с ыһ
1. Лобу г ура ан, лобугурас тыастаахтык. ☉ Издавая частый громкий стук (напр., идти, двигаться). Ааны лобугураччы тоҥсуйдулар
2. «Лоп-лоп» диирдии түргэнник, чуолкайдык (саҥар). ☉ Быстро, чётко, твёрдым голосом (говорить)
Кыһыытыгар тэптэрэн, иҥнигэһэ суох лобугураччы саҥарда. А. Софронов

туохт. Кыратык кэлэҕэйдээ, тыллары биирдэ ситэри эппэккэ, бысталаан эт. ☉ Слегка заикаться
Оҕонньор …… тардыалата-тардыалата эттэ: «Сиэри гынар дии». Амма Аччыгыйа
Ыгылыннаҕына кини тардыалатара бэргиир эбит. Н. Заболоцкай
Кыһыытыгар аны киһибит тосту кэлэҕэй буолан хаалбыт. Урут кыратык тардыалатара оччо биллибэт этэ. А. Сыромятникова

1. аат. Уһанарга итии тимири туттарар улахан ытарча. ☉ Большие кузнечные клещи
   Эн билигин кинини тимир кытаҕаһынан даҕаны тардан, кыыстан араарыа суох курдуккун. Н. Заболоцкай
   Мэхээлэ оҕонньор кытаҕаһынан тимири кытара кыыһар чоххо угар. В. Миронов
   Уус тутан турар кытаҕаһын илиитин таһынан эһэн кэбиспитэ. И. Никифоров
2. даҕ. суолт. Туппутун ыһыктыбат, күүстээх. ☉ Цепкий, сильный
   Үлэҕэ хаппыт кытаҕас илиилэр киэҥ-киэҥник далайан киирэн бардылар. П. Аввакумов
   Кымырдаҕаһа аҕыйаатаҕына [эһэ] кыһыытыгар кытаҕас баппаҕайынан …… төҥүргэһи тоҕута тыытан, түөрүтэ тардан кэбиһэр. ПАК АаТХ
   Тоҥ иҥиирдээхтэр, кытаҕас тарбахтаахтар мас тардыһыытыгар күүстэрин холостулар. «Кыым»
   △ Бэйэтигэр барыстааҕы, туһалааҕы таах аһарбат. ☉ Тот, кто своего не упустит, хваткий, сноровистый
   [Харыалап Тарбыыкыҥҥа] — Эмээхсин да кытаҕас киһи буолуо ээ, билбит эрэ буоллар, «сап» гыныах киһи. А. Сыромятникова
   ♦ Кытаҕас илии — ороскуотурарын сөбүлээбэт, иҥсэлээх. ☉ Скупой, прижимистый
   Ол иһин даа, эн киһи, кытаҕас илии, ама тугу эмэ ыһыктыах бэйэлээх буолуоҥ дуо?! Л. Попов
   ср. др.-тюрк. хышхач, хак. хысхыс, каракалп. кышкаш ‘клещи, щипцы’

туохт.
1. Олус кыра, кыараҕас сиргэ нэһиилэ бат, батан киир. ☉ С трудом поместиться, втиснуться, вклиниться во что-л. узкое
[Тииҥ] уйатыгар кыбыллан киирэн сытынан кэбиспитэ. И. Федосеев
Лена биир нуучча уолунаан киирэннэр, оҕолор сыҕайсан биэрбит миэстэлэригэр кыбыллан олордулар. Суол т. Уол оптуобус кэлбитигэр киирэн дьон быыһыгар кыбыллан турда. «Чолбон»
2. Кыараҕас сиргэ ыга киирэн, иҥнэн, кыайан хамсаабат, босхолонор кыаҕа суох буол. ☉ Быть зажатым, стиснутым со всех сторон; застрять где-л., в чем-л.
Мин соһуйдум, ааны саба баттаатым, өлүү болдьохтоох, бөрө тахсан иһэн халҕаҥҥа моонньуттан кыбылынна. Т. Сметанин
Байбааскы, учуутал икки ытыһыгар кыбыллан туран, бэркэ кэмчиэрийэ-кэмчиэрийэ: «Байбааскыбын», — диэбитэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Туртаһы сүүрүк сылбахха сыбаабыта, туртас икки талах икки ардыгар кыбыллан хаалан баран, төбөтүн ньолбоччу быраҕан, хамсаабакка сыппыта. И. Федосеев
3. көсп. Эбиискэ курдук киирэн биэр, эбилин. ☉ Примешиваться, вклиниваться
Кийииппит биэҕэ быһа тэптэрэн, өлөн эрэр. Онон, айаҕалыы сатаан, тииһик кыбылыннаҕа диэн эйигин ыҥыртардыбыт. Эрилик Эристиин
Дельта сирдэрин ааттара, үгүс булкааһыга суох, уу сахалыы эбиттэр. Нууччалыы аат диэн биир эмит кыбыллан ааһар. Багдарыын Сүлбэ
Володя кыһыытыгар-абатыгар аны кыбыстыы санаата кыбылынна. «ХС»
4. көсп., сүөл. Туохха эмэ туораттан кыттыһан, орооһон, үчүгэйэ суох быһыыга киир, түбэс. ☉ Впутываться, ввязываться во что-л. скверное, вмешиваться, влезать во что-л. Кэпсэтиигэ кыбыллан Алгыс уолчаан айманна. Р. Баҕатаайыскай
[Ат сүүрдүүтүн ыытары көҥүллүүртэн бэрэссэдээтэл мунаарбыта], ол эрээри кэтэмэҕэйдээбитэ, онно-манна кыбыллыам диэн сэрэхэдийбитэ. И. Федосеев
Мин бу дьыалаҕа кыбыллыахпын олох баҕарбатаҕым. М. Попов
5. көсп., кэпс. Ыалга дьукаах эбэтэр ханна эмэ кыараҕастык олор. ☉ Не имея своего жилья, занимать угол у кого-л., тесниться у кого-л.
Ыларовтаах олохтоох ааталар, сорох дьон этэринэн, «сүрэҕэ суох буоланнар», ол саҕана уйа туттубатахтар, ыалларга кыбыллан олорор үгэстээхтэр эбит. Р. Баҕатаайыскай
Эн биир эмэ тыа дьоно түһэр ыалларын хайа эмэ муннуктарыгар-ханныктарыгар кыбылыннаххына баһыыба буолара. Н. Заболоцкай
Бэйэбит бас билэр дьиэтэ суох буоламмыт, үксүн ыалга кыбыллан олорорбут. «ХС»
♦ Икки уот икки ардыгар (кыбылын) көр икки I
Бу кэмҥэ түрмэ кыһыл да, биэлэй да илиитигэр суох буолан икки уот икки ардыгар кыбыллан олорбута. Эрилик Эристиин. Сыа быыһыгар быччархай кыттыспытыгар (кыбыллыбытыгар) дылы — үчүгэйгэ куһаҕан булкуспутун эбэтэр сыһыана суох атын кыттыспытын этэллэр. ☉ В однородную среду попало что-л. инородное; во что-л. хорошее, доброе примешивается что-л. досадно неприятное (букв. как железа в жире)
Ол эрээри, сыаҕа быччархай кыбыллыбытын курдук, куһаҕан дьон син бааллар. С. Ефремов
Кэлии дьон ортотугар ыраас өйдөөх-санаалаах дьон уонна сыа быыһыгар быччархай кыбыллыбытыгар дылы, уһун солкуобайы эккирэтээччилэр, аакка-суолга баҕалаахтар элбэхтик кэлбиттэрэ. «Сахаада»
Ырыыска быыһыгар (кыбылын) түөлбэ., көр икки уот икки ардыгар (кыбылын). Дьэ ырыыска быыһыгар кыбыллыбыт эрэйдээх эн баар эбиккин. У. Нуолур. <Эмэһэтигэр> чох кыбыллыбыт — кыһалҕаҕа ылларан, олус кыһарыйтарбыт, ыксаабыт, ыгылыйбыт. ☉ Впасть в состояние крайнего беспокойства, тревоги, волнения, не находить себе места
[Күкүр Уус:] Сордоох, куттаҕаһа диэн кыыл! Дьэ, үчүгэйдик чох кыбыллан сылдьар быһыылаах. Суорун Омоллоон