1) дупло; тиит кумалаана дупло лиственницы; 2) уст. человек, находящийся на общественном призрении ; дармоед; нищий.

1) превращать в обломки; крушить, громить; үлтү кумалаа = превратить что-л. в обломки; 2) мять (напр. одежду).

I
аат. Үүнэн турар мас көҥдөйө. ☉ Дупло дерева
Тииҥ уйатыгар кумалааҥҥа тоҕо хаары куттугут. И. Гоголев
Тоҥсоҕой кыыл тобулута тоҥсуйан Кумалаан оҥостубут. С. Зверев
[Тот мэкчиргэ] булдун сороҕун кумалааҥҥа, мас көҥдөйүгэр кистии уурар. И. Сосин. Тэҥн. куоҥалаан
ср. тув. коҥгул ‘дупло в дереве’, эвенк. коонгаалаан ‘дупло’
II
аат., эргэр. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ: үбэ-аһа быстан уонна үлэни кыайбат буолан, нэһилиэк иитимньитигэр киирбит киһи. ☉ Человек, находящийся на общественном иждивении, кумалан
Үптээҕим буоллар, маннык кумалаан курдук сылдьыа суох этим. Болот Боотур
Улуус-улуус аайы быстан-дьадайан, нэһилиэк иитимньитигэр киирбит кумалааннар аҕыйаҕа суох этилэр. И. Аргунов
Бэйэм буоллахпына бу ыалы кэрийэн кумалаан буола сылдьабын. Эрилик Эристиин
◊ Кумалааҥҥа бар — үбүҥ-аһыҥ быстан уонна үлэни кыайбат буолан нэһилиэк иитимньитигэр киир. ☉ Находиться на общественном иждивении
Буруобут умуллан кумалааҥҥа барар күммүт кэллэ. М. Доҕордуурап
Биэбэккээм, абыраа, сибилиҥҥиттэн кумалааҥҥа барарым сүрэ бэрт. Умналаан аһыы барарбын санаатахпына... М. Доҕордуурап
ср. тур. кэлэмэн ‘невольник из черкесов, воспитанный как воин’
III
аат., түөлбэ.
1. Таба баттаҕынан аттарыллыбыт ындыыны саба быраҕар тирии, ындыы сабыыта. ☉ Вьючная покрышка из шкур с оленьих голов. Эбэҥки дьахталлара кумалааны үчүгэйдик тигэллэр, таба тыһын, тириитин тупсаҕайдык имитэллэр. Я. Семенов
2. Таба баттаҕынан эбэтэр тирии кырадаһынынан аттарыллан тигиллибит муостаҕа тэлгэтэр кыра көбүөр. ☉ Коврик из шкур с оленьих голов, лоскутков шерсти
Таба баттаҕынан …… араастаан аттаран, ойуулаан кумалаан диэн ааттаах кыра көбүөрдэри тигэллэр. АЕЕ ӨҮОБ
Тирии кырадаһынынан аттаран дьиэрэкээн ойуулаах көбүөрдэри, утуйарга муостаҕа тэлгэтэр кумалааннары оҥортоон кэбис. «Кыым»
ср. эвенк. кумалаан ‘покрышка вьюка’

аат. Бэйэлэрэ ыал буолан олорор кыахтара суох буолбут (үксүгэр үлэни кыайбат: кырдьаҕас, оҕо) быстар дьадаҥы, дьон иитимньитигэр киирбит дьон. ☉ Бедняк (как правило, пожилой или малолетний), состоящий на иждивении родового общества
Оо, куттанар да этибит биһиги Ол улуу дьаалы баайдартан, Кулут-кумалаан, дьадаҥы киһини Кынчарыйар хатыылаах харахтарыттан. С. Данилов

туохт.
1. Тугу эмэ (хол., таҥаһы, кумааҕыны) кум-хам тутан эбэтэр элбэхтик туһанан имит. ☉ Мять, комкать (напр., одежду, бумагу)
Бу кинигэ лииһин дэлби кумалаабыттар. Бүрүүкэҕин кумалаабыккын. — [Өлөксөй] хаартысканы ылан кумалаата. С. Васильев
Соҕотоҕун хаалан баран Арман кыһыы-тыгар ол кумааҕытын кум-хам кумалаат муннукка элиттэ. К. Турсункулов (тылб.)
2. Тугу эмэ тыастаахтык-уустаахтык тоһут, алдьат, барчалаа. ☉ Ломать, разламывать, разрушать, громить что-л. Иннигэр баары үлтү кумалаан, эмискэ буурҕа түспүтэ. Күннүк Уурастыырап
Витим өрүс мууһун өрө көтөҕөр, үлтү кумалыыр. Н. Якутскай
Эһэ ойуурга киирэн баран маһы-оту үнтү кумалаабыт. Т. Сметанин
3. көсп. Харса-хабыра суох тутан, кыай-хот. ☉ Побеждать, одолевать (врага), разбивать (в пух и прах)
Баайы барчалыыр, кумаҕы кумалыыр. П. Ойуунускай
Фашизмы үлтү кумалаабыт Кыһыл Аармыйаҕа, сэбиэскэй норуокка аан дойду бар дьоно бүтүннүү махтаныаҕа. Амма Аччыгыйа
Биирбит тимир хороонноох Өстөөхтөрү кумалаан, Биирбит хойуу сордоҥноох Өрүстэргэ муҥхалаан Кыайыы дьоллоох күнүгэр Көрсүөхпүт, доҕоттоор! П. Тулааһынап
△ Тэтимнээхтик, харса-хабыра суох киирис (хол., тустууга). ☉ Стремительно наступать, смять, подавить, скомкать кого-что-л.
Киһим миигин сэниир, кумалыан баҕарар, кылааһа үрдүгэ өтө биллэр. СМН ТС
Эдэр маастарга хандьыдаат атахха сылбырҕатык киирэр, тэтимнээхтик кумалаан тустар. «Кыым»
Гуртовенко Чукровы эмиэ били атыттары «кум-хам» тутуталаабытын курдук, кумалыан баҕарар. «ЭК»