и. д. от кубулуй= 1) превращение; 2) преображение, коренное изменение.

кубулуй диэнтэн хай
аата. Говордарга үгүс бүтэйдэр мурун дорҕоонноругар кубулуйуулара баар буолар. ВМС СДО
Табахтааһын, арыгылааһын, кэмэ-кээмэйэ суох аһааһын кэмэлдьигэ кубулуйуута …… доруобуйаны айгыратар. ППА БЭХКК
Пешка кубулуйуутугар кини оннугар үксүн саамай күүстээх фигураны — ферзэни туруораллар. ПВН СБК

туохт.
1. Уруккугуттан уларый, уларыйан хаал. ☉ Превращаться во что-л. иное, переходить в другое состояние, измениться до неузнаваемости
Кыыһа улаханнык кубулуйбут: сирэйэхараҕа курустуйбут. Н. Павлов
Хотугу киэҥ нэлэмэн истиэптэр уйаара-кэйээрэ биллибэт туундараларга кубулуйбуттара. БИГ ӨҮөС
Иккиһин көрбүтүм, били тааһым дьүһүнэ халлаан күөхтүҥүдьэҥкир буола кубулуйа охсубут. ДФС КК
Уол оҕо, буутун этэ буһан, сиһин этэ ситэн, уолан бэрдигэр кубулуйар. С. Спиридонова
2. фольк. Хомуһун күүһүнэн дьүһүн уларыйан атын буолан хаал (хол., олоҥхоҕо, остуоруйаҕа). ☉ С помощью волшебства принимать другой облик, оборачиваться кем-чем-л. (напр., в олонхо, сказках)
[Киис Бэргэн:] Умуннахпына сыгынньах истээх Чаччыгыныар оҕотугар кубулуйуум. И. Гоголев
Олоҥхоҕо айыы бухатыырдара ыраах айанныылларыгар үксүгэр хотойго, мохсоҕолго кубулуйаллар. КНЗ СПДьНь. Мэҥүн бил балыкка кубулуйан чуо мээчиги туһаайбытынан байҕалга устубута. Эвен фольк.
3. түөлбэ. Иир, өйгүттэн таҕыс. ☉ Сходить с ума, терять рассудок. Нохоо, кубулуйаары гынныҥ дуу?
♦ Дьүһүн кубулуй көр дьүһүн I
Киһи төрөөн баран өлүөр диэри үстэ дьүһүн кубулуйар: оҕо буолан ааһар, улаатар, кырдьар. Суорун Омоллоон
Остуоруйалар уонна олоҥхолор геройдара дьүһүн кубулуйаллар: кинилэр хотой кыыл эбэтэр уордаах мохсоҕол буолан, баһаам ыраах сиргэ көтөн тиийэ охсоллор. ССЛИО
Өстөөх онон-манан киирэ-тахса сатыыра, дьүһүн кубулуйара улаатан турар кэмэ. Н. Тобуруокап. Кур бэйэтэ кубулуйбат (эргэ бэйэтэ элэйбэт) — төрүт уларыйбат, уруккутун курдук хаалар. ☉ Оставаться самим собой, совсем не меняться
Төрүөҕүттэн кур бэйэтэ кубулуйбат баар үһү (тааб.: харыйа, бэс). Киргиэлэй өйө-санаата уһуктубут, сайдыбыт буоллаҕа диэн мин испэр хайгыы санаабытым. Онтум киһим кур бэйэтэ кубулуйбат, эргэ бэйэтэ элэйбэт диэбиккэ дылы, тохсунньу былаанын тоҕон түмүктүүр. «Кыым»
◊ Кубулуйбат эпиитэт көр эпиитэт
Үөрэнээччилэр …… кубулуйбат эпиитэттэри булан, тэтэрээттэригэр усталлар. СОТТЛ
Поэт тылыгар-өһүгэр гиперболаны, араас дэгэттээх тэҥнээһиннэри, кубулуйбат эпиитэттэри …… көрсүөххэ сөп. ОГГ СМ. Үгэскэ кубулуй — үгэс буолан хаал. ☉ Стать традицией
Туох барыта кэлин уһугар тиийэн син биир үгэскэ кубулуйар. Н. Лугинов
Аспырааннар салайааччылара, бэрэппиэссэрдэр, дуоктардар иитэр-үөрэтэр үлэлэрин туһунан отчуоттара үгэскэ кубулуйбута. Г. Угаров
Уруулуу омуктар драматургияларыттан ылан, дьаныһан туран, ирдэһэн туруоруу Ньурба тыйаатырыгар үгэскэ кубулуйда. «Кыым»
ср. тюрк. кудул, п.-монг. хубила ‘превратиться, перемениться’