дьүһ. туохт. Күдэхтээхтик имиллэҥнии хамсаа. ☉ Двигаться гибко, энергично
Хобороос томтоҕор түөһэ урут көстө, оргууй хааман бигэлдьийэн эрэр. А. Сыромятникова

ж. .физ. нэҥир; атомная энергия аатам нэҥирэ; тепловая энергия итийээһин нэҥирэ; 2. (настойчивость, решительность) күдэх; с энергией приняться за работу үлэҕэ күдэхтээхтик ылыс.

дьүһ. туохт. Көнтөрүктүк, күдэхтээхтик, тиэтэйбиттии хамсан (улахан, модьу-таҕа киһи туһунан). ☉ Двигаться неуклюже, торопливо, энергично (о крупном, грузном человеке)
«Хаарчаан, хара түөкүн, ханнаҕыный?! Таҥаспын, дүҥүрбүн уоран киирбит эбиккин», — оҕонньор оҕолортон иҥнэн охто сыһа-сыһа, дьон иннигэр аадахаччыйда. Болот Боотур

дьүһ. т., кэпс. Көнтөрүктүк, күдэхтээхтик (хамсан — улахан, модьу-таҕа киһи туһунан). ☉ Неуклюже, но энергично (двигаться — о крупном, грузном человеке)
Аппаньимис ааннардаах, Урдаах тииттэр баар эбиттэр. Атыттара, аадас-суодас, Ол тииттэргэ куоппуттара [охсуһары сатаабат аптаах албын сир дьоно]. Күннүк Уурастыырап

сыһ., кэпс. Көнтөрүктүк, күдэхтээхтик, түргэнник (хамсан — улахан, модьу-таҕа киһи туһунан). ☉ Неуклюже, энергично, торопливо (двигаться — о крупном, грузном человеке)
Хаарчаан ыстаанын тарпыта, өрүтэ баһыталаабыта буолан, аадахыс-аадахыс ойуолаан, аан диэки ыстанна. Болот Боотур

дьүһ. туохт. Олус күүстээхтик, күдэхтээхтик бар, хамсан (хол., бидилгэххэ батыллыбыттыы). ☉ Идти, двигаться очень энергично (напр., по вязкой, топкой земле)
Уордаах атыыр, дьиикэй сылгы, киһини дулҕаҕа хам үктээн, үрдүнэн ааһыахтыы, субу бидилгэхтээн кэллэ. А. Сыромятникова. Тэҥн. бадылҕахтаа

дьүһ. туохт. Дьулуурдаахтык-күдэхтээхтик, киэҥник атыллаталаан көнтөрүктүк хамнан (суон, төрөл киһи туһунан). ☉ Двигаться энергично, порывисто, широкими шагами, но неловко и неуклюже (о крупном, полном, нескладном человеке)
Ыаҕайа Ылдьаа муҥхалаах киһини бастыҥ остуолугар ыҥыран, кэлэн-баран аадаҥхалаата. А. Сыромятникова
Денисов хайдах эрэ көнтөрүктүк аадаҥхалаан хаамар-сиимэр. Н. Кондаков
«Ханна барабыт?» — диэн Татыайык, ыйытаыйыта, эҥин-эҥинник аадаҥхалаан таҕыста. Эрилик Эристиин

дьүһ. туохт. Күдэхтээхтик, тыастаахтык хааман, сүүрэн хамсан (ыарахан ыйааһыннаах киһи, кыыл туһунан). ☉ Ходить, бегать энергично, шумно (о ком-л. большом, грузном)
Ыттара бу үрэн маргыһаллар, тайах атаҕын тыаһа битиччэхтиир, «буус» гыннаран тыастаахтык муннун тыаһатара иһиллэр. В. Яковлев
Эдэр дьахтар ырбаахынан эрэ тахсан, эмис убаһа буутун хаҥас хонноҕор кыбынан …… битиччэхтээн киирдэ. Болот Боотур

туохт.
1. Түргэнник, тохтоло суох биир тэҥ күдэхтээхтик уһун, айаннаа. ☉ Течь, двигаться мощно и размеренно без остановки (напр., о широкой полноводной реке или ходе лошади рысью)
Тээнэ омуннаахтык устан долгуһутар. Я. Семенов. Ат, биир кэм долгуһутар дьоруотугар бигэтэн, Хардааччы арааһы эргитэ саныыр. С. Никифоров
Киэҥ Өлүөнэ эбэ хотун долгуһута сүүрэ сыттаҕа улуутун! «ХС»
2. Биир тэҥ киэҥник, холкутук ыллаа, туой. ☉ Петь широко, свободно
Кини ыллаатаҕына куолаһа ордук аһыллан, чөллөрүйэн, хайдах эрэ таптыыр Тааттатын үрэҕин сүүрүгүн курдук кутуллан, иһиттэн иэйэн ыллаан долгуһутар. «ХС»

туохт.
1. Түргэнник, күдэхтээхтик биир тэҥ уһун (хол., улахан өрүс туһунан). ☉ Течь быстро, мощно и размеренно (напр., о широкой полноводной реке)
Кини [өрүс] барылыы муораҕа дьулуста, Дохсуннук сүүрүгүрэн долгуһуйда. Таллан Бүрэ
Өлүөнэ эбэбит Доллоһуйа уһунна Долгуһуйа хамсаата. С. Васильев
Уйгу-быйаҥ төрдө төрөөбүт үөскээбит өрүспүт барахсан, долгуһуйан, олох курдуккун, кэрэҕин, дьиҥнээх олоҥхо курдуккун эбээт! М. Попов
2. Түргэнник хаамп, хамсан (үксүгэр сонос эдэр дьахтар туһунан). ☉ Делать быстрые равномерные движения (обычно о полноватой молодой женщине)
Катя Соловьева итии бааҕы өрө күдээриппитинэн дьиэтин диэки долгуһуйан эрэр. Амма Аччыгыйа
Суоппуйа долгуһуйан кэлэн чааскыларга чэй кутуталаабыта. Е. Неймохов