1. 1) соловый (о масти лошади); хоҥор биэ соловая кобыла; 2) коричневый; хоҥор көстүүм коричневый костюм; 2. большой сибирский гусь-гуменник; хоҥор хаас большой сибирский гусь-гуменник.

холбуу тыллар бастакы чаастара, суолтатынан орду к сырдык өҥү ыйарга туттуллар, хол. светло-коричневый сырдык хоҥор.

1) сгущаться, свёртываться (о крови); 2) разг. наливаться кровью, темнеть (о лице); 3) принимать тёмно-коричневую окраску, становиться тёмно-красным, чёрным с красным отливом; буруо өһөҕүрэн тахсар клубится густой тёмно-коричневый дым; 4) перен. разг. проявлять особо злое упрямство, зло противиться кому-л.

даҕ. Чачархай соҕус. ☉ Чуть рыжеватый, жёлтый, светло-коричневый (о волосах)
Аанчык кэтэҕэр өрөһөлүү эриммит чачархайдыҥы баттаҕын ньалҕаарыччы тарааммыта. Амма Аччыгыйа
Пааматынньыкка Степан Мохов диэн кыра уҥуохтаах, чачархайдыҥы уол кэлбитэ. «ХС»
Чачархайдыҥы толбонноох намчы, будьурхай баттахтаах. Н. Некрасов (тылб.)

даҕ. Кыһыл соҕус, кыһыл курдук. ☉ Красноватый
Куораты кыһыллыҥы халлаан бүрүйбүт. Н. Габышев
Ити (ийэ) боруодаларга үөскүүр почвалар кыһыллыҥы өҥнөнөллөр. КВА МГ
◊ Кыһыллыҥы бороҥуй — кытархайдыҥы хараҥа кугас. ☉ Красновато-коричневый
[Искусственный каучуктар] кыһыллыҥы бороҥуй өҥнөөх чиҥ-чаҥ өҕүллэҕэс лиистэр этилэр. ЮГ КХЭДьС. Кыһыллыҥы кугдархай — кубархай кыһыл. ☉ Бледно-красный
Ардах чиэрбэтэ кыһыллыҥы кугдархай өҥнөөх. ББЕ З. Кыһыллыҥы саһархай — кыһыл булкаастаах саһархай, кытарымтыйан көстөр саһархай. ☉ Красновато-желтый
Кыһыллыҥы саһархай лыах чэрэлийэр араҕас солко былаатыгар түстэ. И. Гоголев. Кыһыллыҥы хоҥор — кыһыл булкаастаах бороҥ, сиэрэй. ☉ Серый с розовым отливом
[Кальмар] соруйан тыыттахха, кыһыллыҥы хоҥор өҥнөнөр. ББЕ З

даҕ.
1. Болоорхойдуҥу эрээри кытарымтыйан көстөр. ☉ Тёмно-серый с красноватым отливом
Халлаан оройугар хара былыт ханыылаһан, хоҥор былыт холбоһон таҕыста. Саха фольк. Колята сабыс-саҥа хоҥор өҥнөөх көстүүмү кэтэн, ийэтин хаҥас өттүгэр олорор. А. Фёдоров
Биир хоҥор солко ырбаахыны Ньургууна Ааныска туттаран кэбистэ. А. Сыромятникова
2. Самыыта, уорҕата хараҥа араҕас аалыктаах, сиэлэ, кутуруга өлбөөдүйэн көстөр, тэбэгэйин түүтэ, өрөҕөтө сырдык (сылгы дьүһүнүн туһунан). ☉ Соловый (о масти лошади)
Аҕатыгар Накыйбахха …… хоҥор кугас атын миинэн Күндүлүгэ тиийбит этэ. Күннүк Уурастыырап
Хоҥор биэбит үүтүттэн Хойуу кымыс оҥорон Сэгэйэ анньан тураммыт Тойук туойар буоларбыт. «ХС»
◊ Хоҥор хаас көр хаас II
Сэттэлээх сылдьан бастаан Өлөрбүт хоҥор хааскын, Өйдүүбүн, соһо сатаан Сэниэҕин бараабыккын. М. Ефимов
Мин аргыһым бу сарсыарда Дьолоон үрэхтэн биир хоҥор хааһы күөрэтэн түһэрбитин сыарҕабытыгар ууран иһэбит. Н. Заболоцкай
ср. др.-тюрк. хоҥур ‘рыжеватый, каштановый, коричневый; каурый’

I
даҕ.
1. Соҕотох, көмүскэлэ суох, турар бэйэтэ. ☉ Одинокий, беззащитный, сиротливый
Ити мин биир Быһах угун курдук Тураҕас уоллаахпын Туора көрөҥҥүн, Дьөллөркөй көҕүстээри, Быстах айыылары Кэлэн тураҕын дуо? С. Васильев
Туллар, тураҕас төлкөлөөх Тулаайах оҕо буолбатахпын. «ХС»
△ Туора, ойдом турар. ☉ Стоящий отдельно, в стороне
Тураҕас тумулга кырдьаҕас таҥара дьиэтэ эндэллэн турар. М. Доҕордуурап
2. Угуттан туллумтуо, арахсымтыа, кэбирээбит, кытаанахтык олорботох (туттар сэп туһунан). ☉ Легко слетающий, соскальзывающий с рукоятки, слабо насаженный (об орудии труда). Тураҕас сүгэ. Тураҕас өтүйэ
ср. тув. тур ‘выдрать, вырвать, выдернуть’
II
1. даҕ.
1. Сиэлэ, кутуруга, уорҕата харааран, ойоҕосторо кытаран көстөр дьүһүннээх (сылгы). ☉ Гнедой, рыжий (о масти лошади)
Маҥнайгы тураҕас ат уу дьоруонан анньан иһэр. Эрилик Эристиин
Киирдэ халаан уутугар Тураҕас биэ кулуна. С. Данилов
[Улуус суруксута] дохсун тураҕас атыырын миинэн иһэр эбит. Н. Заболоцкай
2. Хоҥор, күрэҥ, хоҥор эбириэн дьүһүннээх. ☉ Карий, коричневый, бурый
[Сөмөлүөт] Туус маҥан халлаан диэки, Тураҕас элиэ курдук Туйаара көтөн таҕыста. Саха нар. ыр. III
2. аат суолт. Тураҕас дьүһүннээх сылгы (ат, биэ, атыыр о. д. а.). ☉ Гнедая лошадь
Уйбаанчык тураҕаһын миинэн, ыллык суол устун айаннаан дыбдытан иһэр. В. Протодьяконов
Убаһалар, убаһалар — Улааннар, тураҕастар. «ХС». «Маладьыас, тураҕаһым барахсан!» — Шонкор атын хайҕаабыта. Уот ч.
◊ Кугас тураҕас көр кугас
Эһэм кугас тураҕас аттаах этэ. Кыһыл тураҕас көр кыһыл. Кыһыл тураҕас дьүһүннээх ат далга аһыы турар. Тураҕас күүгэс көр күүгэс. Сайыҥҥы күн Сардаҥалаах уота Садарахсыйа түһэн турдаҕына, Тумарык маҥан халлаан Тураҕас күүгэһэ Күүгүнүү-күүгүнүү Күрүлүү оонньообута. Күндэ. Тураҕас сыалдьа (сыалыйа, сыайа) эргэр. — сарыыттан, түнэттэн эбэтэр убаһа көхсүттэн тигиллэр киһи уллугун ортотун ааспат, кылгас бууттаах сыалдьа. ☉ Короткие штаны, состоящие из двух отдельных частей, сшитые из ровдуги или замши
Саха Куонаас тураҕас сыайалаах киирбит. Саха сэһ. II
Тустууга кэтэр …… тураҕас сыалыйатын киллэртэрэн кэппит. Багдарыын Сүлбэ
Тураҕас туруйа көр туруйа. Ол кэммит тураҕас туруйа Ыраатар айанын курдуктук [ырааппыт]. И. Эртюков. Тураҕас элэмэс — сылгы дьүһүнэ: кытархайдыҥы эриэн. ☉ Рыже-пегий (о масти лошади). Ыалым оҕонньор тураҕас элэмэс аттаах. Тураҕас этэрбэс эргэр. — түнэттэн, сарыыттан тигиллибит кылгас сотолоох этэрбэс. ☉ Ровдужные или замшевые короткие торбаса
Тураҕас этэрбэс тыаһа талырҕаан кэлэн, ампаар кэннигэр тохтообута. Далан. Хаан тура- ҕас — сылгы дьүһүнэ: хара сиэллээх, кутуруктаах, хараҥа кыһыл дьүһүннээх. ☉ Гнедой, цвета крови (о масти лошади). Хаан тураҕас биэ. Хара тураҕас — сылгы дьүһүнэ: сиэлэ, кутуруга хара, ойоҕоһун ортотуттан үөһээ өттө, самыыта, уорҕата барыта харатыҥы, оттон быттыга, хонноҕо, өрөҕөтө, сэҥийэтэ тураҕас кыһыл өҥнөөх. ☉ Тёмно-коричневый с чёрной спиной, тёмно-рыжими боками и брюхом, чёрными гривой и хвостом, караковый (о масти лошади). Хара тураҕас ат
ср. др.-тюрк., хак. торыҕ, уйг. торук, чув. тура ‘гнедой’, каракалп. кара торы ‘караковый’, уйг. торҕай, тат. тургай, туркм. торгай, др.-тюрк. торыҕа ‘жаворонок’