Якутские буквы:

Якутский → Якутский

тэлим

аат.
1. Тыалга туох эмэ тэлибирээн көстүүтэ (хол., сэбирдэх, былаах туһунан). Колыхание, волнение, трепет чего-л. на ветру (напр., о листьях, флаге)
[Тыал] Сэбирдэх тэлимин быыһынан Сипсийэн миэхэҕэ эппитэ. Күннүк Уурастыырап
Сиик түһэн, хадьымал сымнаата Сэбирдэх тэлимэ уоскуйда. П. Тобуруокап
Мин манна истибиппин Хатыҥнар нап-намыын Эйэҕэс тэлимнэрин. С. Дадаскинов
2. даҕ. суолт. Тэлибирии хамсыыр, оннук көстөр. Развевающийся, трепещущий (напр., о шёлковой ткани)
[Огдообо] кэппит маҥан былаачыйатын Тэлим солко былаатын Сундуугуттан хостоон көрөр. И. Гоголев
Бороҥ налбыр кулгаахтар Тэлим суорҕан саҕалар [сулон киэннэрэ]. С. Руфов


Еще переводы:

сирилэт

сирилэт (Якутский → Якутский)

сирилээ диэнтэн дьаһ
туһ. Үрэн сирилэттэ, уота соһуйбут кулун кулгааҕын курдук чөрөс гына түстэ. Амма Аччыгыйа
[Хатыҥ мастарым] Чээл сэбирдэххитин сирилэтиҥ, Тэлим сиккиэргэ бигэтиҥ! Күннүк Уурастыырап
Көмүлүөк оһох аһаҕас үөлэһинэн тыал курдаттыы үрэн сирилэтэр. В. Гаврильева

тэлин

тэлин (Якутский → Якутский)

тэл II 1, 2 диэнтэн бэй., атын
туһ. Саҥа ыллык тэлинэр Үрүлүйэр үлэнэн Баҕар ситиэҥ. Үлэлээ! С. Данилов
Тэллибит тэтэрээт Тэлим ойдо. С. Тимофеев
[Екатерина] тэллибит ырбаахыны арыйа тардыбытыгар, Коля сиһигэр ынырык баастар көстө түстүлэр. Эрилик Эристиин

ньургус

ньургус (Якутский → Якутский)

ньургуй диэнтэн холб. туһ. Эт бүтэй уҥуохтара көстөр, Уҥуох бүтэй силиилэрэ дьалкыйар, Олоҥхоҕо туойуллар кыраһыабай кыргыттар Бу ньургуһан турар курдуктар. М. Ефимов
Тирэх маска сэбирдэхтэр — Тэлим мөхсөр сүрэхчээннэр. Дьиэм кэннигэр ньургуһар Тэтиҥнэрбин санатар. П. Тобуруокап
Ньургун оттор ньургустулар, Чороон оттор чоростулар, Эмиий оттор элбээтилэр, Үрүҥ оттор үөрдээтилэр. А. Бродников

чээл

чээл (Якутский → Якутский)

даҕ. Олус чаҕылхай от күөх (айылҕа өҥүн этэргэ). Нежно-зелёный, ярко-зелёный (цвет природы)
Хатыҥ мастарым, кэтиҥ Хаарыан хампа киэргэлгитин, Чээл сэбирдэххитин сирилэтиҥ, Тэлим сиккиэргэ бигэтиҥ! Күннүк Уурастыырап
Чэлгий, муҥутаа, Чээл мыраан! С. Зверев
[Мин] Лена эбэ хотуну сайын чээл үөһүгэр саамай көҕөрөн-наҕаран, ситэн-силигилээн турдаҕына …… көрбүтүм. В. Протодьяконов
Чээл күөх — чээлэй күөх диэн курдук (көр күөх)
Таптыыбын, айылҕа барахсан, Унаара долгуйар чээл күөххүн. М. Ефимов
Айылҕа барахсан итиччэ чээл күөҕүнэн наҕарбытын хаһан да көрбөтөхпүн көрбүт курдук буоллум. КНЗ ОО
Үүнээйилэр үгүстэрэ чээл күөх өҥнөөхтөр. КВА Б
ср. п.-монг. чал коке ‘тёмно-лазурный’, монг. чэл ‘светлый, светло-зелёный, светло-голубой’

кэлим

кэлим (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Бөдөҥ, көһөҥөтүҥү быһыылаах. Массивный, громоздкий
Талгы хайатын аннынан, хоннох бүккэ кэлим мууһу илдьэн туорайдатан кэбиһэрин кытта, харыы буолбутунан барар. Р. Кулаковскай
Халлаантан биэс уон киилэ ыйааһыннаах кэлим көһөҥө муус тыаһаан-ууһаан түспүтэ. ДьДьДь
Тимир рудатыгар — кэлим ыар тааска — ыраас тимирэ олус элбэх дииллэр. «ХС»
Арахсыбат, быстыгаһа суох, биир күдьүс. Цельный, сплошной, целостный
Икки кэлим сиргэ икки суол хаппыыста үүнэн логлоруһан турар сиригэр биһиги тиийэн кэллибит. Амма Аччыгыйа
Уҥуоргу тыалар, сыыйа тарпыт курдук, биир кэлим кэрэлэһэн, күн тумарыгы саба тардыммыттар. А. Федоров. Сири-сибиири сөҕүмэр халыҥ, кэлим хаар ыга түһэн кэбиспитэ. В. Яковлев. Биир кэлим курас хонуу куйаар… С. Федотов
2. Бэйэ бэйэтин ситэрсэн биэрэр; ситэри, толору. Полностью укомплектованный; полный, исчерпывающий, цельный
Оттуур кэлим механизациялаах сибэниэ сирин-уотун кыһамньылаахтык көрүнэр. Ходуһа х. Общественнай бэрээдэги көрүүгэ кэлим былааннар ылыллаллар. ПАК ЧОС. Улахан болҕомто электростанциялары биир кэлим оҥорууга туһаайыллыахтаах. «Ленин с.»
Кэлим сэбирдэх — бүүрүгэ көнө эбэтэр бэрт кыра кэрдиистэрдээх сэбирдэх (хол., хатыҥ, тэтиҥ сэбирдэҕэ). Цельный лист (напр., березы, осины)
Сибэкки ойуулаах былаата, таҥаһа-саба куруук ып-ыраас буолаллара, хаамтаҕына хатыҥ кэлим сэбирдэхтэринии суугунуурга дылылара. И. Гоголев
Кэлим, кэтит сэбирдэхтэр силигирии сипсиһэллэр. Баал Хабырыыс
Бу иһэн хойуу кэлим сэбирдэхтээх лаглаҕар хатыҥ биир лабаатын таарыйбытыгар, саҕатыгар тымныы таммахтар биллэ түстүлэр. Л. Габышев
ср. др.-тюрк. тэлим ‘много; значительно, очень’, хак. килким ‘глыба; большой’

өттө

өттө (Якутский → Якутский)

көмө аат.
1. Хайааһын туох эмэ баар сирин диэки туһуланан оҥоһуллубутун бэлиэтииргэ туттуллар. Употребляется при обозначении предмета, в сторону которого направлено действие (на (в) нашу сторону)
Тыһы кыталык курдук дьахтар тиийэн, эмээхсин, оҕо өттүгэр дьорос гына түстэ. Ньургун Боотур
Биһиги өттүбүтүгэр киһи туораата. Н. Якутскай
Илин чэрчи өттүгэр, Сиэрэй тииҥим кутуругун Тиэрэ туппут холобурдаах, Тэлим сириэдитэн киллээртэр. С. Зверев
2. Хайааһын туох эмэ баар сиригэр оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. Употребляется при обозначении предмета, на стороне которого совершается действие (на стороне)
Хара Бытык аргыый аҕай, сэрэммит киһи быһыытынан, ампаары төгүрүйэн көрдө, ол кэннэ кэлэн, биһиги өттүбүтүгэр баар хаҥас муннугу ыйда. Н. Неустроев
Халдьаайы өттүгэр …… ньолбоҕор күөллээх үрэх устун [Тогойкин] баран истэ. Амма Аччыгыйа
Румыннартан биһиги өттүбүтүгэр туох буолара барыта көстөр быһыылаах. Н. Якутскай
3. Таһаарыы падеж форматыгар хайааһын туох эмэ баар сирин диэкиттэн оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. Употребляется при обозначении предмета, со стороны которого совершается действие (со стороны)
Полициялар өттүлэриттэн сүүһүнэн саа халлааҥҥа эстэр. Эрилик Эристиин
Аны мин кыраныыссаны туорааччыны биһиги өттүбүтүттэн күүтэбин. Н. Якутскай
Саллааттар өттүлэриттэн эмиэ буорах бурҕаҥныыр, саа тыаһа дэлби барыталыыр. «ХС»
4. Туттуу түһүк форматыгар хайааһын туох эмэ баар сирин диэкинэн оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. В форме орудного падежа употребляется при обозначении предмета, вдоль которого совершается действие (по чему-л., вдоль чего-л.) Бу остолобуой тас, боростуой киһи киирэн аһыы түһэн баран тахсар өттүнээҕи айаҕар, аҥаар эркин өттүнэн уочараттаан, илдьирийбит таҥастаах оҕолор мустан турар этилэр. Эрилик Эристиин
Сэмэнчик хотон өттүнэн күөйэ тэбинэр. Н. Якутскай
Дэриэбинэни тыа өттүнэн эргийэ барыахтаахпыт. «ХС»