сов. что хоруорт, кэриэрт.

сов. что, разг. (дать пригореть) кэриэрт, хоруорт.

кэриэрт диэнтэн атын
туһ. Гараас кыараҕас аанынан, бүтүннүү уотунан кэриэрдиллибит тимир дүлүҥ курдук, хап-хара дьон киирэн-тахсан килэҥнэһэллэр. Р. Кулаковскай

аат. Уотунан тордуу, кэриэрдэ сиэтии. ☉ Опаление огнем (напр., в целях дезинфекции)
Сиилэс дьааматын эркиннэрин уонна түгэҕин уотунан салатан кэрээһин дьаамаҕа хаалбыт сытыйыы үөннэрин өлөрөр. САС

туохт., поэз. Хараҥар, хараҥара бүрүлүн, боруор. ☉ Темнеть, становиться сумрачным, мрачным
Түүн ийэ долгураҥ уутунан Түҥкэрэн дьэ биирдэ кэлбитэ. Ньургустай кииһигэр сууланан Нуурайа утуйа сыппыта. И. Чаҕылҕан
Киэһэ буолан кэриэрдэ, Түүн буолан түҥкэрдэ. С. Васильев

туохт. Сүөһү уонна кыыл төбөтүн уонна атаҕын (сототун) түүтүн уокка кэриэрдэн кыһыйан ыраастаа. ☉ Палить голову и ноги забитой скотины, чтобы удалить волосяной покров
Айаҕа өлбүт кыыл баһын куйахалаабыттар. ПЭК СЯЯ
Тайах чоҥкутун туруору кыстаан куйахалыыр курдук, хороччу ууруллубут хардаҕастар умайан бачыгырыыллар. Болот Боотур
[Ийэлэрэ Өрүүнэ] хаста да таһааран куйахалыы-куйахалыы хат-хат үтэн баран, улахан өттүн быһа баттаан, мааны уолугар Хачыгырга биэрэрэ. Эрилик Эристиин

туохт. Төбөҕүн босхотук уҥа-хаҥас иҥнэҥнэт, илгиһин (синньигэс уһун моойдоох киһи туһунан). ☉ Покачивать головой влево-вправо, мотать, трясти головой (имея тонкую и длинную шею)
Уол хараҕар Сааска эмээхсин көһүннэ. Куохалыктаммыт уһун эмээхсин. Н. Босиков
Эһэ түүтүн, таба сиэлин уокка кэриэрдэн сыллаата, онтон илгистэн куохалыктанна. П. Ламутскай (тылб.)

сов. что 1. (зажечь) умат; поджечь дрова маһы умат; 2. (вызвать пожар) уоттаа; поджечь дом дьиэни уоттаа; 3. разг. (дать пригореть) кэриэрдэн кэбис, хоруорт; поджечь пирог бөрүөгү кэриэрдэн кэбис.

I
аат.
1. Оргутарга, буһарарга иһиккэ ас сыстан хаалбыта (хол., үүтү оргутарга, хааһыны буһарарга). ☉ Накипь (на дне, стенках посуды)
Манна [тайҕаҕа] кутталтан куотуом, дууһабар сөҥмүт кэһиэҕи сайгыам диэн санаалааҕа. М. Ефимов
Уу адьас кытыытыгар солуур кэһиэҕин курдук араҕастыҥы өҥнөөх туус үллэр эбит. И. Данилов
Үүтү оргуппут иһит түгэҕэр кэһиэх үөскээччи. Ити үксэ үүт белогуттан — альбуминтан үөскүүр. СЕТ ҮА
2. Кэһиэҕи ыраастыырга туттуллар тимир сэп. ☉ Скребок (для очистки от нагара дна и стенок посуды)
Мин иэччэхтээх иэтим дьэбиннириэ суоҕа, кэдэгэр кэһиэҕим бэттиэ суоҕа: оҕом Айаал кинилэри көмүстүү өҥнүөҕэ, күннүү күлүмнэтиэҕэ. Суорун Омоллоон
◊ Кэһиэх лабыкта — сыгынньах таастарга үүнэр кэриэрбит кэһиэххэ маарынныыр өҥнөөх лабыкта. ☉ Разновидность ягеля, растущая на скалах
Сыгынньах таастарга уот кэриэрдибит кэһиэҕэр маарынныыр кэһиэх лабыкталар олохсуйаллар. КВА Б
ср. др.-тюрк. кез ‘нагар от молока и других продуктов на дне кастрюли’, хак. кис ‘накипь (в самоваре, чайнике)’
II
көр кэһэх. Оҕонньор кэһиэҕиттэн (саадаҕыттан) үс оҕу сулбу тардан таһаарар. Саха фольк.

тал диэнтэн дьаһ
туһ. Баһылай Бөтүрүөп куораттан мунньахтыы, саҥа тойоттору таллара, саҥа сууттары оҥотторо тахсыбыт. П. Ойуунускай
Өлүү астарын аҥаардаан баран киниэхэ таллараллар. Амма Аччыгыйа
Өскөтө миэхэ таллараллара буоллар, барар киһи — мин, бу куһаҕан, кутурҕаннаах күммэр, бука, тыаллаах, тымныы кыһыҥҥы сыппах күнү көрдөһөн ылыам этэ. Н. Габышев
◊ Кутуругун уҥуоҕун талларар эргэр. — былыр сэрэбиэй биир көрүҥэ: ынах кутуругун түүтүн уокка сиэтэн кэриэрдэллэр, этин сииллэр, оттон уҥуоҕун сүһүөхтэринэн араартаан сэрэбиэйдэтэр кыргыттарга ааттаан-суоллаан хас биирдиилэрин иннигэр туруораллар уонна ыкка таллараллар. Ыт хайа уҥуоҕу талбытынан көрөн, хайалара урут эргэ тахсыахтааҕын быһаараллар. ☉ Старинный способ гадания: берут коровий хвост, подпаливают на нём шерсть, мясо едят, а косточки отделяют одну от другой, ставят перед каждой из гадающих девиц и дают выбрать косточку собаке. Чью косточку собака выберет — той девице первой предстоит выйти замуж. Кутуругун уҥуоҕун талларбыкка дылы (өс ном.)