сыһ. Көнө туруккуттан уларыйан иҥнэри, ханньары (бар). ☉ Косо, криво, вкось
Баай ыччаттара куһаҕаннык тигиллибит сиидэс куоптаны, дьоодьоччу кэһиллибит эргэ саппыкыны сиилээн куоҕалдьыһаллар. Амма Аччыгыйа
Киэбирэ соҕус мэтэччи туттан, хаҥас уостарын дьоодьоччу мүчүҥнээтэ Өндөрүүскэ. Д. Очинскай
Аан аһылларын кытта Гермогенов Кими уонна Филипповиһы батыһыннарбытынан бу киирэн аан аттыгар дьоодьоччу тэбинэн турбут. «ХС»

туохт.
1. Ууҥ кэлэн утуйуоххун баҕар; хараҕыҥ сабыллан, тоҥхоҥнуу олор. ☉ Хотеть спать, дремать; клевать носом
Сорохтор …… төбөлөрүн өйөөн утуктаан куоҕалдьыһа олороллор, сорохтор оргууй кэпсэтэллэр. Амма Аччыгыйа
Сэмэнчик, тото балык сиэт, сылайбыта бэрт буолан, утуктаан барар. Н. Якутскай
Маппый оҕонньор …… сонун быарыгар туттан олорон, утуктаан хоҥкулдьуйар. Эрилик Эристиин
Дэлби сылайбыт кыыс муннук остуол таһыгар утуктуу олордо. Н. Павлов
2. көсп. Тыаһа-ууһа суох буол, чуумпур, иһий. ☉ Затихать, замирать
Уйгуурбат уу чуумпу хоонньугар Дьокуускай утуктуу бигэнэр, Барык түүн суорҕаннаан үллүйэр, Аһаҕас түннүгү уҥуордаан, Нап-наҕыл, сөп-сөрүүн тыал биллэр. Күннүк Уурастыырап
Эрбии сырылас тыаһа, дьон күлэр-үөрэр саҥата түмсэн, утуктуу сыппыт Лоҥкууданы уйгуурта. М. Доҕордуурап

1. хомуур солб. аат. Предметтэр холбуу ылыллыбыттарын түмэн көрдөрөр тыл. ☉ Указывает на совокупность предметов, явлений и полноту охвата чего-л. (всего, весь)
   Оол иһирик ойуурдарга көтөр кынаттаах араас бииһин ууһа: курупааскылар, эрдэҕэс улардар, уһуутуур улуннар, куоҕалдьыһар кубалар, куйбалдьыйар хоптолор – бары мустубуттар. Амма Аччыгыйа
   «Дорооболоруҥ, ыалдьыттар», – диэн кини барыларын кытта дорооболостор даҕаны, кыыс диэки супту хаамта. Софр. Данилов
   Барытын өйдүүбүн: Сайыны, сайылыгы, Лыахтыын сырсар сырыыны, Өҥ сайын куйааһын, Көлүйэҕэ сөтүөлүүрү. Баал Хабырыыс
2. даҕ. суолт. Бүтүннүүтүн хабар. ☉ Охватывающий всё, целиком
   Саха алмааһа Сэбиэскэй Сойуус уонна бары социалистическай дойдулар наадаларын толорор. И. Данилов
   Дьон аймах сүрэҕин төлөнө Сулустаах эн знамяҥ кылбайан, Бары сир үрдүнэн көһүннэ, Мин улуу хомуньуус баартыйам! Эллэй
3. аат суолт. Туох баара бүтүннүүтэ. ☉ То, что имеется, есть, наличное (всё)
   «Ээй, Нида, ити биһиги көрбүт кыталыктарбыт үҥкүүлэрэ дуо?» – диэн кыланным барыны умнан. «ХС»
   Массыына күүһэ барытын кыайар. П. Филиппов
   Оччотооҕуга барыбыт санаатын эргийэр киинэ – сэрии, фронт этэ. Софр. Данилов
   ♦ Бары барыта – сэнээн, атаҕастаан этии. ☉ Унижающие, оскорбляющие чье-л. достоинство слова; всякая всячина
   Бары барыта тойон-хотун буоллаҕай. Бары барыта сэттээх-сэлээннээх буолан истэҕэй. —Бары барыта нөҥүөһүлээх, түгэхтээх буолан истэҕэй. «ХС». Тэҥн. иттэ барыта
   ◊ Бары барыта – туохха, кимиэхэ эмэ сыһыаннаах бүтүннүүтэ. ☉ Все то, что касается кого-чего-л.
   Лаампа дьиримниир долгунугар күн кыһыл көмүс кыырпаҕын кутар. Бары барыта күлэр-үөрэр, күлүмнүүр. М. Доҕордуурап
   Биһиги иннибитигэр бары барыта үчүгэйдик көстөр. Т. Сметанин
   Бары барыта кыһалҕаттан, үөрүйэхтэн, өйтөн-санааттан төрүттээх. И. Данилов
   Техниканы баһылаатахха ас-үөл, таҥас-сап, барыбарыта дэлэйиэ. С. Ефремов. Бары бүттүүн – барытын хабар. ☉ Всеобщий
   Сэбиэскэй командование бары бүттүүн капитуляцияны модьуйар этиитин төлөрүппэт. А. Данилов. Барыга барытыгар (бары) – кимиэхэ, туохха эмэ сыһыаннаахха бүтүннүүтүгэр. ☉ Относящийся ко всему (сказанному)
   Барыга барытыгар дьахтар киһи намчы илиитэ биллэр: ыраас, тупсаҕай, ис киирбэх. Оһуор, куруһуба. Софр. Данилов
   Бачча дэлэйтэн маппакка, Барыга бары кыттарга, – Экскурсиялаан эҥиннээн Риганан да, Таллинынан Эргийэргэ быһаардылар. Күннүк Уурастыырап. Барыны барытын (бары) – туох баары бүтүннүүтүн. ☉ Охватывая все полностью, без остатка
   Биһиги учууталларбыт этэллэринэн, киһи билбэтэ диэн туох да суох буолуохтаах, киһи барыны барытын билиэх тустаах. Суорун Омоллоон
   Кини барыны бары кэрэхсиирэ: ааспыты, аныгыны, инники кэскили. И. Данилов. Барытын (барытынан) бары – биири да ордорбокко, ымпыгар-чымпыгар тиийэ. ☉ Всё и вся, до мелочей
   Лааһар хайыы-үйэ барытын бары бэлэмнээбит, оҥорбут, атын тутан аҕалан баайбыт, ыҥыырдаабыт этэ. Далан
   Кини Лаана сөхпүт хараҕар барытынан бары дьонтон ордук ураты киһи буолан көстүбүтэ. Н. Лугинов. Бука бары (барылара) – биир да орпокко, барылара аахтара. ☉ Все до единого
   Уу иһинээҕи оттор бука барылара муус оҕуруо кыаһааннанан талбааран тураллар эбит. П. Ойуунускай
   Уота, үөрбүт курдук, уруккутунааҕар ордук күүскэ чачыгыраан умайда, дьиэ иһинээҕи дьон бука барылара сирэйдэрэ-харахтара сүрдээхтик сэргэхсийдэ. А. Софронов