чааппара көҕөн кряква.

сахса көҕөн косатая кряква.

кряква; атыыр көҕөн кряковый селезень; тыһы көҕөн самка кряквы.

аат., түөлбэ. Көҕөн (кус көрүҥэ). ☉ Кряква (птица семейства утиных). Биир буучугурдаах кэллим

мох (лесной, водяной); көппөх быыһыгар көмүс сытарыгар дылы погов. как серебро во мху; көҕөн көттөҕүнэ, көппөх оргуйар посл. вылетит кряква—мох завихрится.

аат.
1. Ордук хараҥа дьүһүннээх көҕөн сэдэх арааһа. ☉ Ред ка я разновидность кряквы более тёмной окраски, чёрная кряква.
2. эргэр. Буҕарҕана. ☉ Коростель
Оччоҕо лахаатта диэн ааттаах кус баара үһү, куһаҕан, куччугуй, богдо. Саха ост. I

даҕ., түөлбэ. Сахсаҕар көҕүллээх, түүлээх эбэтэр лабаалардаах, сахсаҕар. ☉ С взъерошенными, косматыми волосами, перьями или ветвями, косматый
[Бэттиэмэ от] Улам-улам уларыйан, сахсаа буолан саһарсыйан Толоон бүттүүн көстө сүтэр Толбон күөхтүү көҕөрсүйэр. А. Бродников
◊ Сахсаа көҕөн — кураанах кус бииһэ: көҕүллээх баттахтаах бөдөҥ кус, уйус. ☉ Ненырковая утка с хохлом на голове, косатая кряква.
ср. бур. шагша ‘мелкий (некрупный)’, джаг. шакшал ‘сухое дерево’

аат., түөлбэ. Көҕөн арааһа: дьүһүнэ бороҥ, баттаҕа кугастыҥы, чанчыктарынан күөх өҥнөөх, үрүҥ моойторуктаах, кэтэҕэр уһун сиэллээх. ☉ Селезень-кряква
Чааппаралар, моонньоҕоннор Чампаланан сууна-сууна, Күөгэлдьиһэ оонньооннор Көрүлүүллэр миигин күлэ. И. Эртюков
Бултарын улахан аҥаара бөдөҥ кустар: аҕыйах көҕөн, моонньоҕон, чааппара. «Чолбон»
ср. эвенк. чаапэраа ‘селезень’

I под р. резкому короткому свистку; кус гын = резко коротко свистнуть; кымньыы кус гынна резко просвистел кнут.
II 1) утка; үөл кус нырковая утка; кураанах кус кряква; таас куһа вид морской утки; кус быһый, ат бөҕө погов. резвый, как утка, сильный, как лошадь (о сильных, быстроногих людях); кус түспэтэх уута суох, тииҥ ыттыбатах маһа суох погов. нет воды, куда бы не садилась утка, нет дерева, где бы не пробегала белка (о богатстве животного мира Якутии); 2) водоплавающие # кус сүрэх трус (букв. утиное сердце); кус-хаас саҥата(или тойуга) птичий язык (о непонятной для кого-л. речи, напр. на чужом языке).

быть обделённым, обделяться чём-л.; лишаться чего-л.; астан мат = быть обделённым пищей; хараххыттан мат = лишиться зрения; көҕөнү тутаары чөркөйтөн маппыт погов. погнавшись за кряквой, упустил чирка; # тылгыттан мат = лишиться дара речи.