даҕ. «Ааҥк-ааҥк» диэн саҥарар (ураанай, аҥыр туһунан). ☉ Кричащий «ааҥк-ааҥк» (о выпи, лысухе)
Хомуска ааҥырҕас саҥалаах, сүүстэригэр үрүҥ туоһахталаах ураанайдар дугуйданаллар. Н. Босиков

I
чаачыгыраа диэнтэн холб. туһ. Хоптолор, ууну кырсынан кырыйа көтө сылдьан, …… балык оҕотун хабаллар, сорохтор, сыыһа тутаннар, сүр хатаннык чаачыгыраһаллар
Бүөтүр Хоро. Сүүмэх от үрдүгэр икки кып-кыра хаар эбэ оҕолоро тоҥон, ыксаан чаачыгыраһа сыталлара. СҮК
II
даҕ.
1. Чаачыгырыыр тыаһы таһаарар (тыҥырахтаах көтөрдөрү, хол., кыырды этэргэ). ☉ Издающий резкий, пронзительный клёкот (о хищных птицах — напр., о ястребе). Чаачыгырас хотойдор
2. Хатан, тэтимнээх саҥаны таһаарар (хол., күлэн эбэтэр ытаан — үксүгэр оҕону этэргэ). ☉ Пронзительно кричащий, голосящий (напр., смеясь или плача — обычно о детях). Кыһыл оҕо ытыыр чаачыгырас саҥата иһилиннэ
□ Бырабылыанньа бэрэссэдээтэлэ, чаачыгырас саҥалаах кыра оҕонньор, субу бүгүҥҥүттэн да ходуһаҕа ыытыах чинчилээх. У. Нуолур

кричать по-бекасиному, как бекас; үгүрүөлүү-үгүрүөлүү өлөрсөн балдылар фольк. крича и ухая, они вели смертный бой; үгүрүөлүү түһээт көтүтэ турда закричав по-бекасиному, он промчался дальше (этим криком сопровождается усиленное понукание лошади).

I 1) имеющий клад, с... кладом; кыланар кылааттаах , үөгүлүүр үптээх погов. у него вопящий клад, кричащее сокровище (говорится об очень богатом человеке); 2) скирдованный; кылааттаах бурдук скирдованный хлеб.
II прям., перен. имеющий вклад, с... вкладом; сберкассаҕа кылааттаах он имеет вклад в сберкассе.

I обкладывать что-л. чём-л.; дьиэни хаарынан хай = обложить жилище снегом; оҕону суорҕанынан хайан биэр = накрыть ребёнка одеялом, подоткнув его со всех сторон.

II : суолун хай = идти по следам чьим-л., за кем-л., искать по следам, выслеживать кого-л., искать чьи-л. следы; кыыл суолун хай = идти за зверем по следу; хайдар суолун булбата , хаһыырдар саҥатын истибэтэ погов. ища, следов он не нашёл, крича, отклика не получил (т. е. совсем потерял того, кто был с ним вместе).