крыло; крылья; көтөр кыната крыло птицы; самолёт кыната крыло самолёта; муҥха кыната крылья невода # кынаккын куурт = приготовиться к отъезду; тирии кынат белка-летяга.

1) побуд. от сатыылаа =; 2) диал. загромождать, захламлять чём-л.; 3) ранить птицу в крыло.

с. уменьш. от крыло 1; # под крылышком у кого-л. ким эмэ хонноҕун анныгар (ким эмэ бүөбэйигэр, көрүүтүгэр).

прил. 1. мохсоҕол; соколье крыло мохсоҕол кыната; 2. (как у сокола) мохсоҕол курдук (сытыы), хорсун; у него сокольи глаза кини мохсоҕол курдук сытыы харахтардаах, мохсоҕол хараҕа харахтаах.

прил. суор; # цвета воронова крыла суор дабыдала өҥнөөх, күөх толбонноох хара.

I I) пришивать воротник к чему-л.; шить воротник; 2) подгребать кругом (скошенное сено); 3) приподнимать крылья невода за верхние подборы (отвесно над уровнем воды, чтобы рыба, перебрасываясь через крыло, не уплывала).
II начинать; үлэбин сарсыҥҥытган саҕалыам свою работу я начну завтра.

1) верхняя часть крыла; 2) уст. длинные железные полоски на рукавах шаманского плаща # хабдьы дабыдала физически слабый человек, слабак.

аат.
1. Көтөр кынатын төбө өттүнээҕи ордук улахан уһун куорсуннара. ☉ Маховые перья птиц
Күөх салгын күлүмүн быыһыттан сирилээн, хотоҕой тыаһаата. Эрилик Эристиин
Кус бөҕө хойдон, Хонук сир көрдөөн, Хотоҕой тыаһа Куугунас буолбут. Күннүк Уурастыырап
2. көсп. Көтөр кыната, дабыдала. ☉ Крыло птицы; верхняя часть птичьего крыла
Ээ, тукаам, билэбин хотоҕойдоро тостон, хотойдор сытаахтыыллар. А. Сыромятникова. Хотой кыылга тэҥнээх Хотоҕойун налытан Сор суолга түбэһэн сууллубатыгар баҕаран. Доҕордоһуу т.
♦ Хотоҕойгун куурт — кынаккын куурт диэн курдук (көр кынат)
«Ол Арылыаһаба хотоҕойун куурдан сылдьар үһү дииллэр дии», — диэн Тарбаахап кэпсэтиини атыҥҥа халытта. В. Протодьяконов

туохт.
1. Көлөттөн, тырааныспартан түһэн атаххынан бар, хаамп. ☉ Слезая с лошади, транспорта, идти пешком
Дьэ, баабыскаа, Харыйалаахтан иһэн массыынабыт алдьанан, сатыылаан тоҥуу бөҕөнү тоҥон иһэбит. «ХС»
[Аттар] сэниэлэрэ эстэн үгүстүк турунан кэбиһэллэрэ. Оччоҕо дьоннор сыарҕаларыттан түһэн, аттарын үүннэриттэн ылан сатыылыыллара. А. Кривошапкин (тылб.)
2. Кыайан көппөт буол (кыната тостубут көтөрү этиллэр). ☉ Терять возможность летать (сломав крыло, крылья)
Сааһыттартан сатыылаан соҕотоҕун хаалбыт чөркөйү тутан, дьонум күө-дьаа буолбуттара. Далан
Сатыылаабыт анды күөл ортотугар буруйан киирдэ. Н. Заболоцкай
3. Көтө сылдьан аллара халаатаа, намтаа. ☉ Снижаться в полёте, спускаться, опускаться низко
Ураанай кус, көлүччэ диэки эргийэ көтөн, таҥнары сатыылаан ааһар. Суорун Омоллоон
Үөһэ көрбүтүм — үрэх силээнин таҥнаран, сүүрбэччэ үөрдээх моонньоҕоттор аллара диэки сатыылаан эрэллэр эбит. И. Сосин
Хотуттан кыра тыаллаах буолан, буруо таҥнары сатыылаата. А. Фёдоров
Өстөөх саҥаттан саҥа сөмөлүөттэрэ, таҥнары сатыылааннар, өлөрүүлээх-алдьатыылаах ындыыларын биһиги сэриилэрбит үрдүлэригэр саккыратан, байыастарбыт ыраас хааннарын тоҕоллор. ССС
4. үрд. Ханна эмэ кэлэн тохтоо, түһүүлээ, саба көт; түс, буол (үксүгэр айылҕа көстүүлэрин туһунан). ☉ Спускаться на землю, нисходить, разразиться (большей частью о явлениях природы)
Үс сүүс сылы мэлдьи Үктэбиллээх үйэ үлтүрүйдэ, Саас тухары сатыылаабыт Самнарыылаах дьаһал сарбылынна. А. Софронов
Аҕыс уон айыыһыт сатыылаан ааһар Аан дайдытыгар арҕаҕырбыт курдук санаабытым. Суорун Омоллоон
Аптаах мастар хоҥкуллан, Аар холорук сатыылыыр. Күннүк Уурастыырап
Эһиилгитигэр сут-кураан ордук суостаахтык сатыылаабыта. В. Протодьяконов

1) голова || головной; төбө оройо темя; макушка; төбө уҥуоҕа череп; төбө сыгынньах с непокрытой головой, без головного убора; төбөм ыалдьар у меня болит голова; төбө ыарыыта головная боль; төбөтүттэн имэрий = а) гладить по голове; б) неодобр, потакать; төбөтүн тарбанна он почесал в голове (в затруднении, замешательстве); төбөтүн (или төбөтүнэн) оройунан көрбүт (или харахтаах) погов. с глазами на темени (о буйном шалуне; о верхогляде, вертопрахе); 2) верхушка, макушка, вершина; мас төбөтө верхушка дерева; от төбөтө а) верхушка травы; б) цветок; хайа төбөтө вершина горы; бурдук төбөтө колос; 3) конец, кончик; кымньыы төбөтө конец плётки; кынат төбөтө конец крыла;мурун төбөтө кончик носа.