комбинация, былааһык, холбоһуу

аат., саахымат. Саахымат оонньуутугар утарылаһааччы фигураларын хаамтарар кыаҕа суох балаһыанньаҕа киллэрэр комбинация. ☉ Комбинация в шахматах, когда у противника не остаётся шанса сделать какой-л. ход, мат. Ньиэмэс биллиилээх гроссмейстера Тейхман үрүҥүнэн оонньоон, хараҕалааһын идиэйэтин туһанан, аһары сөҕүмэр сүүйүүнү ситиспитэ. ПВН СБК

1) приманка; кырса угаайыта приманка для песца; 2) подвох, ловушка; скрытое намерение, задняя мысль; күүтүллүбэтэх угаайы неожиданный подвох; угаайыга түбэс = попадаться в ловушку; 3) хитрый; вероломный || хитрость; вероломство; угаайы киһи хитрый человек; 4) спорт, комбинация (в шахматах, шашках).

ык диэнтэн хай
аата. Эн ыгыыгынан кэпсэтэн көрбүтүм да, истибэт. Айысхаана
— Курыканнар Саха сиригэр кэлиилэрин биричиинэтэ туох буолуон сөбүй? — Кэлиилэрин биричиинэтэ монгуоллар ыгыылара буолуон сөптөөх. Б. Павлов
Комбинация матыыба — үрүҥ бөгүүрэлэр ыгыыларыгар хаайтаран турар хара хоруол кутталлаах балаһыанньата. ПВН СБК

1) приманивать, ставить приманку; 2) устраивать подвох, ловушку кому-л.; 3) спорт, проводить комбинацию (в шахматах, шашках).

несов. 1. что (соединять) холбоон оҥор, (дьүөрэлээн) холбоо; комбинировать шёлк с шерстью солкону түү таҥаһы кытта холбоон оҥор; 2. что и без доп. (строить комбинации) комбинациялаа, (албаһынан) оҥор.

аат.
1. Сэриилэһии сатабыла, албаһа; сэриилэһии үөрэҕэ, ускуустубата. ☉ Наука о ведении боя, военная тактика
Бүгүҥҥүттэн ыла биһиги бары чаастарбытыгар таактыканы уларытарга. И. Гоголев
Сэриилэһии хаамыытыгар кыргыһыы таактыката эмиэ уларыйан, ордук тупсаҕай буолан испитэ. А. Данилов
Бэһис аармыйа ыстаабыгар үлэлии сылдьан кини [М.К. Аммосов] байыаннай дьыаланы уонна байыаннай таактыканы үөрэппитэ. П. Филиппов
Таһырдьа атах тыаһа иһиллэр. Ити байыаннай пехотнай училище үөрэнээччилэрэ …… таактыканы үөрэтэ бараллар. Т. Сметанин
2. көсп. Ханнык эмэ соругу ситиһэргэ туттуллар кыах-күүс, албас-ньыма бүтүннүүтэ. ☉ Совокупность средств, приёмов для достижения определённой цели, тактика
Куудараас [оҕус] таактыкатын уларытта, уҥуоҕунан намыһаҕын туһанар санаа киирдэ быһыылаах. Далан
Роман [тустуук] таактыкаҕа уонна тиэхиньикэҕэ биир да сыыһа-халты хамсаныыны таһаарбатаҕа. ПАК СБМ
Саахымакка таактыка — саахымат оонньуутун ньымаларынан — пиэскэлэри хамсатан, бөгүүрэлэри барыстаах сиргэ сайыннаран, атастаһан, комбинация оҥорон — стратегическай былааны олоххо киллэрии буолар. В. Панова (тылб.)

I
1. аат.
1. Кими эмэ албыннаан, күүтүллүбэтэх өттүттэн куһаҕаҥҥа түбэһиннэрэр, уган биэрэр албас, кэтэх санаа. ☉ Злой умысел, подвох, хитрость
Түөрт уон үс сааһа буолла, аны дьахтар угаайытыгар түбэһиэм эрэ дии санаабат этэ. Н. Габышев
[Кылаабынай инженер] кинини олус мөлтөх хараахтардаах, бэйэтэ дьон тылыттан тахсыбат, кинилэр угаайыларыгар киирэн биэрэ сылдьар диэбитэ. С. Окоёмов
Семён Петрович, сэрэх диэн тыл баар буоллаҕына, саамай бу тыл уйата киниэхэ буолуохтаах. Саарбах угаайыга киирбэт саһыл мэйии бэрдэ эбит. ХБИДК
2. булт. Улахан, кыра кыылы мэҥиэ көмөтүнэн бултуурга туттуллар булт ньымата. ☉ Охотничья ловушка с приманкой для дичи, западня
Бу муус угаайы түгэҕэр мэҥиэни, ордук үчүгэйэ тыыннаах кутуйаҕы, угаллар. Булчуттарга к. Суордары саанан ытан, араас угаайыларынан бултаан харса суох өлөрүөххэ наада. ТСКБ
Булчуттар уотунан куттааннар, мааманы угаайыга – ураҕастарынан уонна мас лабааларынан бүрүллүбүт дириҥ ииҥҥэ – үүрэн илдьэллэрэ. ББЕ З
3. спорт. Утарылаһааччыны кыайарга суоттаммыт мындыр албас, ньыма (хол., тустууга, саахымат, дуобат оонньуутугар тут-лар). ☉ Невыгодная для кого-л. из участников состязания комбинация, приём (напр., в вольной борьбе, шахматах, шашках)
Кини [саахымакка] түбэспит күчүмэҕэй балаһыанньатыттан тахсарга сүүс араас хаамыыны, угаайыны толкуйдуу сатыыр да, тугу да тобулбат. НН ЛОС
Угаайыга эрэ түбэһиннэрэр сыаллаах хаамыы позиция өттүнэн ыллахха мөлтөх. НСС ОоО
Саҥа чөмпүйүөн кыайыыга дьулуурун, куһаҕана суох тиэхиньикэлээҕин, угаайыга киирэн биэрбэтин көрдөрөр. «Кыым»
2. даҕ. суолт. Оҕуруктаах, уодаһыннаах, киитэрэй. ☉ Коварный, хитрый, вероломный
Оҕотуктуҥу, ол быыһыгар эмиэ да киитэрэй, угаайы өйдөөх, ордуос, хайа эмэ түгэҥҥэ мүччү үктүөн сөп. П. Аввакумов
Урут итинник буолбат этэ, аны ыалдьан иэдээн буолуо. Эбэтэ улахан мэнэрик, угаайы эбитэ үһү. «Чолбон»
Өстөөх олус угаайы, киитэрэй былааны оҥостубут. «ХС»
II
аат.
1. Оҕус, ат сайыҥҥы сыарҕатыгар икки-үс бугул кэриҥнээх биирдэ тиэйиллэр от (мээрэй быһыытынан тут-лар). ☉ Воз сена примерно из двух-трёх копен (народная мера определения объёма сена)
От кэбиһээччи кыдаматын тайахтанан баран угаайы кэлэрин күүтэн турар. С. Васильев
Хопто уола Мэхээлискэ биирдиититтэн угаайы буолар түөрт сүүс бугулу оттоото. Эрилик Эристиин
Мин от үрдүгэр ыстанан тахсыбытым баара, биир угаайы от бүтүннүү, сыарҕалыын-таймалыын тахсан сытар эбит. «ХС»
◊ Угаайы сир (күрүө) – нэһилиэк сололоохторо, баайдара өлбүгэ сирдэрин таһынан өр кэмҥэ нэһилиэктэриттэн бара сылдьыбыт, олорботох, төлөбүрдэрин төлөөбөтөх, кыаммат-түгэммэт дьонтон бэйэлэригэр ылбыт сирдэрэ. ☉ Сверхнадел земли, перешедший богачам или родоначальникам от людей, которые долгое время отсутствовали на месте, или от тех, кто был не в состоянии платить подати и повинности
Дьон киҥэ-наара холунна. Оннооҕор, кулуба солотун иһин үгэс быһыытынан куду анньыллан бэриллэр угаайы күрүөлээҕин тыл-өс оҥостоллор. И. Гоголев