сущ
кэлииккэ

ж. калина (кыһыл аһыы отонноох ыарҕа; ол ыарҕа отоно). калитка ж. кэлииккэ.

куоҕай диэнтэн көстө түһүү. Давыдов аргыый тоҥхох гынна, Лушка аат харата куоҕах гынаат кэлииккэ иһигэр …… ньимис гынан хаалла. М. Шолохов (тылб.)

көр кэрэниистээх
Ойута быһан ойууламмыт кыраныыстаах сарайдаах мааны дьиэ кэлииккэтин ойоҕоһугар ыскамыайкаҕа боросуонак курдук кып-кыһыл уол олорор, атыыһыт ыамата быһыылаах. И. Гоголев

дьүһ. туохт. Атахтаргын саллырҕаччы сыһан түргэнтүргэнник хаамп. ☉ Идти быстрым шагом, шлёпая ногами в широкой мягкой обуви
Кэлииккэни балай эмэ тоҥсуйан дардырҕаппытын кэннэ атаһа-доҕоро Атаакап саллырҕайданан таҕыста. П. Аввакумов

туохт. Түргэнник, сымсатык, сылбырҕатык хамсан, тутун. ☉ Двигаться проворно, ловко, быстро
Киирбит ыалдьыт ситэ сыгынньахтана илигинэ, дьиэлээх хотун чэй өрөн хапсаҕайданар уонна остуолга туох баарынан ас тардар. И. Данилов
Эһэлэрэ, Тиит, турбут-олорбут, хапсаҕайдаммыт киһи, хайа да бэйэлээххэ сэнэттэрэ үөрэммэтэх буолан, уолаттарыттан эмиэ оннук туттууну эрэйэрэ. Ойуку
Ганя кэлииккэ аанын аһыахча буолан эрдэҕинэ, идэтинэн түргэн үлүгэрдик хапсаҕайданан, дьиэттэн Өксүү эмээхсин таҕыста. Э. Соколов

I
хаахынаа диэнтэн холб. туһ. Олоппосторбут хаахынаһан, субу-субу үрэллээри куттууллара. Софр. Данилов
Таачыкалар элэйбит мас көлөһөлөрө хаахынаһан үлэлии сырыттылар. И. Никифоров
Бэрт хаадьаа кэлииккэлэр хаахынаһаллара, түннүктэр сабыылара хабырҕаһаллара. Г. Николаева (тылб.)
II
даҕ. Биир күрүс хаачыргыыр тыастаах, оннук иһиллэр. ☉ Издающий хриплые звуки, хриплый
Баһылай Местников хаахынас куолаһа иһилиннэ. Н. Лугинов
Оҕо бэрт өр ытаабыт быһыылааҕа, күөмэйэ хаахынас гына бүтэн хаалбыт этэ. Р. Кулаковскай
Кини күүһүн муҥунан хаһыытаата да, күөмэйэ бүтэн хаалбыт, хаахынас дорҕоону бэйэтэ эрэ иһиттэ. А. Сыромятникова

прил. садка үүнэр, сад; садовая калитка сад кэлииккэтэ; садовая малина садка үүнэр малина; # голова садовая разг. хоҥ мэйии.

саҥа I 1 диэн курдук
Үүйэ кэлииккэни аспыта, дьиэ аһаҕас аанынан саҥа-иҥэ, күлсүү бөҕө оргуйан олорор. Л. Попов
Сайылыкка да кыстыкка саҥа-иҥэ иһиллибэт. Баал Хабырыыс
Тулабар көтөр саҥата-иҥэтэ хойдон барда. Т. Сметанин
♦ Саҥа-иҥэ буол кэпс. — 1) ким эмэ тугу эмэ гыммытын буруйдаан тыл-өс ыыт, тарҕат. ☉ Пустить сплетни, толки о чём-л., судачить о чём-л., порицать кого-что-л.
Суоҕуна малын-салын тыытымаҥ, саҥа-иҥэ буола сылдьыа. НАГ ЯРФС II; 2) киһи кэпсэтэн аралдьыйарыгар доҕор, саатабыл буол (үксүн оҕону этиллэр). ☉ Развлекать кого-л. своим присутствием и разговорами (обычно о ребёнке)
Хата, оҕобун Сээчиги ыытаарыҥ. Саҥа-иҥэ, илии-атах буолуо этэ. «ХС»
Ыар санааҕа сылдьар ийэтигэр дьиэтигэр саҥа-иҥэ буолааччы, сааратааччы эмиэ ол кини. Ч. Айтматов (тылб.). Саҥата-иҥэтэ суох — ордук-хоһу тыла суох, ону-маны саҥарбакка, айдаана суох. ☉ Не рассуждая много, без лишних слов
Кыладыапсык маны саҥата-иҥэтэ суох биэриэ дуо? М. Доҕордуурап

аат.
1. Нууччаҕа урукку уста кээмэйэ, 2,134 миэтэрэҕэ тэҥ. ☉ Старая русская мера длины, равная 2,134 м, сажень
Мин олорор сирбэр нэһилиэк оскуола тутан эрэр, уон саһаан усталаах, үрдүгэр мэндиэмэннээх буолар үһү. Күндэ
Балаҕанныырап киниттэн биэс-алта саһаан эрэ кэриҥинэн хаалан иһэр. С. Никифоров
2. Оттор мас чуурканан икки миэтэрэ усталаах, биир миэтэрэ туоралаах уонна үрдүктээх гына кыстаммыта. ☉ Деревянные чурки для растопки, сложенные в штабель длиной в два метра, а шириной и в высоту в один метр, сажень
Халдьаайы үрдүгэр ыал баранар уһугар элбэх саһааннар кыстаммыт сирдэригэр тиийдилэр. Эрилик Эристиин
Сорохтор оройуоҥҥа саһаан киллэрэ, таһаҕас тиэйэ, сорохтор биригээдэнэн муҥхалыы тарҕастылар. М. Доҕордуурап
△ Чуурканан кыстаммыт оттор мас. ☉ Деревянные чурки, сложенные в штабель
Таһырдьа кыстанан турар саһаан күлүгүттэн биир киһи кэлэн кэлииккэ аанын аһан биэрдэ. В. Чиряев