нареч. зимой; кыһынын манна тымныы зимой здесь холодно.

зима || зимой; кыһын буолла настала зима; кыһын үөрзнэбин зимой я учусь; кыһын сайына суох буолбат погов. не бывает зимы без лёта.

возвр. от кыс = стругать (ножом); скоблить (для себя).

сыһ. Кыһын устата, кыһын. ☉ В течение зимы, зимой
Кыһынын таах олороллор, күһүҥҥү өттүгэр …… кыыл табаны баартыйанан сылдьан бултууллар. А. Софронов
Кыһынын бултаан арай син ыал буолбута. М. Доҕордуурап
Кыһынын халыҥ мууһунан хаппахтана сытан баран, сандал саас эргийдэҕинэ, …… көҥүл көрүлүү устара буолуо. П. Филиппов

I
кыс I диэнтэн бэй
туһ. Быһах угун кыстыбат, суор хараҕын оҥсубат (өс хоһ.). Манчаары уот иннигэр батыйа уга кыста олорор. А. Софронов
Кыспа кыһынан Кытарар күөдьүтэн, Хаарбахпар хара уу хаарыйан, Үтэһэ лэппиэскэ үтэбин. С. Зверев
II
1. аат. Сыл саамай тымныы кэмэ (Саха сиригэр Бокуруоптан — кыстык хаар түһүүтүттэн — кулун тутарга диэри). ☉ Зима (в Якутии с Покрова дня, т. е
с 14 октября, до марта). Саха сиригэр кыһына уһун, сайына кылгас буолан, саас сахаҕа бэрт күндү буолааччы. Эрилик Эристиин
Чэ-чэ, төлөөмө, хата сырытыннар, аны кыһыҥҥа диэри ити ыстараабыҥ пиэнньэтэ үллэн, төһө-төһө буолуоҕун билэҕин дуо? Күндэ
Саха сирин үрүҥ көмүһүнэн кыыдамныыр, тыала суох тымныы кыһына, …… муҥутуур күннээх самаан күөх сайына, — ити барыта кэрэ, барыта күндү. Т. Сметанин
2. сыһ. суолт. Кыһыҥҥы кэмҥэ. ☉ Зимой
Тайҕаҕа, арааһа, киһи кыһын даҕаны хоргуйуо суох. Амма Аччыгыйа
Күһүн аайы куобахха туһахтыыбын, үрэххэ туулуубун, кыһын куйуурдуубун. Күндэ
Сайын от үлэтигэр буһарбыт, Кыһын ынах уулатан тоҥорбут. С. Данилов
◊ Күһүөрү кыһын — күһүн бүтэн, кыһын саҕаланыыта. ☉ Начало зимы, в начале зимы
Күһүөрү кыһын этэ. Өстөөх биһиги ытык сирдэрбитигэр киирдэр киирэн иһэрэ, Москубаҕа суоһаабыт. Н. Кондаков. Кыһын оройо — кыһын саамай ортото, кыһын муҥутаан турар кэмэ. ☉ Самая середина зимы
Ол дьыл кыһын оройо ааһыыта аҕата охтубута, букатын суорҕан-тэллэх киһитэ буолан хаалбыта. В. Яковлев
Кыһыҥҥы кэм сахаларга үс кэрдиис кэмнээх: кыһын саҕаланыыта, кыһын оройо, тымныы муоһун тостуута — барыта 146 хонук. «Кыым». Кыһын тыына — кыһын кэлэн иһэрэ, кыһын бэлиэтэ. ☉ Признак наступления зимы, предвестие зимы, дыхание зимы
Кыһын тыына биллибитэ ыраатта, тымныытык тыыныталаан ылар этэ. А. Сыромятникова. Кыһыны атаарыы — кыһын кэнниттэн сааһы көрсөр бырааһынньык (үксүгэр кулун тутар бүтүүтэ ыытыллар). ☉ Проводы зимы (праздник — обычно проводится в конце марта)
Саҥардыы үөдүйбүт «Кыһыны атаарыы», уорааннаах уһун тымныы салгыппытын кэннэ бастакы маассабай күүлэйдээһин буолан, …… оҕо аймахха чахчы чугас, үөрүүлээх бырааһынньык. ЧКС ОДьИи
«Кыһыны атаарыы» бырааһынньыгар …… сиэдэрэй симэхтэрдээх таба көлүллэр. «ХС»
Иллэрээ күн столица олохтоохторо кыһыны атаарыы бырааһынньыгар сырыттылар. «Кыым». Сааһыары кыһын — кыһын бүтүүтэ; саас кэлэн эрдэҕинэ. ☉ Конец зимы; начало весны
[Икки хартыына] уҥа диэки остуол. Хаҥас диэки көмүлүөк оһох кэннинэн хотон айаҕа. Сааһыары кыһын. С. Ефремов
ср. тат., тур. кышын, тув. кыжын ‘зимой’

n. winter; кыс хаар n. winter snow, snow which will not melt until May; кыс мас n. wood cut in the fall to prepare for winter; кыстаа= v. to winter, spend winter; кыстыыр көтөр n. winter birds; кыһыҥҥы a. wintery, pertaining to winter; сайын кыһын n. the whole year