. Саха нар. ыр. III. Тыл кырааскатыгар — эгэлгэлээн, киэргэтэн эбэтэр ордук кыһыылааҕы этээри. ☉ Для красного словца
Тыл кырааскатыгар этэн кэбиспитин кэмсинэ олордо. Абааһы оҕонньоро …… ханна эмэ тиэртэҕинэ да көҥүлэ. Айталын
◊ Кырааска балык түөлбэ. — кыһыллыҥы эттээх ойоҕосторугар кыһыл чуоҕурдаах күөл балыга. ☉ Зубатка (один из видов лососей).