1) дупло; тиит кумалаана дупло лиственницы; 2) уст. человек, находящийся на общественном призрении ; дармоед; нищий.

имеющий дупло; с... дуплом; дуплистый; с прогнившим нутром; кумалааннаах мас дуплистое дерево.

1) дупло; тиит хоҥхолойо дупло в лиственнице; 2) ущелье; хоҥхолой устун бардыбыт мы шли по ущелью, мы шли ущельем.

аат., эргэр. Турар тиит көҥдөйө, көҥдөй тиит дириҥ кумалаана. ☉ Глубокое лиственничное дупло.

1) имеющий дупло; с... дуплом; дуплистый; хоҥхолойдоох мас дуплистое дерево; 2) имеющий ущелье; с... ущельем; манан дириҥ хоҥхолойдоох тут имеется глубокое ущелье.

аат.
1. Суон тиит төрдүгэр тиийэр көҥдөйө. ☉ Глубокое (до самых корней) дупло старой лиственницы. Кудумньулаах мас
2. көсп. Аллараа өттүнэн кэҥээн түһэр эбэтэр анаан куоһуу хаһыылаах туох эмэ. ☉ Что-л. расширяющееся книзу; подкоп в нижней части чего-л.
Кудумньулаах маҕалайдаах [Алаа Моҕус] Ыстаабакка ыйырда. И. Чаҕылҕан

аат. Таһыттан биллибэт иһинэн хайдыы, дьиэк (маһы, уҥуоҕу этэргэ). ☉ Метик, внутренняя трещина (расщелина) в стволе дерева, иногда незаметная снаружи
Хойуу-сыбаал мутуктаах, Куодалардаах саастардаах, Хоҥкугуркаан төбөлөөх Хоҕудаллыыр тииттэрдээх. Күннүк Уурастыырап
Этим сааһынан, Уҥуоҕум куодатынан, Хааным тымырынан, Тула өттүбүнэн Дорҕоонноох муусука Долгуйа кутулунна. С. Зверев
ср. каракалп. куйыс ‘дупло (дерева)’

аат., түөлбэ.
1. Намыһах оҥхой сир, хотоол. ☉ Узкий неглубокий овраг, ложбина
Халдьаайыны таҥнары халаан уута хоҥкуйа устан чыккырыы сүүрэр. А. Сыромятникова
2. Күөл атаҕа. ☉ Залив озера
«Дьиэбэгэнэ үрэххэ, ааттаах Молоҕоойу күөл хоҥкуйатыгар киирэн андылар атахтарын кытардыахпыт», — диэн эрэннэрэллэр. Р. Кулаковскай
ср. бур. хонги, эвенк. конгки ‘дупло’

аат. Өрүскэ, күөлгэ анныгар уута суох муус. ☉ Лёд, из-под которого ушла вода в озёрах, реках
Таас үрэх кылыгырас ыраас уута халыҥ хооҥку аннынан холлугуруу сүүрдэр бүтэҥи тыаһа иһиллэр. В. Миронов
[Силипиэн] хааман иһэн атаҕар мас туора охсуллубутуттан иҥнэн хооҥкуга уу килэйэ сытарыгар, харытын ортотугар диэри тайана түстэ. «Кыым»
Уута суох муус хооҥку улахан массыыналары уйар кыаҕа суох. «ХС»
ср. бур. хонги ‘дупло (дерева)’

I
аат. Үүнэн турар мас көҥдөйө. ☉ Дупло дерева
Тииҥ уйатыгар кумалааҥҥа тоҕо хаары куттугут. И. Гоголев
Тоҥсоҕой кыыл тобулута тоҥсуйан Кумалаан оҥостубут. С. Зверев
[Тот мэкчиргэ] булдун сороҕун кумалааҥҥа, мас көҥдөйүгэр кистии уурар. И. Сосин. Тэҥн. куоҥалаан
ср. тув. коҥгул ‘дупло в дереве’, эвенк. коонгаалаан ‘дупло’
II
аат., эргэр. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ: үбэ-аһа быстан уонна үлэни кыайбат буолан, нэһилиэк иитимньитигэр киирбит киһи. ☉ Человек, находящийся на общественном иждивении, кумалан
Үптээҕим буоллар, маннык кумалаан курдук сылдьыа суох этим. Болот Боотур
Улуус-улуус аайы быстан-дьадайан, нэһилиэк иитимньитигэр киирбит кумалааннар аҕыйаҕа суох этилэр. И. Аргунов
Бэйэм буоллахпына бу ыалы кэрийэн кумалаан буола сылдьабын. Эрилик Эристиин
◊ Кумалааҥҥа бар — үбүҥ-аһыҥ быстан уонна үлэни кыайбат буолан нэһилиэк иитимньитигэр киир. ☉ Находиться на общественном иждивении
Буруобут умуллан кумалааҥҥа барар күммүт кэллэ. М. Доҕордуурап
Биэбэккээм, абыраа, сибилиҥҥиттэн кумалааҥҥа барарым сүрэ бэрт. Умналаан аһыы барарбын санаатахпына... М. Доҕордуурап
ср. тур. кэлэмэн ‘невольник из черкесов, воспитанный как воин’
III
аат., түөлбэ.
1. Таба баттаҕынан аттарыллыбыт ындыыны саба быраҕар тирии, ындыы сабыыта. ☉ Вьючная покрышка из шкур с оленьих голов. Эбэҥки дьахталлара кумалааны үчүгэйдик тигэллэр, таба тыһын, тириитин тупсаҕайдык имитэллэр. Я. Семенов
2. Таба баттаҕынан эбэтэр тирии кырадаһынынан аттарыллан тигиллибит муостаҕа тэлгэтэр кыра көбүөр. ☉ Коврик из шкур с оленьих голов, лоскутков шерсти
Таба баттаҕынан …… араастаан аттаран, ойуулаан кумалаан диэн ааттаах кыра көбүөрдэри тигэллэр. АЕЕ ӨҮОБ
Тирии кырадаһынынан аттаран дьиэрэкээн ойуулаах көбүөрдэри, утуйарга муостаҕа тэлгэтэр кумалааннары оҥортоон кэбис. «Кыым»
ср. эвенк. кумалаан ‘покрышка вьюка’