жилищные субсидии / ]

коммунальный; коммунальнай хаһаайыстыба коммунальное хозяйство.

система коммунальной инфраструктуры

потребители товаров и услуг организаций коммунального комплекса

коммунальные услуги

исполнитель коммунальных услуг

субсидии на оплату коммунальных услуг

коммунальное хозяйство

субсидия

1) помощь, содействие || вспомогательный, подсобный; көмө үлэ вспомогательная работа; көмө хаһаайыстыба подсобное хозяйство; суһал көмө мед. скорая помощь; маҥнайгы көмөнү оҥоруу оказание первой помощи; көмөтө көрдөө = просить о помощи; көмүс биир көмөтө суох погов. от него помощи ни на один золотник; 2) пособие, помощь; харчы көмө денежное пособие; ср. көмөлтө .

финансовая помощь бюджетам поселения

дотации на финансовое выравнивание поселений

дотация местным бюджетам

государственные субсидии

1) деньги; кумааҕы харчы бумажные деньги; харчы ахсааны сөбүлүүр (или таптыыр ) погое. деньги счёт любят; 2) копейка; биир харчы одна копейка; уон харчы десять копеек; алтан биир харчыга турбат гроша медного не стоит; 3) монета; устээх харчы трёхкопеечная монета; биэстээх алтан харчы саҕа размером с пятак; уоннаах көмүс харчы серебряная монета в десять копеек, гривенник # харчы уҥуох коленная чашечка; харчы уҥуоҕун үлтү түспүт он разбил коленку.

местные финансы

плата, цена; ыарахан төлөбүр дорогая цена; төлөбүрү төлөө = платить.

средства, деньги; богатство, состояние; үп-харчы көрүллүүтэ выделение средств.

аат. Ким, туох эмэ тугу эмэ гынарыгар эбиилик күүс буолан туһалааһын, туһа буолуу. ☉ Содействие, помощь кому-чему-л. в чем-л.
Кэнники улаатан ийэтигэр саах күрдьүһэн көмө буолан испитэ. Эрилик Эристиин
Туораттан көмөтө суох тус бэйэлэрэ эрэ ити мас тоһоҕостор анньыллыбыт ыраас сиргэ хайдах бүтүн хотону тутан таһаарыахтаахтарын салла санаабыттара. Н. Лугинов
Кыра локомобиль холкуос үлэтигэр ханнык да көмөнү оҥорбот, — диэн туран улахан электростанция туһалааҕын туһунан …… киэҥник тохтоото. М. Доҕордуурап
△ Эбии күүс. ☉ Дополнительная помощь, подспорье, подмога
Кини дьаһалыгар этэрээттэн …… аҕыс уонча киһини көмө биэрбиппит. Н. Якутскай
Биһиги Өлөксөөскө Ньукуу уонна Сэмэнчик диэн маннааҕы оскуола төрдүс группатын бүтэрбит уолаттары көмө биэрдибит. А. Бэрияк
◊ Бастакы көмө эмп. — соһуччу ыалдьыбыт, оһолго-дэҥҥэ түбэспит киһиэхэ, сүөһүгэ тутатына суһал эмтиир-харыстыыр дьаһаллары туттуу, ылыы. ☉ Первая помощь
Ууттан быыһаабыт киһибитигэр бастакы көмөнү оҥордубут. — Табаһыттары ыалдьыбыт табаларга бастакы көмөнү оҥорорго үөрэтэбит. «Кыым». Көмө аат тыл үөр. — хайааһын предмет хайа өттүгэр буоларын бэлиэтиир, этиигэ туспа чилиэн буолбат аат тыл. ☉ Служебное имя. Бүгүн көмө аат көмө туохтууртан уратытын үөрэттибит. Көмө аат этиигэ хаста туттуллубутун ааҕыҥ. Көмө туохтуур тыл үөр. — бэйэмньи туспа суолтата суох, сыһыаннаһар тылын грамматическай суолтатын (көрүҥүн, кэмин уо. д. а.) көрдөрөр, этиигэ туспа чилиэн буолбат туохтуур. ☉ Служебный глагол
Саха тылыгар көмө туохтуурдар балачча үөрэтиллэн эрэллэр. — Көмө туохтуур этиигэ туспа чилиэн буолбат буолан, анал ыйытыыламмат. ЧМА СТҮөТ. Көмө тыл тыл үөр. — этиигэ туспа чилиэн буолбат, аҥаардас грамматическай эрэ суолталаах тыл. ☉ Служебное слово
Саха тылыгар көмө тылларга киирэллэр: көмө туохтуурдар, эбиискэлэр, дьөһүөллэр, ситим тыллар. АПС СТЛ
Кэпсиирэ көмө тыла суох аат тылынан эбэтэр ааттар ситимнэринэн бэриллиитигэр туһаан уонна кэпсиирэ икки ардыгар тириэ турар. СТ С. Көмө хаһаайыстыба — ханнык эмэ тэрилтэ, холбоһук этинэн, оҕуруот аһынан уо. д. а. бэйэтин хааччынарыгар эбии гынаары тэрийэр хаһаайыстыбата. ☉ Подсобное хозяйство
«Якутгазпром» производственнай холбоһук кэнники кэмҥэ көмө хаһаайыстыбатын сайыннарыыга биллэр үлэни ыытан эрэр. «Кыым». Суһал (түргэн) көмө массыыната — эмискэ ыалдьыбыт эбэтэр оһолго түбэспит киһиэхэ миэстэтигэр уталытыллыбат көмөнү оҥорор эмчиттэри таһар аналлаах массыына. ☉ Машина скорой медицинской помощи
Түргэн көмө массыыната Түүн үөһэ ааһыыта Ынчыктаабат да буолбут Ыарахан ыарыһаҕы …… Тэрээпийэ диэн балыыһаҕа Тиэйэн аҕалла наһыылкаҕа. М. Тимофеев
Суһал көмө массыыната тоҥон турар. «Кыым»
ср. тюрк. көмэк, көмэг ‘помощь’

аат.
1. Үп, үлэ эбэтэр туох эмэ иһин төлөбүр буолар бэлиэ. ☉ Деньги как средство платежей, как предмет накопления
Хойут харчы көһүннэҕинэ төлүөҥ буоллаҕа. Н. Неустроев
Уон муунта арыыта, биир эмис ынах буутун миигиттэн илдьэ киир. Харчы оҥорон сээкэйдэ атыылас. Болот Боотур
«Күнүҥ харчытын, баһаалыста, ыл. Ол үрдүнэн кэлэн үлэлээбиккэр баһыыбалыыбын», — диэтэ кинээс. М. Доҕордуурап
2. Кэпиэйкэ (солкуобай сүүс гыммыт биирэ), бытархай. ☉ Копейка (сотая доля рубля), мелочь
Ол аймана сылдьан, [Ыстапаан] биир киһиэхэ этин сүүрбэ биэс сүүһү кытта аҕыйах бытархай харчыга атыылаата. А. Софронов
Онно күҥҥэ уон, уон биэс, сүүрбэ харчыны өлөртүүр эбитэ үһү. Эрилик Эристиин
Кэлин ити харчыны кэпиэйкэ диэн ааттыыр буолтара. Сахалыы бытархай харчы диибит. «ББ»
3. Манньыат (кыһыл, үрүҥ көмүс эбэтэр алтан, тимир); бытархай (сыр) манньыат. ☉ Металлический денежный знак (различного достоинства)
Манна уезд таҥаратын дьиэтин аҕабыыта Никандр Мельниченко докумуоннара уонна уоннуу сүүстээх кыһыл көмүс харчы угуллубуттар. Н. Якутскай
Киһилэрэ, алтан айахтаах кумараанньыгы ылан, биир солкуобайдаах көмүс харчыны Абдуркуллаҕа биэрдэ. Эрилик Эристиин
Туобуйа биир уола: «Мэ, бу үбү», — диэн баран, биир мөһөөччүккэ толору көмүс-алтан харчыны уунна. Н. Павлов
♦ Халыҥ хаһанан харчыта охсун (кэбис), суон саалынан мохсуота кэбис (уурун) көр саал I
Оок-сиэ дуо, оҕолоор! Халыҥ хаһанан харчы кэбиһэр, Суон саалынан мохсуо кэбиһэр, Айгыбуйгу, аан чалбараҥ диэн Бу аата буолбат дуо! Өксөкүлээх Өлөксөй
Туос сандалы остуолга Тула олорон чуоҕустулар, Халыҥ хаһанан харчы кэбистилэр, Суон саалынан мохсуо оҕустулар. С. Зверев. Харчыны тамныыр көр тамнаа. Харчынан тамнааттанар аныгы сахаларбыт инбэлииттэргэ тоҕо көмөлөспөттөр? «Саха с.». Харчыга хараҥарбыт — харчыга иҥсэлээх буолбут, өйө-санаата харчы эрэ туһунан буолбут. ☉ Помешаться на деньгах, пристраститься к наживе
Албынныахпын баҕарбаппын, Харчыга хараҥарабын, Хантан ылары билбэппин. А. Софронов
[Бодойбоҕо] Харчыга хараҥаран, Харыстарыттан таҕыстылар, Хараҥа хааннарын таһаарыстылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
— Сөпкө этэҕиэн, былааска иирэн, харчыга хараҥаран дьон кэрээниттэн тахсан эрэр. «Чолбон»
◊ Харчы уҥуоҕа (харчы уҥуох) — тобук уҥуоҕа, тобук хаппаҕа. ☉ Коленная чашечка (надколенная кость)
Кутталбыттан сүһүөҕүм харчы уҥуоҕа атаҕым устатын тухары сүүрэлииргэ дылы гынна. Т. Сметанин
Арай биирдэ Игнашка, ыҥырыа тикпитин курдук, дьигис гыммыта, онно кини тобугун харчы уҥуоҕар табыллыбыт этэ. М. Горькай (тылб.)
ср. каракалп. каржы ‘средства (деньги, материальные ценности)’, казах. каржы ‘денежные средства’
русск. харчи ‘еда, пища’

аат.
1. Туох эмэ (хол., үлэ, туох эмэ өҥө, табаар) иһин тугу эмэ харда биэрии (үксүгэр харчынан). ☉ Плата, оплата, вознаграждение (обычно денежное) за что-л. (напр., за работу, услугу, товар)
Мин эһэм бэрт былыр, дьаһаах төлөбүрүн саҕана, Бүлүүттэн саарбалыы кэлэн баран, манна быстаран хаалбыт. Н. Якутскай
Төлөбүр эрэ туһугар дьалаҕайдык тылбаастааһын туһаны аҕалбат. В. Чиряев
«Сир иһин төлөбүр туһунан» Сокуон бигэргэтилиннэ. «Кыым»
2. Туох эмэ туһугар бэриллэр, оҥоһуллар харда, толук. ☉ Расплата, плата за что-л. Халыҥ айыы төлөбүрүгэр Халыҥ хаар дьыл буолара. И. Гоголев
Тохтон сүүрбүт хаан төлөбүрүн Өстөөхтөртөн иэстэһиэм. И. Эртюков
Кыайыы төлөбүрэ суох кэлбэт. «ХС»
◊ Үлэ төлөбүрэ — үлэ иһин харчы биэрии, хамнас. ☉ Оплата труда, зарплата
Бырааһынньык күн үлэлээбит үлэ төлөбүрэ икки төгүл үрдүүр. Амма Аччыгыйа
«Үтүмэн үтүргэни тохтотуҥ, Үлэбит төлөбүрүн үрдэтиҥ» диэн Үҥэсүктэ тиийбиттэрин Өлүү уотунан көрсүбүттэрэ. Н. Степанов
Үлэ дьиссипилиинэтэ кытаанах уонна уопсастыбаннай бэрээдэк олохтоммут хаһаайыстыбатыгар …… үлэ төлөбүрэ улам улаатар. ЭБТ. Эбии төлөбүр — туох эмэ иһин бэриллибити таһынан төлөнөр харчы. ☉ Дополнительная плата, доплата за что-л. Мантан антах окко үлэлиэм, эбии төлөбүр наада. М. Доҕордуурап
Эбии төлөбүр хас биирдии киһи үлэҕэ кыттыытын кээписиэнинэн үллэһиллэр. ДВР ЭНьТ. Урут эбии төлөбүрү, абаансалааһыны, бириэмийэлээһини олохтооһуҥҥа улахан итэҕэстэр бааллара. «Ленин с.»
ср. др.-тюрк. төлэч ‘плата, возмещение’, алт. төлү ‘уплата, плата; долг’

аат. Баай-дуол харчынан ааҕыллыыта, харчынан баай-дуол. ☉ Денежные средства, финансы
Кэбиһиилээх оту үп-харчы, баай-тот түһэ буоллаҕа диэн үөрбүтэ. Күннүк Уурастыырап
Дьэ, доҕоор, баһыыбата тут. Бу үтүө кэһиигин бэйэҥ үллэрэн кулу эрэ. Хайабытын даҕаны баттаабатаххына, хардатын үбүнэн-харчынан бэлэхтиэм. Суорун Омоллоон
Бииктэр үөрэнэ сырыттаҕына, аҕата үбү-харчыны харыстаабатаҕа. Л. Попов

n. money; үп харчы n. wealth