дьиримнээ 1 диэнтэн дьаһ
туһ. Күммүт сирин Күөҕүнэн күлүмнэтэн, күөх далайбыт Балыгын дьиримнэтэн, Эргиллэн кэллэ Уйгубыйаҥ Сааспыт. А. Абаҕыыныскай
Кэрэ да көстүүлээх буоллаҕа бу мөһүүрэ долгуннары дьиримнэтэр Оһоҕос күөл. «Кыым»

сыһ., поэт. Сандааран-күндээрэн, сандаардан-күндээрдэн, күлүмүрдэтэн. ☉ Так, чтобы сияло, сверкало
Саҕах үрдүнэн Сандааран көстөр Саабылаан батаһын Сандылкүндүл оонньотто, Үйэлэри үрдүнэн Өндөйөн көстөр Үрүҥ көмүс үҥүүтүн Өрө уунан күлүмнэттэ. С. Васильев

дьүһ. туохт. Биир тэҥ түргэннээхтик, эрчимнээхтик куоласкын араастаан оонньотон саҥар, ыллаа. ☉ Ритмично, звучно говорить, рассказывать, петь
Эриэккэстик этэн-тыынан Эҕилдьитэн киирдэҕинэ — Унаар-мунаар көрбүт Урааҥхай саха барахсан, Нохтолоох тойон сүрэҕэ долгуйан, «Ноо!» диирэ эбитэ үһү. П. Ойуунускай
Нөөрүктээйи олоҥхоһута Дьэрэкээн Силик олоҥхо сирин-дойдутун ситэрэн-силигилээн, этэн-тыынан эҕилдьитэн киирэрин хайҕаабыттара. «Чолбон»
Константин Константинович этэн-тыынан эҕилдьитэн, көрөн-истэн күлүмнэтэн биһигини билиһиннэрэ турбута. «ХС»

I
суһумнаа диэнтэн дьаһ
туһ. Поэт баҕа санаатын Бары өҥүн, кырааскатын Суһуктуйбат гына этиҥ, Суһумната күлүмнэтиҥ! Күннүк Уурастыырап
Күн суһумнатар көмүс утаҕын Куттуоҕум этэ сүрэхпэр. И. Эртюков
II
туохт. Тиэтэлинэн айаннаа; түргэнник ааһан ис. ☉ Спешно ехать; быстро проходить
Эмиэ илин диэки эрдинэн, суһаллык суһумнатан истилэр. П. Егоров
Сурах-сорук тарҕата Суһумнатан эрэбин, Илдьит-холдьут тириэрдэ Элээрдээхтээн иһэбин. Н. Ефремов. Сүүрүк аттыы сүтэн иһэр Күн-дьыл суһумнатан. Уот ч. Тэҥн. суһумнаа

I
аат.
1. Оргутарга, буһарарга иһиккэ ас сыстан хаалбыта (хол., үүтү оргутарга, хааһыны буһарарга). ☉ Накипь (на дне, стенках посуды)
Манна [тайҕаҕа] кутталтан куотуом, дууһабар сөҥмүт кэһиэҕи сайгыам диэн санаалааҕа. М. Ефимов
Уу адьас кытыытыгар солуур кэһиэҕин курдук араҕастыҥы өҥнөөх туус үллэр эбит. И. Данилов
Үүтү оргуппут иһит түгэҕэр кэһиэх үөскээччи. Ити үксэ үүт белогуттан — альбуминтан үөскүүр. СЕТ ҮА
2. Кэһиэҕи ыраастыырга туттуллар тимир сэп. ☉ Скребок (для очистки от нагара дна и стенок посуды)
Мин иэччэхтээх иэтим дьэбиннириэ суоҕа, кэдэгэр кэһиэҕим бэттиэ суоҕа: оҕом Айаал кинилэри көмүстүү өҥнүөҕэ, күннүү күлүмнэтиэҕэ. Суорун Омоллоон
◊ Кэһиэх лабыкта — сыгынньах таастарга үүнэр кэриэрбит кэһиэххэ маарынныыр өҥнөөх лабыкта. ☉ Разновидность ягеля, растущая на скалах
Сыгынньах таастарга уот кэриэрдибит кэһиэҕэр маарынныыр кэһиэх лабыкталар олохсуйаллар. КВА Б
ср. др.-тюрк. кез ‘нагар от молока и других продуктов на дне кастрюли’, хак. кис ‘накипь (в самоваре, чайнике)’
II
көр кэһэх. Оҕонньор кэһиэҕиттэн (саадаҕыттан) үс оҕу сулбу тардан таһаарар. Саха фольк.

1. аат.
2. Туох эмэ сырдык күлүмүрдээһинэ, сандааран көстүүтэ; сардаҥа туохтан эмэ тэйэн чаҕылыйыыта (үксүгэр күн, ый туһунан этэргэ). ☉ Блеск, сияние чего-л. очень яркого; отблеск лучей (солнца, луны)
   Кыраман хараҥа саҕахха, Килбиэнин ууга ыһыкта, Эдэр ый үүнэн таҕыста. С. Данилов
   Күн …… Сандаара чаҕыллар килбиэнэ Кууланы күлүмнэппэт. И. Эртюков
   Күн киирэр килбиэниттэн кыыспыт былыттар түргэн баҕайытык халлаан устун усталлара. Г. Николаева (тылб.)
3. Күлүмүрдээн көстөр уһун синньигэс балаһа. ☉ Блестящая узкая, длинная полоса чего-л.
   Хотуур иэдэһин курдук килбиэн улам кэтирээн истэ. Онтон Талба [үрэх] соҕотохто толору арыллан нэлэс гына түстэ. Амма Аччыгыйа
   [Баанча] оҥочотун суола, күөх килбиэн буолан, үс муннуктанан тараадыйар уонна кыараҕас үрэх икки кытылыгар иҥнэн түллэҥнии мөхсөр. Л. Попов
4. көсп. Хорсун, хайҕаллаах быһыы, албан аат. ☉ Мужество, доблесть, слава
   Быыһаныы бу күнүн килбиэнин Былаҕай былыта саппатын. Күннүк Уурастыырап
   Кугасчаан ол да буоллар тиһэх күнүгэр олох иһин охсуһууга килбиэнин көрдөрдө. Н. Заболоцкай
5. даҕ. суолт.
6. Чаҕылхай, күлүмүрдээн көстөр. ☉ Блестящий, сверкающий
   Килбиэн ыйы ыллаары Кистээн көрө турбутум. П. Тобуруокап
   Үрэх дьэрэлик килбиэн долгуннара ый күлүгүн курустаал иһит курдук үлтү сынньан бытарыта ыһаллар. А. Федоров. Сандаарыччы күлэ турбут күһүҥҥү килбиэн күммүт, кэмчиэрийэр, кыбыстар курдук …… санньылыччы көрөн истэ. С. Федотов
7. Туох да ото-маһа суох, ыраас. ☉ Без какой-л. растительности, чистый, гладкий
   Ыарыһах таба муҥнаах үөрүттэн быстан, килбиэн туундара ортотугар соҕотоҕун охто сытар. Н. Заболоцкай
   Бу үрэҕи өрө батан, хайа арҕаһыгар, туох да ото-маһа суох ыраас килбиэн сири булаҕын. «ХС». Тэҥн. килбэҥ