сикситэн диэн курдук
Аатырар кырсаһыт бултуйан, Арҕаа таастары уҥуордаан, Аҕыстыыр ыттарын аалыктаан, Айаннаан сигитэн иһэрин Көрбөккө хомойо сылдьыам диэн, Күн киириэн букатын баҕарбат! С. Дадаскинов

туохт. Хаары дэлби тэбис, тэпсэн кытаатыннар. ☉ Утаптывать снег
Тиҥилэҕи тэнитэн Чигдилээбит тиэргэни Чэчирэтэ кэллибит. П. Тобуруокап
Кырсаһыт мэҥиэтин иккис кырса бүүс-бүтүннүү сиэбит, дэлби чигдилээбит. «Кыым»

көр тайахчыт
Ыппын сүтэрэн ыксыы сырыттым! Ааттаах тайахсыт ыт! И. Гоголев
Бу эн түүлээхсиккин дуу, тайахсыккын дуу? С. Никифоров. Булчут эмиэ тус-туспа идэлээх: кырсаһыт, тииҥньит, тайахсыт, эсэһит о. д. а. Л. Попов
Аҕам тайахсыт, эсэһит ыттары иитэлиирэ. ВМП УСС

аат.
1. Сыарҕаны кыахтаахтык тардар уонна сыыдамнык сылдьар ат эбэтэр ыт. ☉ Хорошая (выносливая и быстрая) ездовая лошадь или собака
Ыттарым оҕолоруттан сорохторо тайахсыт, эсэһит, кырсаһыт, оттон үгүстэрэ сыарҕаһыт буолуохтара. Нэртэ
2. Сыарҕаны оҥоруунан дьарыктанар мас ууһа. ☉ Мастер, изготавливающий сани. Охоноон оҕонньор сыарҕаһыт

1. аат., поэт. Элэҥнээн көстөр көстүү; дьүкээбил уота. ☉ Что-л. переливающееся, играющее всеми цветами радуги; полярное сияние
   Хорсун, эр булчуту айхаллаан, Хотугу дьиримир салюттуур, Кырыарбыт кыламан быыһынан Кырсаһыт мичээрдии одуулуур. И. Гоголев
2. даҕ. суолт., поэт. Элэҥниир, дьиримниир, суһумнуур. ☉ Мерцающий, сверкающий, переливающийся
   Хотугу сир кыыһын хап-хара Суһуоҕа долгурар дуу манна? Дьүкээбил дьиримир уоттара Түспүттэр эбит дии фонтаҥҥа. Айталын
   Өтөр соҕус буолан баран, үргэл сулус үҥкүү дьиримир дыбарыаһыгар киирэҥҥин өлбүт тиллэр, ыалдьыбыт үтүөрэр аһа-үөлэ тардыллан туралларын көрүөххүт. Д. Апросимов
   Аччыгый үһү дуо Ып-ыраас бу үрэх? - Ленаҕа түһэр ээ Дьиримир сүүрүгэ. М. Тимофеев

I
аат. Кырса сохсото. ☉ Снаряд, ловушка для ловли песца, пасть
Бараммат хотугу түүн, кыһын Баараҕай Өлүөнэ иһийэр, Арай ыт көлөлөөх кырсаһыт Айанныыр паастарын кэрийэ. И. Гоголев
Валерий Макеев биир киэһэ паастарын кэрийэн, буурҕаҕа ылларан, хойутаан, чугас баар …… үүтээнигэр кэлбитэ. А. Сыромятникова
◊ Паас сэлиитэ — пааска ойоҕосторун устатынан анньыллыбыт мастар. ☉ Палки, воткнутые вдоль пасти по обе стороны в виде заграждения
Эстэн, ойоҕос сэлиитэ атыгыраан сытар пааска тиийэн кэллилэр. В. Протодьяконов. Паас сэриитэ — паас булду баттыыр, сохсолуур үөһээ, аллараа мастара. ☉ Основная часть пасти, придавливающая зверька
Паас отун, хаарын үчүгэйдик ыраастыыбын, …… сэриитин икки ардыгар сыа хаары дэхсилии таптайабын. «Кыым»
Паас сэриитин устатын 1,6, 1,7 миэтэрэ оҥорор ордук үчүгэй. Маннык уһун сэриилээх паастан кырсаны кырса кыайан сиэбэт. «Кыым»
II
аат., спорт. Күрэхтэһиилээх оонньууга бэйэ хамаандатын киһитигэр мээчиги тиэрдии. ☉ Пас (передача).

1. аат. Тииҥи бултааччы. ☉ Охотник на белку
   Тииҥньит үлэтэ олус ыарахан, сыралаах үлэ. СМН ТС
   Булчут эмиэ тус-туспа идэлээх: кырсаһыт, тииҥньит, тайахсыт, эсэһит. ЧКС ОДьКИи
   △ Тииҥи бултаһар ыт. ☉ Собака, идущая на белку
   Бүөтүр: «Кэрэмэсчээним барахсан тииҥньит буолла», — дии санаата. Р. Кулаковскай
   Ытым Моойторук олус булчут. Өссө тииҥньит эрэ диэн буолуо дуо, ааттаах чубукуһут. А. Кривошапкин (тылб.)
2. даҕ. суолт. Тииҥниир, тииҥи бултаһар. ☉ Промышляющий белок
   Тииҥньит ыал Титирик дьиэтин саҕа Тимир тиҥсирики оноҕостоох эбит. Күннүк Уурастыырап
   «Бу тииҥньит тоҥус быһыылаах, кини суолун батыһыахха», — диэбитэ. А. Кривошапкин (тылб.)
   Ол торҕон эһэлэртэн дьулайаннар, тииҥньит дьон бултуулларын тохтотоллор. В. Короленко (тылб.)
   ◊ Тииҥньит ыт — тииҥи бултаһар ыт. ☉ Собака, идущая на белку
   Үчүгэй тииҥньит ыт киэҥ сиринэн сылдьыгас, үчүгэйдик уонна түргэнник ирдиир, сыты ылыгас, чуор буолуохтаах. ТСКБ
   [Күһүн хаара суохха] киһи тииҥи сатаан суоллаабат, онон тииҥньит ыта суох бултааһын туһата кыра. ЕОВ ССТБ
   Эдэр ыт тииҥи көрдүүргэ, үрэргэ, эккирэтэргэ …… тииҥньит ыты кытта иккитэ-үстэ сырыттаҕына, хайыы-үйэҕэ үөрэнэр. АФС БЫ

1. аат.
2. Туох эмэ дьоҥҥо биллиэ-көстүө суохтааҕа, кистэниллэрэ (хол., былаан, ньыма). ☉ Тайна
   Ити байыаннай кистэлэҥ. Амма Аччыгыйа
   Табаарыстар, эһиги ханна бараргыт кистэлэҥ. Отделениеҕыт курсаннара ыйыттахтарына …… «практикаҕа барабыт диэхтээххит». Н. Якутскай
   △ Ханнык эмэ дьарык, үлэ киэҥ араҥаҕа биллибэт, оҥорооччу, толорооччу бэйэтэ эрэ билэр ньымата, сэкириэтэ. ☉ Секрет
   Айар үлэ кистэлэҥэ. Ситиһии кистэлэҥэ. — Кинини албан аатырбыт кырсаһыт …… булт кистэлэҥнэригэр үөрэтэ ылбыта. И. Федосеев
   Уолаттарын уус уустук идэтигэр уһуйан, араас кистэлэҥнэригэр үөрэтэн испитэ. ЧАИ СБМИ
   Вересковай мүөтү бэлэмнээһин кистэлэҥин билэр аҕа ууһуттан кинилэр иккиэйэҕин эрэ хаалбыттара. Ю. Чернов (тылб.)
3. Туох эмэ ситэ биллибэтэ, ситэ таайыллыбата, дьиктитэ. ☉ Загадочность, таинство, загадка
   Кыыс диэн тыыннаах таабырын. Кини кистэлэҥин үйэҥ тухары таайыаҥ суоҕа. Н. Лугинов
   Кини эмтээх оттор кистэлэҥнэрин билэр. И. Гоголев
   Кини айылҕа араас кистэлэҥнэрин уонна быйаҥнарын арыйар кыахтаммыт. И. Данилов
   Мөлүйүөнүнэн ахсааннаах дьоппуоннар …… ирбэт тоҥ кистэлэҥнэрин кытта астына билсибиттэрэ. ГКН МҮАа
4. даҕ. суолт.
5. Атын дьоҥҥо биллиэ суохтаах, тустаах эрэ киһи (дьон) билэр. ☉ Тайный, секретный
   [Суругу] кыыс …… бартыһааннар кистэлэҥ буосталарын дьааһыктарыттан ылбыта. Суорун Омоллоон
   «Буурҕаһытын», «Мохсоҕолун ырыатын» …… саха эдэр революционердара кистэлэҥ мунньахтарга ааҕыталыыллара. Софр. Данилов
   Бэйэҕит өйдөөн көрүҥ! Бачча ыраах кэлбит дьон туох эрэ кистэлэҥ соруктаахтара биллэр. И. Гоголев
6. Кимиэхэ да биллибэт, ситэ таайыллыбат. ☉ Таинственный, скрытый, неразгаданный, загадочный
   Чабырҕах хайаан да кистэлэҥ, табылыннаҕына, бэрт куодаһыннаах ис хоһоонноох буолар! Саха фольк. Ойуур салгына оһуобай! Тааллыбат кистэлэҥ эмтээх! П. Тулааһынап. Тэҥн. кистэл 2
   ◊ Кистэлэҥ куоластааһын көр куоластааһын
   Бары Сэбиэккэ дьокутааттары быыбардааччылар бары бүттүүн, тэҥ уонна судургу быыбардыыр быраапка олоҕуран, кистэлэҥ куоластааһынынан талаллар. СГПТ
   Манна кистэлэҥ куоластааһыны хааччыйарга усулуобуйа толору тэрилиннэ. «Кыым»