устуруустаа диэнтэн холб. туһ. Ким даҥ кутуһуо, ким дьиэ ханапаакылаһыа, ким кырааскалаһыа, ким мас устуруустаһыа, ким тапчаан оҥоруо. И. Федосеев

ыйаа диэнтэн холб. туһ. Илбис ииримтийэр хонуутугар Эйигин кытта элбэхтик Хааннаах саламаны ыйастым. И. Гоголев
Сиэмэни ыһыыга кээмэйдээн, Ыйаһан, түҥэттэн ыллылар. Эрилик Эристиин
Ас-үөл кыккыраччы быстан, кырбас эт, мэһэмээн арыы уонна бурдук туһугар көмүһү солуотунньугунан ыйаспакка, быһа холоон, ньуосканан кутуһан ылсалларбэрсэллэр үһү. И. Никифоров

кистэс II диэнтэн хай
аата. Сайылыкка көһөн киирии [бу] үөр сылгылар, тэһииргээн-тэбиэриһэн сырсан тигинэһэ-тигинэһэ, кистэһиилэрэ. В. Протодьяконов
Сылгылар кистэһиилэрэ, ыар ынчыктара, кыайан турбат аттар иҥэрсийиилэрэ-өй мэйдээх тулуйбат алдьархайа. ССС
Аттарбыт тиһэх быраһаайдаһа кистэһиилэрэ тыа баһынан ынырык ой дуораана буолан, сатарыы турда. «ХС»
◊ Биһилэх кистэһии көр биһилэх кутуһуу (кистээһин)
Оччотооҕу маассабай оонньуу үксэ харах симсиитэ, биһилэх кистэһии уонна хаама сылдьан ыллааһын буолара. ВВМ
Ол саҕана ордук таптыыр оонньуубутунан: бырыычыка — сасыһа оонньооһун, кустаах мохсоҕол, биһилэх кистэһиитэ …… буолара. «ХС»

1. даҕ. Күлүү-элэк, үөҕүү былаастаах (хол., тылы этэргэ). ☉ Неприличный, бранный (напр., о слове)
   Куһаҕан тылынан кутустулар, Ыстырыыс тылынан ыһыстылар. А. Софронов
   Кыараҕас көҕүстээх өттүлэрэ Кыбдьыгыраһа эрэ турдулар, Ыстырыыс тылынан ыһаарыстылар. Болот Боотур
   Мин дьиэлээх тойонум ыстырыыс соҕустук оонньоон саҥартыыра. В. Короленко (тылб.)
2. аат суолт., кэпс. Күлүү-элэк оҥостуу, үөҕүү. ☉ Сквернословие, ругань
   Ол-бу солуута суоҕу, үксэ ыстырыыһы халаарар. Амма Аччыгыйа
   ср. русск. стращать, казах. ыз ‘нечто злое’

аат.
1. Тарбахха кэтиллэр киэргэл. ☉ Кольцо
Кыһыл көмүс биһилэҕин устан иһэн төттөрү анньан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Кини илинкэлин кэбиһэр үрүҥ көмүс симэҕин уонна кылдьыы көмүһүн, кыһыл көмүс харыйа ытарҕаны, хас да биһилэҕи таһааран эрин иннигэр уурар. Н. Якутскай
Оҕолор …… дьиэлэригэр кэлэн сэлиэнэйдээх ууга биһилэҕи түһэрэн, олох маска бүргэһи сүүрдэн эҥин бараһыайдыы сатыыллар. Софр. Данилов
2. Киһи тарбаҕа батар гына кытаанах матырыйаалтан оҥоһуллубут (хол., төлө тардарга) тиэрбэс. ☉ Предмет в форме круга, обода из твердого материала
Тимир биһилэҕин төлө тардарбын кытары парашютум тэнис гынан эрэрэ. «ХС»
[Гавриил] илиитигэр тутан иһэр лимонкатын биһилэҕин төлө тардар. А. Данилов
Рекламаларга биэс араас өҥнөөх биһилэхтэр — олимпийскай оонньуулар бэлиэлэрэ көстөллөр. Е. Неймохов
3. Бүүрүк, тиэрбэс курдук быһыылаах туох эмэ. ☉ То, что имеет форму круга, обода
Умнаска сэбирдэхтэр сыстыһар сирдэригэр биһилэхтэр (түмүктэр) икки ардыларынааҕы уста түмүктэр икки ардылара диэн ааттаналлар. ПФМ КО
Таммах түстэҕин аайы ууга төгүрүк биһилэхтэр эрилиҥнэстилэр. В. Арсеньев (тылб.)
4. көсп. Ким эмэ кими-тугу эмэ тулалааһына, төгүрүктээһин. ☉ Положение, когда кто-л. окружен кем-чем-л., замкнут круговой линией чего-л.
Бандьыыттар биһигини тохсунньуттан ыла биһилэх курдук төгүрүйэн хаайан кэбиспиттэрэ. ГСС
Түөрт уон сыллааҕыта, 1943 сыл тохсунньу уон аҕыс күнүгэр Ленинграды тула гитлеровскай сэриилэр биһилэхтэрин көҥү көтүү түмүктэммитэ. «Кыым»
◊ Биһилэх кутуһуу (кистээһин) — саха оонньуута — биһилэх кутааччы тула олорор оонньооччулар хайаларын эрэ ытыһыгар биллэрбэтинэн биһилэх түһэрэр. «Биһилэх кэл», — диэн ыҥырдаҕына, атыттар биһилэхтээх киһини тута сатыахтаахтар. Туттарбатах киһи биһилэх кутааччы буолар. ☉ Якутская национальная игра «Колечко»
Ведущий, у которого находится кольцо, ходит по ряду и делает вид, что в ладонь каждого опускает кольцо, и тем временем незаметно опускает его в чьи-л. ладони. Немного отойдя от играющих, вызывает: «Колечко, выходи!» Тот, у кого оказалось колечко, стараясь вырваться из своей пары, устремляется к ведущему, а его напарник должен его схватить. Если его не поймают, он становится обладателем кольца и ведущим. А первый ведущий садится на его место. Былыр өбүгүлэрбит саха балаҕанын сыҥаһатыгар иккилии буолан (8 паара) кэккэлэһэн олорон эрэ биһилэх кутуһан оонньууллара. ӨОо. Киэһээҥҥи хараҥа ыган кэллэҕинэ, биһилэх кутуһуутугар, харах симсиитигэр улахан да дьон кыттыһа түһэллэр. ЧМА ЭТНББ
Дьэ ол кэнниттэн үҥкүү, ырыа, харах симсиитэ, биһилэх кутуһуута, солоҥдолооһун, дьиэрэҥкэй тэбиитэ, хапсаҕай оонньуута буолар. «ХС». Сирэйдээх биһилэх — тарбах көхсүгэр түбэһэр өттүгэр арааһынай быһыылаах, ойуулаах эбэтэр ойуута суох хаптаҕай ньуурдаах биһилэх. ☉ Кольцо с небольшой нарезной печатью, печатка
Кини сирэйдээх биһилэххэ сакаас ылалларыгар көрдөспүтэ. «Кыым». Уот биһилэх байыан. • өстөөхтөргүн билиэн ылар эбэтэр суох оҥорор сыаллаах өстөөх атын сэриилэриттэн арааран төгүрүккэ ылыы, төгүрүктээһин. ☉ Окружение (букв. огненное кольцо)
Оттон уот биһилэххэ ыллардахха, дьэ бу олус кутталлаах, ыарахан. «ХС»
Куорат тула өттүнэн уот биһилэх буолан куораты төгүрүктээн сытара. Эрилик Эристиин
Кинилэри уонунан бүгүлүүр ахсааннаах, модун техникалаах өстөөх улахан сэриитэ уот биһилэххэ хаайбыта. «ХС»