нутрия, водяная крыса # күтэр кутуруга вид болотного растения.

охотник на нутрию, водяную крысу.

охотиться на нутрию, водяную крысу.

аат. Кутуйах бииһигэр киирсэр күрүҥнүҥү-сиэрэй дьүһүннээх кэрбээччи (үксүн ыскылаакка, ампаарга баар буолар). ☉ Крыса серая. Кырыыса хас да куул бурдугу алдьаппыт. Хапкааҥҥа кырыыса хаптарбыт

I прям., перен. нырять; күтэр I уйатыгар бургуйан хаалла водяная крыса нырнула в свою нору; куобах сэппэрээккэ бургуйда заяц нырнул в кусты.
II клубиться, тянуться (о тонкой струйке дыма); күөл уҥуор буруо бургуйар на той стороне озера клубится дымок.

аат., түөлбэ. Күтэр. ☉ Водяная крыса
Уһаайбатын иһигэр Сэмэн оҕонньор маттаҕа курдук күнү суп ту мүлтүрүҥнүүр. Н. Лугинов
Биһиги оҕо эрдэхпитинэ, ити сэрии кэнниттэн, маттаҕа наһаа элбэх этэ, х о ртуоп пуйу, бурдугу олус буортулуура. «ХС»
ср. др.-тюрк. матаҥа ‘слон’, эвенк. матага ‘крот’

аат. Уу кытыытыгар сымнаҕас буордаах сиргэ олохсуйар кутуйах бииһэ, кэрбээччи. ☉ Водяная крыса, водяная нутрия
Кини быйыл сайын сүүрбэ биэс күтэри өлөрүөх тустаах. Суорун Омоллоон
Күтэр мэлдьи үрэх, күөл кытыытыгар сылдьар. Аһылыга — от төрдө, кэйигэс уга эҥин. Е. Макаров
Быйыл күһүөрү сайын күтэр ууттан тэйиччи үрдүк сиргэ типтэ, онон эһиил уулаах саас кэлэр буолла. «ХС»
◊ Күтэр кутуруга бот. — сэбирдэҕэ суох уһун синньигэс умнастаах, төбөтүгэр кыра кугас өҥнөөх куоластаах уу кытыытыгар үүнэр от. ☉ Болотница, тимофеевка
Бааһына култуураларыттан ураты бурдуктуҥулар кэргэннэригэр араас оттор, холобур, ача, күтэр кутуруга, сиэллээйи (ковыль) уо. д. а. үгүстэр киирэллэр. КВА Б
Толоон үүнээйитин арааһа үгүс. Кинилэр истэригэр сүөһү сиир сыаналаах отторо, холобур, күтэр кутуруга бааллар. КЗА АҮө. Тэҥн. бурҕаа II
ср. уйг. күскү, тат. күсэ ‘крыса’

I
аат. Хаһыллыбыт буор тула ыһыллыбыт куоһах сир (күтэр хороон хастан буору үөһэ типпитэ эбэтэр сүөһү хаспыт сирэ). ☉ Место, перерытое крысами, скотом
Куудараас [оҕус аата] кылгас суон атахтарынан эрэмньилээхтик үктэтэлээн кэлэн …… оҕустар хаһан бурҕаа гыммыт оҥкучахтарын модун муостарынан силгэйбитинэн барда. Далан
Косилкаһыт косилка ылар сирин кэтиэхтээх, дулҕа, томтор, күтэр бурҕаата кэллэҕинэ, буруус көтөҕүөхтээх. ОҮМ
II
аат., түөлбэ. Күтэр. ☉ Водяная крыса; крот
Иирдигит дуу, ээ? Бурҕаа курдук, сири барытын түөрэ сүргэйээри гынныгыт дуо? Күөҕү, кырсы тоҕо алдьатаҕыт? А. Сыромятникова
III
аат.
1. Олус күүстээх тыал, силлиэ. ☉ Очень сильный ветер, пурга, буря
Онтон күүрээнтэн күүрээн барда Бурҕааттан бурҕаа турда; онтон тус хоту диэкиттэн, Кухтуй суолун диэкиттэн, күүстээх бурҕаа турда. Ньургун Боотур
2. Олус күүстээх тыал, буурҕа, силлиэ, массыына көтүппүт, өрүкүппүт быыла, буора-сыыһа, хаара. ☉ Пыль, снег, поднятые сильным ветром, метелью, бурей, автомашиной
Сотору буолаат, хаар бурҕаата дьэҥкэрбитигэр, кырынаас курупааскы түүтүн бурҕатан, моонньун быһа кэрбээн эрэрэ көһүннэ. В. Протодьяконов
Кинилэри, кыһын тымныы кыйдаан дьиэҕэ хаайбыт дьонун, биһиги сайын уулусса бурҕаатынан куттаан дьиэҕэ симэбит. С. Васильев
Көбөр бурҕаа тыыҥҥын ыгар, Манна мэһэй кэтэһэр, Көмүс курдук, ыараан барар, Маҥай кыра сүгэһэр. А. Абаҕыыныскай

I 1) вода || водный; водяной; ардах уута дождевая вода; иһэр уу питьевая вода; муора уута морская вода; оргуйбут уу кипячёная вода; өрүс уута речная вода; хаар уута снеговая вода; халаан уута половодье; ыраас уу чистая вода; уу быһыта плотина, дамба; уу дьыл год большой воды, год половодья; уу көтөрө водоплавающая птица; уу ото водяные растения; уу күтэрэ нутрия, водяная крыса; уу суола водная связь, водный путь; уу сэбэ водный транспорт; уу үөнэ водяные насекомые; уу илпит или ууга барбыт водой снесло, водой унесло что-л.; уу быспыт (или хаайбыт) вода перерезала дорогу; ууну бас = зачерпнуть воды (напр. об обуви, лодке); ууну ис = (или обор=) промокнуть, пропитаться водой; уу кэлбит вода поднялась; уу түспүт (или тарпыт) вода спала; уу ылбыт залило водой; уу ылбытыи курдук будто водой скрыло (ничего нет, пусто); ууга устан хаал= оказаться в воде (напр. в протекающем помещении); балык уу дириҥин былдьаһар погов. рыба ищет, где глубже; уу испит сылгы курдук погов. как лошадь, опившаяся холодной воды (о человеке, дрожащем от холода, сильного волнения); ууга тааһы бырахпыт курдук погов. как в воду канул (букв. как камень, брошенный в воду); уунан сууйуоҥ суоҕа (уруугун) погов. (и) водой не смоешь (т. е. как я ни плох, тебе придётся признать своё родство со мной); ууну омурдубут курдук погов. как в рот воды набрал; ууну таһыйан баҕаны куттаабыкка дылы погов. всё равно, что шлёпая по воде, пугать лягушек (т. е. пугать не тем, чем надо); ууттан кураанах тахсар выходит сухим из воды; уу тэстибэтинэн саҥарар погов. говорит так, что вода не просочится (ладно, складно, логично); уу тэстибэт (или тохтубат) доҕордуулар между ними вода не просочится (о закадычных друзьях); ыт ууну кэспитин курдук погов. как собака по воде ходила (о чём-л. бесполезном, бесцельном); 2) разг. чай; уута иһэн бар садись пить чай; 3) сок; отон уута ягодный сок; хатыҥ уута берёзовый сок # буур харбаабыт уута вода (о жидкой, невкусной пище); суөгэй уута пахта; уйатыгар уу киирбит он попал в тяжёлое, критическое положение; уу булда рыбный промысел (букв. водная охота); уу дьулай анат. родничок; уу кыһыл оҕо новорождённый; уу кыыһа личинка стрекозы; уунан ыыт = разг. жидко испражняться; уу ньамаан очень невкусная, непитательная жидкая пища; уу ньамаан тыллаах пустослов; уу оҕуһа мамонт; уу саккырас (или билик, ньалык, ньылыбыр) буол = а) изойти потом; б) промокнуть до нитки; уу сут уст. голод вследствие наводнения или постоянных дождей; уу туҥуй а) молодой; б) чистый, невинный, целомудренный; уу харах разг. глаза (человека); уу харахпынан көрбүтүм я видел это собственными глазами; уу чуумпу мёртвая тишина.
II сон; уум кэллэ я хочу спать, мне хочется спать (букв. мой сон наступил); уута уу буолбата ему и сон не в сон; уубар өллүм меня одолел сон, я смертельно хочу спать; уум алдьанна (или көтөн хаалла) мой сон нарушен; түлүк уутугар утуйа сытар он спит глубоким, беспробудным сном; уһун уутун утуйбут он заснул вечным сном (т. е. умер).