туохт.
1. Урукку устаҕынан аччаа (үксүн уһун синньигэс туох эрэ туһунан). ☉ Стать коротким, стать короче, укоротиться (обычно о длинном и тонком предмете)
Харандааһым олус кылгаабыт. Мас кэлгийэр быам быстан кылгаан хаалбыт.  Мэйии сигналынан былчыҥнар кумуйаллар, атыннык эттэххэ кылгыыллар уонна сонууллар. КЗА АҮө
2. Аҕыйаа, кылгас буол (кэм туһунан). ☉ Уменьшаться, сокращаться, уходить (о времени)
Өлбөт үйэлээх айылҕа Өлөр тыыннаах ыччата, Мин барахсан, бу дойдуга Бото болдьоҕум кылгаата. С. Данилов
Күммүт аны кылгаата, Күлүк түүммүт уһаата. Н. Тарабукин (тылб.)
Арыгыны батыһа сылдьан наһаа чаастатык иһэр киһи олоҕо кылгыыр, эрдэ кырдьар. ЛЛА АКДС
3. көсп. Тиийиммэт, түгэммэт буол, мөлтөө. ☉ Нуждаться, испытывать нехватку в чем-л., лишаться возможностей что-л. делать
Дьахтар кининэн барамматах. Дьэ киһилии олороо инибин, онто суох, кини ыалдьыбытын тухары бэркэ кылгаатыбыт, дьадайдыбыт. Н. Неустроев
Ыксыыр, кылгыыр саххытыгар Ыраас сырдык сыдьаайдаах Ыркый ойуур быыһыгар Ымыыларда ыллатыҥ — Ыраах хаалбыт кыраайгыт Ыйдаҥара түһүөҕэ. Күннүк Уурастыырап
Көлөһүммүт буорга тохто, Көнөр оннугар, күн-түүн кылгаан, Суол-суол аайы сутаан охто Буорайан испит күммүт ааста. Дьуон Дьаҥылы
4. тыл үөр. Суруйарга саҥарарга дөбөҥсүйэр гына аччатыллыбыт буол (хол., биирдэм эбэтэр холбуу тылы, этиини бастакы буукубаларынан, сүһүөхтэринэн өйдөнөр гына кылгатыы). ☉ Иметь буквенное сокращение, быть сокращенным (напр., об аббревиатурах, сокращенных сложных словах, предложениях). Маныаха хомсомуол, холкуос, политссыльнай, ССКП курдуктар ханнык тыллар кылгаабыттарыттан үөскээбиттэрин биллэрии оҕо тыла сайдарыгар, тыл этимологиятын өйдөөн туран саҥарарыгар уонна суруйарыгар улахан көмөлөөх. ПНЕ СТ
Аһаҕас дорҕооннор ахсаан өттүнэн, атыннык эттэххэ, уһуулларынан, кылгыылларынан уратылаһаллара эмиэ баар. ВМС СДО
5. мат. Ханнык эмэ чыыһылаҕа түҥэтиллэн, кыра чыыһылаларынан бэрилин, көрдөрүлүн (доруоп туһунан). ☉ Быть сокращенным (о дроби)
Доруоп кылгыыр саамай улахан уопсай түҥэтээччилэрэ буолар. ВНЯ М-5
♦ Иннэ кылгаабыт — иннэ чугаһаан (кылгаан), кэннэ ыраатан (уһаан) <иһэр> диэн курдук (көр илин I)
Утуйбакка эрэйдэнэбин — инним кылгаан, Улам аҕыйаан иһэллэр олоруохтаах күннэрим. С. Тарасов
Дьөгүөрчээн оҕонньор кэннэ ырааппыт, иннэ кылгаабыт киһи. С. Никифоров
Сир-халлаан икки ардыгар чороҥ соҕотоҕун, уот сиэбит төҥүргэһин курдук туран хаалбыт, иннэ кылгаабыт киһи санаата киэҥин, холкутун, сүрэҕэ сылааһын сөҕөҕүн. КНЗ ТС. Тыһа кылгаата (ыт <кэлин> тыһын курдук кылгаабыт, ыт тыһыныы кылгаабыт) — кыаҕа тиийбэтэ; кыаҕын таһынан буолла. ☉ Иметь ограниченные возможности; оказаться несостоятельным в чем-л., не хватило пороху у кого-л. «Арай ыт тыһыныы кылгаабыт диэн олоробун
Салбаныкы, Сүөдээх итиччэ сордонон тутан биэртэрин кэннэ…» — Никифоров кинээс сыналыйа соҕус саҥарда. М. Доҕордуурап
Мастаах оскуолата түөрт эрэ кылаастааҕа. Ханна эмэ ыраах баран үөрэнэргэ тыс кылгаан биэрбитэ. Багдарыын Сүлбэ
Син бултаамахтаабыт киһи хаар бөҕө баттаан, ыыра кыараабыт, тыһа кылгаабыт быһыылаах. М. Чооруоһап. Тэҥн. тыһа тиийбэтэ. Уһун санаата кылгаата — ыксаата, кытаанах суолга түбэстэ, тугу да гыныан булбата. ☉ Опешить, растеряться, попасть в трудное положение
Дойду иччилэрэ, ойуубичик уолаттар, кыргыттар көмүс уйаларын үрүҥ-маҥан ньээкэлэрин дэлби тэбистэрээри уһун санаалара кылгаата, киэҥ көҕүстэрэ кыараата. Саха фольк. Күн тулунна, Күһэҥэ быһынна; Киэҥ көхсүм кыараата, Уһун санаам кылгаата; Өлүү бөҕө дьэ үтүрүөтэ, Алдьархай бөҕө дьэ ааҥнаата. Ньургун Боотур
Кини киһи да буоллар, Киэҥ көхсө сүүтүктээҕэр кыараата, уһун санаата саптааҕар кылгаата. Ньургун Боотур
◊ Тыына кылгаата (тыынара кылгаата) — бөтүөхтээн, аҕылаан тыынар (хол., ыалдьан, сылайан, олус өрүкүйэн). ☉ Дышать тяжело, с трудом, задыхаться, еле переводить дыхание (напр., от болезни, усталости, чрезмерного возбуждения)
[Уйбаанчык] тыына кылгаата, уҥуохтара кычыгыланна, этэ умайда, хараҕа хараарталаан ылла. П. Ойуунускай
Кислородунан тыынан сытар эбит. Онтукатын уоһуттан араардар эрэ муннун төбөтүгэр, уостарын тулатыгар күөхтүҥү күлүктэр көбүтэлээн тахсаллар, тыына кылгаабытынан бараахтыыр. Амма Аччыгыйа
[Ньургуһун:] Аттыбар кини кэллэр эрэ Тоҕо иҥим миэнэ итийэрий, Уҥуоҕум хамсаан кэлэрий? Туохтан тыыным кылгыырый, Этим-сииним дьырылыырый? Суорун Омоллоон
Төһө, да кыһаммытын, букунаспытын иһин, тыына кылгаан, тыҥата эргэрбит күөртүү харбыҥнаан барда. Н. Заболоцкай

туохт. Уһуу-уһуу кылгаан көһүн. ☉ Быть, казаться то длинным, то коротким, вытягиваться-укорачиваться
Бэл, күлүгүм хааман истэхпинэ, Остуоруйа аптааҕыныы уһууркылгыыр. И. Гоголев
Хаас моонньо, тумса, кыната уу долгунугар уһаан-кылгаан ибигирии хамсаата. Н. Заболоцкай

1) становиться коротким, укорачиваться; күн кылгаата день стал коротким; сон кылгаабыт пальто стало короче; 2) перен. разг. быть стеснённым в чём-л.; үбүнэн кылгаа = быть стеснённым в средствах.