и. д. от долгулдьуй = 1 колыхание, колебание, волнение.

аат.
1. Күн уота туохха эмэ (үксүгэр уу ньууругар) тыган дьиримнээн, дьэргэлдьийэн көстөрө. ☉ Солнечные блики, играющие на легкой ряби воды
Үөр туллук быыгыныы көтөн эриэн ирбэнньик буолан ааһар... Амма Аччыгыйа
Хотуур ирбэнньик курдук элэҥнээн, күөх оту күөгэччи тэлгээн күн уота куурдарыгар бэлэмнээтэ. М. Доҕордуурап
Хаар кыырпахтара биир кэм ирбэнньик тэбэллэр. Эрчимэн
Хотугу халлааҥҥа дьүкээбил уота ирбэнньик буолан оонньуур. «Кыым»
2. Биир күдьүс долгулдьуйан, күөгэлдьийэн көстүү. ☉ Мягкое, плавное колыхание, волнение, колебание
Ийэ дойдум …… ирбэнньик буолан элэҥниирэ. А. Софронов
Хараҕар, ирбэнньик курдук буолан, баар-суох эрэ оҕото - Чүөчээски көстүмэхтээтэ. Суорун Омоллоон

аат.
1. Тыалга туох эмэ тэлибирээн көстүүтэ (хол., сэбирдэх, былаах туһунан). ☉ Колыхание, волнение, трепет чего-л. на ветру (напр., о листьях, флаге)
[Тыал] Сэбирдэх тэлимин быыһынан Сипсийэн миэхэҕэ эппитэ. Күннүк Уурастыырап
Сиик түһэн, хадьымал сымнаата Сэбирдэх тэлимэ уоскуйда. П. Тобуруокап
Мин манна истибиппин Хатыҥнар нап-намыын Эйэҕэс тэлимнэрин. С. Дадаскинов
2. даҕ. суолт. Тэлибирии хамсыыр, оннук көстөр. ☉ Развевающийся, трепещущий (напр., о шёлковой ткани)
[Огдообо] кэппит маҥан былаачыйатын Тэлим солко былаатын Сундуугуттан хостоон көрөр. И. Гоголев
Бороҥ налбыр кулгаахтар Тэлим суорҕан саҕалар [сулон киэннэрэ]. С. Руфов

1. аат.
2. Тыалтан уу ньуура долгуйан хамсыыр халҕаһата, эбирэ. ☉ Волна (водяной вал)
   Кылбачыгас ини долгуҥҥун кытыыларыгар ини тиэрдээрий. Күннүк Уурастыырап
   Киэҥ Ленатын наҕыл долгуннара оргууй долгулдьуһа бигииллэр. Н. Лугинов
   Аллара Ала Соболоох күөлэ, көмүс мөһүүрэ курдук, быдьына долгунунан үрүмэтийэр. М. Доҕордуурап
3. Тыалтан аргыый долгуйан, күөгэлдьийэ хамсааһын (от-мас туһунан). ☉ Волнообразное движение, покачивание (напр., от ветра), колыхание (о ветках деревьев, траве)
   Хотуура утары сыппыт от долгунун барытын төрдүттэн лөглү быһыталыыр. Амма Аччыгыйа. Араҕас долгун буолан бааһына силэллэ хамсыы устар. Дьүөгэ Ааныстыырап
4. физ. Туох эмэ күүс салгынынан тарҕаныыта (хол., электромагнитнай араадьыйа долгуннара). ☉ Волна (форма распространения колебаний в среде), а также распространение таких колебаний
   Электромагнитнай долгун. Араадьыйа долгуна. Аан дойдуну кууһан ааһар Араадьыйа долгуннара Киһи аймах кулгааҕар Сахам сирин Хайҕаан, сөҕөн ааттаатылар. П. Тобуруокап
5. көсп. Туох эмэ аймалҕана, быһылааннаах дохсун уларыйыыта-тэлэрийиитэ. ☉ Сильная тревога; социальные потрясения, изменения
   Олох долгуна. Хаарты, арыгы долгунугар хас да төгүл хаайыллыбыта. М. Доҕордуурап
   Урукку уоттаах сэрии долгуна ааста. Н. Түгүнүүрэп
   Петроградка от ыйын үстүөрт күннэригэр буолбут быһылааннар оннооҕор Дьокуускайга улахан долгуну үөскэппиттэрэ. СБТТ
6. даҕ. суолт., поэт. Уу ньуура, долгуйан хамсыырыгар маарынныыр, долгун курдук. ☉ Похожий на тронутую волнами поверхность, волнообразный
   Туллук курдук кыыс оҕо Долгун өҥнөөх былаата Тунаарарын саната Туман үөһэ уһунна. Күннүк Уурастыырап
   Долгун солко мутукча Томтор үрдүн киэргэтэр. П. Тулааһынап
   ◊ Көмүс мөһүүрэ долгун (долгуннар) поэт. - күн уотуттан күлүмүрдүү устар долгуннар. ☉ Волны, играющие солнечными бликами
   Күөх оттоох көлүйэ күөлүм Көмүс мөһүүрэ долгунун ортотугар Куба кыылым долгуйа устан, Куоҕаҥныы-куоҕаҥныы туналыйа сырытта. П. Ойуунускай
   Уу кэллэр кэлэн …… көмүс мөһүүрэ долгунунан Күлэ-үөрэ, мичилийэ сытта. М. Доҕордуурап. Үрүмэ долгун (долгуннар) - үмүрүҥнүүр, дьиримниир кыракый долгуннар. ☉ Легкое колебание водной поверхности, зыбь
   Тыы анныттан үрүҥ көмүс үрүмэ долгун оонньоон тахсан истэ. М. Доҕордуурап
   От үрэх чарылыыр сүүрүгүн Оҕолор сөтүөлээн чалбыыллар, Күн уота күлүмнүүр көмүһүн Үрүмэ долгун чаҕыллар. П. Тулааһынап. Халҕаһа долгун - күргүөмүнэн түллэҥнии устар улахан долгуннар. ☉ Высокие волны, набегающие валом
   Онно халҕаһа долгуннар Муус хайалары кыйдыыллар. С. Данилов
   Арыт халҕаһа долгуннар катербыт тумсугар кэлэн охсуллан, үрдүбүтүнэн уу күдээрийэн ааһар. И. Федосеев. Эрэһэ долгун (долгуннар) - чэпчэкитик кэрдиистэнэ, эрилийэ сүүрэр кыра долгуннар. ☉ Легкие волны, бегущие ряд за рядом, рябь
   Бэс чагда анныгар Амма эбэ үрүҥ көмүс эрэһэ долгунунан дьиримнии сытар. М. Доҕордуурап
   Уҥуор, күөл куулатыгар, Ойуур күлүгэ барыйар, Ыраахтан эрэһэ долгуҥҥа Ый сандаара сыдьаайар. С. Васильев