ясли, кормушка (для лошади).

только мн. 1. (кормушка для скота) күкүр, долборук; 2. (детское учреждение) дьааһыла.

с. хорууда, таҥас сууйар (для стирки); хорууда (кормушка); # остаться у разбитого корыта туоҕа да суох хаал, бааргыт-тан мат.

иметь репутацию; завоёвывать, приобретать репутацию, известность; үчүгэй сурахтан= иметь хорошую репутацию. сургуй ясли (кормушка для скота). сургуй= пролезать, проникать куда-л. (сделав пролом, проход, отверстие); сылгылар кэбиһиилзэх оту сургуйбуттар лошади пролезли через изгородь к стогу сена.

I
аат., кэпс. Сайын итиигэ үүтү быстах сойута уурар чычаас умуһахтаах хоспох, сарай. ☉ Небольшая кладовая, сарай с неглубоким погребом для временного хранения молочных продуктов летом. Үүтү саппанньаҕа уур
II
аат., кэпс. Чыычаахха аһылык уурар хахха, уйа. ☉ Будочка на дереве или на шесте для подкармливания птиц, кормушка
[Дьиэ] кырыыһатын саппанньатыттан таас хараҥаччылара …… ыһыллан таҕыстылар. Сэмээр Баһылай
Чыычаахха саппанньа уонна килиэккэ оҥорору сатыыра. М. Горькай (тылб.)
III
түөлбэ. Сабараанньа. ☉ Завалинка
Степан тиийэн саппанньаҕа олорунан кэбистэ. А. Кривошапкин (тылб.)

аат. Туохха эмэ туох эмэ кырыытынан, уһугунан тимирчи түһэн олороругар эбэтэр сүүрэригэр суол оҥорон устунан хаһыы; оннук оҥоһуулаах мас эбэтэр туох эмэ. ☉ Жёлоб
Араамалар тас үс эркиннэрин ис өттүлэрэ түннүк тааһын олордорго суолахтардаах буолуохтаахтар. САССР КОА
Хотон иһигэр сүөһү убаҕаһа мустар кыра кээмэйдээх суолахтары муоста аннынан барар гына бетоннаан оҥоробут. «Кыым»
Халҕан олорор суолаҕа кэтит уонна дириҥ буолар. АЭ ӨӨКХ
ср. ДТС йолах ‘тропа, тропинка’, тат. улак ‘жёлоб, желобок; лоток; колода; кормушка (для скота)’, башк. һуылык ‘жёлоб’

I
туохт. Тугу эмэ быыһынан-ардынан сүргэйэн көстүбэт-биллибэт курдук сырыт, киир. ☉ Незаметно, неприметно пролезать, проникать под что-л., во что-л. или сквозь что-л. Алын өттүгүтүнэн Аллараа дойду Суккуллар бэлэһин Сур күүдээҕэ сургуйан көрбөтүн. П. Ойуунускай
Халлаантан чуураан тыал чускуйар, Хаптаһын быыһынан сургуйар. Эллэй
Ууга сытар арбахха Сордоҥ саһан сургуйда. П. Тобуруокап
ср. монг. шургах ‘пролезать, проникать, пробираться куда-л.’
II
аат. Далга сылгы төбөтүн эрэ уган аһыырын курдук оҥоһуулаах от уурар сир, үрдүнэн сурҕаахтаах күкүр. ☉ Кормушка в загоне для лошадей с приделанным сверху поперечным шестом для того, чтобы пролезала только голова лошади
Хаар чарааһыгар оту тула сылдьан сииллэрин курдук [убаһаҕа оту] сургуйга биэрэр ордук. Сылгыһыт с. Ойон туран, сургуйга сүүрэн киирэн, атыгар от таһааран биэрдэ. «ББ»
ср. бур. һургааг ‘жердь’, ДТС сырух ‘шест, жердь’, монг. сургааг ‘жердь’

аат.
1. Сирэй ойоҕос, хаптаҕай өттө (иҥ уҥуоҕуттан аллараа сыҥаахха диэри). ☉ Щека
Хачыгыр сирэйинэн умса баран, уҥа иэдэһин бүтэйдик ибили түһэн, өр таалан сытта. Эрилик Эристиин
Кыыс ытыстарын холбооттоон, иэдэһин анныгар туттунан, утуйардыы оҥостуммут. Амма Аччыгыйа
Маша киирэн кэлэн, кэргэнин аттыгар олордо, нарын чараас ытыһынан доҕорун иэдэһин имэрийдэ. М. Доҕордуурап
Атаҕын төбөтүгэр дыгыйан кэллэ да, субу иэдэспиттэн чоп гына уураан ылла. А. Сыромятникова
2. Туох эмэ ойоҕос хаптаҕай, кэтит өттө (тардыы ф-гар турар). ☉ Боковая плоская часть чего-л. (обычно употр. в ф. принадлежности)
[Оҕонньор] быспыт отун иккистээн хотуурун иэдэһинэн туора хаһыйар. Амма Аччыгыйа
Хайа биир сырыынньа иэдэһинэн өрө дабайан истэхтэринэ, үөһэ арҕаска утуу-субуу саа тыаһа тоһурҕаата. Болот Боотур
Оһох аҥаар иэдэһэ көҥүрүттэн түспүт. И. Гоголев
Сыап кормушка уҥа иэдэһигэр сыбааркаланар. «Кыым»
♦ Иэдэс биэрэр (туттар) - сөбүлээбэккэ, кэлэйэн киэр хайыһар. ☉ Отворачивать лицо, отворачиваться (выражая недовольство кем-чем-л. - соотв. воротить нос)
Инньэтэх хайыста, Иэдэс биэрдэ, Күлүү гынардыы Көхсүн этиттэ. А. Софронов
Бористыын ити алтан иилээх бүнүөкүлтэн сылтаан иирсэн, былырыын саас көрүстэхтэринэ иэдэс бэрсэ сылдьыбыттара. Н. Лугинов
Кини арыт иэдэс туттар. Р. Баҕатаайыскай
- Хата, солко ырбаахыгар саах умньаммыт, онтукаҕын ыраастан! [Ити тыллартан] Таня дьигис гына түстэ, хапсан ылыан баҕаран баран, кэлэйэн иэдэс биэрдэ. М. Доҕордуурап. Иэдэһинэн оонньуур - киэбирэн, үтүөмсүйэн иэдэһин араастаан туттар. ☉ Важничать, зазнаваться; кокетничать (соотв. задирать нос; букв. играть щеками)
Эт ыаллара, эрдэ турар, Иэнин ититэр, Иэдэһинэн оонньуур Эмэн дьахтар баара. Өксөкүлээх Өлөксөй
«Мин, эн эбитим буоллар, олоруом этэ. Эрдээххин дии, ииттинаһаттын... Өссө эриҥ министиэристибэ үлэһитэ», - дии-дии, иэдэһинэн оонньоото. М. Доҕордуурап