I
даҕ. Былыта эбэтэр биир харата, чуоҕура суох, ып-ыраас ис-иһиттэн сырдыыр, сыдьаайар. ☉ Чистый-пречистый, сияющий чистотой, ослепительно чистый (без единого пятнышка)
Маҥан биэ мааныта, Кыртас биэ кымыһа – Сэттэ сиринэн сиэллээх Сири иһит сириэдийбит, Тоҕус сиринэн ойуулаах чороон иһит чуоҕуйбут эбит. Саха фольк. [Чыычаах] кыыртаах кыртас халлаан кыскыырын куоппута. Суорун Омоллоон
II
аат.
1. Өрт уота сиэн, куруҥунан бүрүллэн турар хайа, булгунньах. ☉ Гора или любое возвышенное место с сухостоем, образовавшимся вследствие лесного пожара
Арай ыраах кыртастар куруҥнара Кубулуйбакка кубарыһан көстөллөр. Л. Попов
2. Өрүс, үрэх быста турар эмпэрэ үрдүк сыыра. ☉ Высокие, обрывистые берега рек
Ол кыртас үөһэ баара Мохсоҕоллор уйалара. С. Данилов

туохт.
1. Ханнык эмэ өҥүнэн кырааскалаа, сап. ☉ Покрыть каким-л. цветом, окрасить
Верандатын тас өттүн хараҥа от күөҕэ дьүһүннээтэ.  Аан ийэ дойдуну үүт курдук дьүһүннээн, күлүк курдук ырбаахылаан утутар баар үһү (тааб.: туман). Кыһын кыыһа кыскыыр сата Кыыдааннаахтык айаннаата, Маһы-оту туналыйа Маҥан хаары ыспахтаата, …… Алаастары, тыаны, ууну Ала чуоҕур дьүһүннээтэ. Күннүк Уурастыырап
2. Ханнык өҥнөөҕүн, быһыытын быһааран кэпсээ, ойуулаа (үксүн сүөһү туһунан). ☉ Определить, описать масть, наружность, внешний вид (обычно домашних животных)
Ол кини хас, ханнык сүөһүлээҕин мин тугу билэн суруйтарыамый, арай иэстээччи билэн, бэйэҥ этэн, дьүһүннээн суруйтарыаҥ этэ. А. Софронов
«Чэ, хата, суруксут, ити сүөһүнү, таҥаһы уоппустаа!» - диэтэ кинээс. Суруксут ааҕан, дьүһүннээн, сыаналаан биэртэрин суруйа олордо. Эрилик Эристиин
3. Истээччини, ааҕааччыны сэргэхситэр гына тугу эмэ бары өттүттэн ойуулаан сэһэргээ эбэтэр суруй. ☉ Изобразить, описать что-л. образно (чтобы заинтересовать слушателя, читателя)
Улуу Москва куорат Бу эбит буоллаҕа диэммин, Ол-бу диэки одуулаан көрбүтүм, - Дьүһүнүн үтүөтүн Дьүһүннүөхпүн өйүм хоппото. Саха нар. ыр. III
Кини [Добролюбов] ол саарыстыба дьонун сигилилэрин [буржуазнай олоҕу] бу курдук дьүһүннээн көрдөрбүтэ. Суорун Омоллоон
Куораты, собуоту туойарга Хоһооммун хонууттан булбутум. Арааһы дьүһүннээн айарга Алыптаах айахтаах буолбутум. Күннүк Уурастыырап
4. Атын көрүҥнээ. ☉ Изменить кому-л. внешний вид, облик
[Арыгы] Үтүө мөссүөннээҕи Өлбөөркөй дьүһүннүүр, Дьороҕор сотолооҕу Токур уҥуохтуур. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ачыкы нөҥүө тэрбэлдьиспит төгүрүк харахтара кинини дохсун дьүһүннүүллэр. Амма Аччыгыйа
Хатан ыстаал бөрүөлээхтэр Хаарыйыылаах туустаах гына Хаһыат аайы суруйдулар, Уустук уран тарбахтаахтар Омсо-одуу дьүһүннээннэр Ойуу аайы оҥордулар. П. Тобуруокап
◊ Дьүһүннүүр туохтуур көр туохтуур
Дьүһүннүүр туохтуурдар суолталарынан үксүн киһи хараҕынан көрөрүн хоһуйаллар.  Дьүһүннүүр туохтуурдар хас да араастаахтар. ХЛН СТГ
Дьүһүннүүр тыл көр тыл. [Кулаковскай] Саха тыла баай, ордук дьүһүннүүр тыллара сайдыылаах диирэ. Суорун Омоллоон
Дьүһүннүүр тыллары аннынан сотон иһиҥ. ХЛН СТГ
Саха дьүһүннүүр тылын саҕа нууччалыы быһаарарга ыарахан суох: биир бэргэн тылынан хартыынаҕа көстөрдүү хоһуйан этиини. Далан