туохт. Чэпчэкитик, түргэнник ыстаҥалаан сүүр. ☉ Бегать легко, вприпрыжку, резво
[Баҕа үөн баҕайы] Бадараан устун Бал-пал түһэн, Күөгэйэн хамсыыр Күөх от диэки Көтөнойон истэ. Күн Дьирибинэ
Көҥүл оҕо сааспытын Көрсө үүнэр кэммитин, Көтө-ойо оонньооммут Күйгүөмүнэн көрсүөҕүҥ! И. Чаҕылҕан
Илин халлаан иититтэн, Итир былыт кэнниттэн Сарыал уота чаҕылыйан, Көтөн-ойон күөрэйдэ, Күлүм-дьирим күөгэйдэ. С. Васильев

даҕ. Чэпчэки, судургу, кэбэҕэстик өйдөнөр (тыл). ☉ Лёгкий, доступный пониманию, незамысловатый (о языке)
[И. Гоголев] Тыла-өһө сэксук буолбатах, эмиэ да дьиппэ, эмиэ да ис дьалыҥнаах, улаҕалаах. КНЗ КАӨ
Ол кини күлүм-дьирим, сэк-сук тыллаах суруйууну тумнан, уодаһыннаах тыллаах суруйууга үөрэнэр сыаллааҕын этэр. КНЗ ТС
◊ Сэк-сук буол (тутун) — үөрэн, сүргэҥ көтөҕүллэн сэргэхсий, чэпчээ, эгди буол. ☉ Оживиться, воспрянуть духом, активизироваться
Үөрэн-көтөн, сэк-сук буолбута. Күннүк Уурастыырап
Нил Нестерович илдьитин истэн баран, Вадим Николаевич сүргэтэ көтөҕүллэн, сэк-сук буола түстэ. Н. Босиков
[Кинини] анаан көрсөөрү тиийбитим. Киирбиппэр сэк-сук буола тоһуйбута. «Кыым»

аат. Атмосфераҕа уу паардара сойон хойдон мунньустубуттара. ☉ Облако, туча. Быстах былыт. Туман былыт
□ Өрүс халҕаһатын курдук логлоруттаҕас былыт үрдүнэн көтөн иһэллэр. Амма Аччыгыйа
Былыттар быһыттан, үрэллэн, тарҕанан, Быданан-убанан хаалтара. Күннүк Уурастыырап
Былыт диэн син биир туман. МНА ФГ
тюрк. булыт, булут
♦ Былыта суохха этиҥ сааллыбытыныы — туох эмэ күүтүллүбэтэх, куһаҕан соһумардык буоларын этэргэ. ☉ Как гром среди ясного неба
Фашисткай Германия биһиэхэ сэриинэн түспүтүн туһунан сурах былыта суохха этиҥ сааллыбытыныы нэһилиэги бүтүннүүтүн соһуппута. «Кыым». Былыт баттыыр — тыал-хаар, ардах буолаары гыннаҕына ыараа, ыарытыйан бар (аалларан ыалдьааччылар, дьарҕалаахтар тустарынан). ☉ Чувствовать себя плохо, болеть перед непогодой, ненастьем (напр., о хронических больных)
Уучуумпу бөһүөлэккэ Улуйаллар, арай, ыттар, Былыт баттаан дьон бэркэ Бырда суох утуйбуттар. «ХС». Былыт Кыыһа — былыргы сахалар итэҕэллэринэн, улуу ырыаһыттары кытта аатсуол былдьаһан, күрэстэһэн ыллаһар үөһээҥи абааһылар кыыстара. ☉ По представлениям древних якутов, дочь верхних демонов, которая поет, соревнуясь с великими певцами
Баатар Дьаакып ааттаах ырыаһыт. Кинини кытта Былыт Кыыһа ылласпытыгар: «Кугас ынах Кутуругун төрдө, Кулгааҕын төбөтө …… Хойуулаах убаҕаһа, Хор, Хоттум ээ, мин киһи, Хоох-ух, хоох!» — диэн куоппута үһү. Күннүк Уурастыырап
Былыт Кыыһын Быһа кыйдаан ылан Дьиэрэҥкэйдэтэн, дьэһиэкэйдэтэн, Суомах дьоммун соһутаары, Сорунан суламмытым. А. Софронов
Быыкаабыттан истэрим — Былыт Кыыһа ыкса киэһэ, Ый Күн алтыһыыта, Аһаҕас эттээх-хааннаах Айар илбис эҥэрдээх Айыы оҕотун кытары Аат былдьаһан ыллаһарын. М. Тимофеев. Былыттаах халлаан курдук киһи — биир бигэ тыла суох, уларыта сылдьар киһи. ☉ У него семь пятниц на неделе. Былыттаах халлааҥҥа быкпатах (быгымына) — олус күндүтүк тутан, бүөбэйдээн, саһыаран, кистээн улаатыннар (олоҥхоҕо кыыс туһунан этэргэ). ☉ Воспитать очень бережно, не показывая посторонним (о героинях-девушках в олонхо). Былыттан тардыс — хойуутук буруолаа, үөһэ таҕыс (оһох буруотун туһунан — баайдык-дуоллук, байылыаттык олоруу бэлиэтин быһыытынан). ☉ Густо дымить, подниматься высоко (о дыме из печи — как о признаке зажиточной жизни)
Улуу нуучча омук норуота Бырааттыы илиитин ууммута, — Унаар күөх, аал уоппут буруота Былыттан тардыһар буолбута. Күннүк Уурастыырап
◊ Босхо (быстах) былыт — кыра лоскуй былыт. ☉ Небольшое облако, небольшая туча
Сөрүүн тыал үүрдэ Этиҥи кытта Босхо былыты Арҕаа мырааҥҥа, Араас өҥнөнөн Кылбаара кыыста Арылы кустук. С. Данилов
Таас сир кыараҕас үрэҕэ босхо да былыттан таһымнаан барааччы. Н. Заболоцкай
Быстах былыт күнү бүөлээтэ. Т. Сметанин
Сөрүүн тыал кэлэрэ Ол киэҥ алаастан Самыырдаан ааһара Быстах былыттан. В. Иванов. Итир былыт — үөһэнэн сылдьар үрүҥ чараас кэрдиистиҥи көрүҥнээх уһун синньигэс былыттар (үксүгэр сайын ыраас, куйаас кэмҥэ көстөөччүлэр). ☉ Перистые облака (в ясные летние дни)
Итир былыттары, киэҥник силэйэ тарыйан, толору ый мылас гына түстэ. Амма Аччыгыйа
[Күн] Илин халлаан иититтэн, Итир былыт кэнниттэн Сарыал уота чаҕылыйан, Көтөн-ойон күөрэйдэ, Күлүм-дьирим күөгэйдэ. С. Васильев. Күндэли алаас үрдүнэн — үрдүк, тунал халлаан
Чап-чараас, үп-үрүҥ итир былыттар онно-манна буруолууллар. Л. Попов. Күдэн (күдэрик, күдээр) былыт — тумаҥҥа маарынныыр, намыһах, түргэнник устар былыттар. ☉ Низкие быстро плывущие туманообразные облака
Аан тайҕа таҥнары сатыылаата, Күнү көрдөрбөт Күдээр былыт Күүгүнүү көттө. П. Ойуунускай
Күдэн былыт быыһыттан Күммүт күлэ тыгара. Күннүк Уурастыырап
[Самолет] Күүгүнүү, күйгүөрэ көттө: Күөх күдэрик былыттары Быһыта силэйтэлээн, Сындыыстыы сыыйыллан истэ. С. Зверев. Сатыы былыт — намыһаҕынан устар былыт. ☉ Низкое облако
Үчүгэй Үдьүйэн Алла-булла кутуруктаах араҕас атын миинэн баран көтөн тахсыбыт, Үөһээ дайдыга. Сатыы былыкка таҕыста. Саха фольк. Тэкки Одулок ыам бырдаҕын туһунан эппиттээх этэ: «Туох тыынар тыыннаах ааттаахха сатыы былыт буолан кэлэн саба түһэн, кыа хааннарын уулууллар». Н. Заболоцкай. Сис былыт — кыһын ортотугар (тохсунньу эргэтигэр) кэлэр хас да хонуктаах былыт, ол былыт кэлиэҕиттэн ыла тымныы күүһэ мөлтүүр. ☉ Облака в середине зимы (в конце января), с появлением которых ослабляются сильные морозы
Ол түөкүн саһыл биллибэт буолан хаалла. Сис былыт кэлиэр диэри бүктэҕэ буолуо. Амма Аччыгыйа
Хаардаан-сиирдээн, сис былыт ааһар. Баал Хабырыыс
Бу үнүргү Кириһиэнньэ сис былытын иннинэ үктээбит диир. М. Чооруоһап. Сыстаҥ былыт — кэлим ардах былыта кэлиэн иннинэ киистэнэн убаҕас кыраасканан субуйа тарпыт курдук чараас былыттар. ☉ Облака, похожие на полосы, как бы нарисованные тонкой акварельной кисточкой. Таҥалай (тараах) былыт — чараас таҥалайдыы кэрдиистээх былыттар. ☉ Слоисто-кучевые облака
Мин тиэрэ түһэн, кэтэх тардынан, күһүҥҥү халлааҥҥа тардыллыбыт таҥалай былыттар, үөрбүт харахпар, үрүҥ көмүс симэх буолан көстөллөрүн одуулуу сыттым. Т. Сметанин
Араҕас сабыдыал халлаан Тараах былыт курдук Таҥнары найҕаран түһүүтүгэр …… Кытай Бахсылааны олохтообуттара эбитэ үһү. П. Ойуунускай. Тоҥ былыттар — сайыҥҥы логлоруттаҕас, өрүтэ өрөһөлөммүт үрүҥ былыттар. ☉ Кучевые облака
Тула өттүбэр Эркин хайалар иҥиэттэллэр, Төбөлөрүн Тоҥ былыттарга кистииллэр. С. Данилов
Кыдьымах курдук тоҥ былыттар өрө адаарыһан таҕыстылар. Т. Сметанин. Тор былыт — ардах былыта (быстах былыт). ☉ Туча. Уулаах былыт — харааран көстөр, ардыахтаах кэлим былыт. ☉ Темная дождевая туча
Халлаан дириҥэр, уулаах былыт кэтэҕэр, дөрүн-дөрүн этиҥ ньириһийэр, чаҕылҕан күлүмнүүр. Күннүк Уурастыырап
Уулаах былыттар Куугунаан аастылар, Утаҕы ханнарар Таммахтар куоттулар. Эллэй
Улуу Тукулаан арҕаһынан Уулаах былыттар соһуллаллар. С. Васильев. Чуо былыт — соҕотох тоҥ былыт. ☉ Одинокое облако. Этиҥ былыта — хараҥа өҥнөөх олус халыҥ, этиҥнээх чаҕылҕаннаах, дохсун ардахтаах, үксүгэр күүстээх тыаллаах былыт. ☉ Грозовая туча
Түһээтэхпинэ дьиэм таһыгар тахсан турар эбиппин, онно эмискэ, хоту диэкиттэн этиҥ былыта таҕыста. А. Софронов
Арҕааттан най хара этиҥ былыта халлааны хараҥарда халыйан таҕыста. Т. Сметанин
Этиҥ былыта хара быарынан хайалар сытыы чыпчаалларын кыһарыйан ааһар. П. Аввакумов