ж. күһэллибитэ, күһэллии-лээҕэ.

прил. күһэллиитэ суох, холку, ыгылыйбат; непринуждённые движения холку хамсаныылар.

сыһ. сыһыан холб. Этиллэр санаа муҥур уһукка, күһэллииттэн оҥоһулларын көрдөрөр. ☉ Выражает крайнее действие, совершаемое после различных тщетных усилий из-за безвыходности положения
Айаҕалыы сатаан, [оҕолор] ырбаахыларын сытырҕалаан көрөллөр, саатар, сыт да суох. Суорун Омоллоон
Айаҕалыы сатаан, мин Никита Иванову заставаҕа илдьэн доппуруостуурга быһаарыммытым. Н. Якутскай
Дьон, айаҕалыы сатаан, күөл хомуһун сиэрпэнэн быһа сатаабыттара. И. Данилов

ж. 1. (несложность) боростуойа, судургута; простота решения быһаарыы судургута; 2. (естественность, непринуждённость) истиҥэ, күһэллиитэ суоҕа; простота обращения кэпсэтии истиҥэ; 3. (простодушие) көнө быһыы, судургу быһыы, өс киирбэх быһыы.

аат.
1. Тиийиммэт-түгэммэт буолуу, эрэй-муҥ; ыктаран тугу эмэ оҥорорго күһэллии. ☉ Страдания, мучения; нужда, лишения
Сааһым тухары, кырыымчык дойдулаах [оттуур сирдээх] буолан, кыһалҕа бөҕөнү көрөр этим. А. Софронов
Кыһыны быһа Эрдэлиирдэр муҥ бөҕөнү көрөллөр, онтон сааһыары Миитэрэй «кыһалҕаттан» ойох ылар. Амма Аччыгыйа
Төрөппүт оҕо ахтылҕана баар эбит — биир кытаанах кыһалҕа. Н. Лугинов
2. Тугу эмэ оҥорор түбүк, туохха эмэ кыһаныы, туох эмэ туһунан санаа-оноо. ☉ Хлопоты, забота о чем-л., думы о чем-л.
Уолун үөрэттэрэр кыһалҕаҕа Кэтириис дьадайан хаалбыт. Амма Аччыгыйа
Үгүстэрэ сүөһүлэригэр от тиэйэр, оһохторугар мас булар, киэһээ аһылыктарыгар туу көрөр кыһалҕалаахтара. Н. Якутскай
[Сахаар] хам-түм дьиэтигэр киирэн, отторун-мастарын бэлэмнээн, сээкэй быстах кыһалҕаларын толуйан, бултаабыт түүлээҕин хаалларан барара. В. Яковлев
3. көсп. Тахсан киирии. ☉ Нужда, потребность в естественном отправлении
Турарын эмиэ көҥүллээбэттэр, кыһалҕатыгар эрэ сылдьыа үһү. Софр. Данилов
♦ Күн кыһалҕата суох — туох да түбүгэ, санаата-оноото суох. ☉ Беззаботно, бездумно, беспечно
Айыына күн кыһалҕата суох туттан-хаптан дьэргэлдьийэр дии. П. Аввакумов. Кыһалҕаҕа киир (ыллар) — улахан эрэйгэ-муҥҥа, кытаанах быһыыга-майгыга түбэс. ☉ Попасть в затруднительное положение, иметь проблему
Итинтэн ыла аны Мөрүөн улахан кыбыстыынан утуйар кыһалҕаҕа киирдэ. Д. Таас
Кыһалҕаҕа ыллардым. Икки хонукка биэс тыһыынчата уларыс. С. Ефремов. Кыһалҕаҕа түс — тугу эмэ оҥорорго күһэлин, тугу эмэ оҥороору түбүгүр. ☉ Быть вынужденным делать что-л., находиться в заботах о чем-л., озаботиться чем-л.
Мундербек — дьыала сүрүн кырдьыгыттан туораан туран, сымыйанан көрдөрөр кыһалҕаҕа түстэ. Эрилик Эристиин
Эмээхситтэр сылабаардарын хат оргутар, чэйдэрин хат бардарар кыһалҕатыгар түстүлэр. Далан. Кыһалҕа кыра — онно кыһаммаппын, санаа-оноо оҥостубаппын. ☉ Мне до этого дела нет, меня это не волнует
— Хата Ананийтан мэлийбиккин. — Мэлийиим доҕор, онно кыһалҕа кыра. М. Доҕордуурап. Кыһалҕа оҥоһун — бэйэҥ киэнин курдук чугастык санаа. ☉ соотв. принимать что-л. близко к сердцу
Мин эдэр эрдэхпиттэн олоҕум устатын тухары төрөөбүт норуотум соругун сорук, кыһалҕатын кыһалҕа оҥостубутум. Р. Кулаковскай

I
аат., эргэр. Бииргэ төрөөбүт эр дьонтон балыс саастааҕа, быраат. ☉ Младший родной брат
Тукаам, инигин Сэмэнкэни көрө сылдьаар. А. Софронов
Ити биир инигит босхоҥ сытар, хаһан киһи буолара биллибэт. Суорун Омоллоон
Инилэрэ уолаттар кээлтэр эбит, тахсан убайдарын сэргэ төрдүгэр көрүстүлэр. Эрилик Эристиин. Утар. бии II
тюрк. ини
II
сыһыан эб.
1. Этиллэр санаа буолуоҕун, буолуон сөптөөҕүн эрэмньилээх сэрэйии быһыытынан бигэргэтиини көрдөрөр (үксүн диалогка тут-лар). ☉ Выражает вероятность, возможность совершения действия в форме уверенного предположения (употр. преим. в диалоге). - Бу тугуй? - Буурҕа ини… - Ким киирдэ? - Түүл ини… Эллэй
Аҥаардас кинигэнэн үөрэнэр кэлтэгэй соҕус ини. Софр. Данилов
△ Кэпсиир киэп ааспыт кэмигэр чопчулуур уонна эрэмньилээхтик буолуу дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с глаголами в прошедшем времени изъявительного наклонения, имеет оттенок определенности и уверенности
Ыраахтааҕы суох буолла да, сокуона да сотулунна ини. Амма Аччыгыйа
Туох билэр, киһи-киһи тус-туспа, аҥаардас баай ымсыыта сиэппитэ ини. А. Сыромятникова
△ Мэлдьи буолар кэмнээх туохтуурдары кытта дьиҥнээхтик итэҕэйии дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с глагольными формами постоянно совершающегося действия, имеет оттенок убежденности
Сокуону эйигиттэн баҕас ордук билэр инибин. Амма Аччыгыйа
Күн ахсын үтүмэн үгүс сайабылыанньа суруллар ини. Софр. Данилов
△ Кэлэр кэмнээх туохтуурдарга сыстан быһаарыыта суох, саарбахтааһын, буолуон сөбүн сэрэйии дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с глаголами в форме будущего времени, имеет оттенок неопределенности, сомнения, предположения и допущения
Мин эмиэ атын сиргэ аһыыр инибин. Софр. Данилов
Билбэтим ээ, субу сотору киирэр ини. Күндэ. Мин арыый да буолаа инибин. А. Федоров
△ Ыйытар этии састаабыгар киирсэн эбии чуолкайдааһыҥҥа наадыйар эрэмньилээх буолуу дэгэттэнэр. ☉ В составе несобственно-вопросительного предложения приобретает оттенок утверждения и категоричности
Аҕабыыт бэйэтэ да улахан айыылаах урааҥхай ини! Амма Аччыгыйа
Биһиги былааспыт дьадаҥылары хоргутан өлөрбөт ини! Н. Якутскай
△ Баҕайыта, бэйэтэ, хата, бэйэккэтэ уо. д. а. сыһыан эбиискэлэри, сыһыан тыллары кытта эрэмньилээхтик быһа бааччы этии дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с модальными частицами и модальными словами типа баҕайыта, бэйэтэ, хата, бэйэккэтэ и т. п., имеет оттенок категоричности
Чээмэй Бүөтүр, бу түүн өлбөтөҕүнэ, эн арыгыгын былдьаабат баҕайыта ини. Амма Аччыгыйа
Лираны холкуоска хаалларбатах бэйэм ини. Софр. Данилов
Кырдьаҕас дьоҥҥо мэнээк киирэр-тахсар, хайа, куһаҕан ини. «ХС»
△ Оттон диэн сыһыан тылы кытта мунаарыы, саарбахтааһын дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с модальным словом оттон, имеет оттенок неопределенности и сомнения
Тоойуом, оттон Ороһуостубаҕа ини... Амма Аччыгыйа
Бараа ини оттон. «ХС»
△ Көр диэн көмө туохтууру кытта күһэллии уонна чугуйуу дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь со служебным глаголом көр, приобретает оттенок вынужденности и уступки
Оттон ынахтарын кытта бу көлөлөрүн ылан көрүөх бэйэм ини. Амма Аччыгыйа
△ Эбитэ эбиискэни кытта хайааһын буолуон сөп диэн этии дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с частицей эбитэ, приобретает оттенок допущения
Суолга атырдьах түһэ сытарын көрүөхпүт эбитэ ини. Амма Аччыгыйа
2. Контекст уонна интонация сабыдыалынан араас иэйии дэгэттэниэн сөп. ☉ Под влиянием контекста и интонации может иметь различные эмоциональные оттенки.
△ Сэнээһин. ☉ Презрение и пренебрежение
Сиэ суоҕа. Эйигиннээҕэр баҕас бу ыт тот ини. Амма Аччыгыйа
△ Сөҕүү-махтайыы. ☉ Изумление
Оттон бу сааһым тухары үчүгэйи даҕаны, куһаҕаны даҕаны көрбөхтөөтүм ини, ол тухары биирдэ даҕаны ол курдук буолбатаҕым. Суорун Омоллоон.
△ Кыыһырар, сөбүлээбэт сыһыан. ☉ Сердитое, неодобрительное отношение
«Үлэлэспитэ буолаа инибин»,- Уолуктай сөбүлээбэтэҕин биллэрэн түҥнэри хайыһан олорон, дьаал эрэ харата хардарда. «ХС»
△ Хомнооһун. ☉ Обида
Мин да харчым ахсааннаах ини. Амма Аччыгыйа
△ Үгэргээһин. ☉ Ирония
Дьадайар байардааҕар дөбөҥ ини. Амма Аччыгыйа
△ Кыбыстан, чопчу эппиэттэн куотунуу. ☉ Уклонение от прямого ответа из-за неловкого положения
Ээ, бу оҕону эттим ини. Амма Аччыгыйа
3. Мөҕүтүнүүнү, абатыйыыны көрдөрөр (кэлэр кэмнээх туохт. кытта тутлар). ☉ Выражает сетование и гнев говорящего (употр. с гл. буд
вр.). Орой мэник уолаттар уруок ортотуна миигин үөҕүөхтэрэ ини, мин баран кинилэр иннилэригэр буруй билинэ сылдьыам ини. Софр. Данилов
Ама биһиги буолбут иһин, ойохпутун хоонньоһуохтара ини, сытыйбыт аһынан аһатыахтара ини, хамнаспытын ситэри төлөөмүөхтэрэ ини! Н. Павлов
4. Хайааһыны, туругу араас дэгэттээх иэйиилээх күүһүрдүүнү көрдөрөр (сэрэйэр киэпкэ турар туохтуурга сыстар). ☉ Служит для эмоционального усиления действия и состояния с различными оттенками (примыкает к гл. предположительного накл.)
Саманнык саталаах тыалы көрө илигим, көрдөҕүм ини. П. Ойуунускай
Далбарайбын, чыычаахпын ситтэҕим ини! Киһи туйгуннааҕа да сорсуйдаҕын ини! Амма Аччыгыйа
5. Сыһыан иэйиитин сыаналааһыны күүһүрдүүнү көрдөрөр (кэпсиирэ буолбут даҕ. кытта тут-лар). ☉ Служит для усиления модально-эмоциональной оценки говорящего (употр. с прил., выступающими в роли сказуемых)
Ыллаатахтара кэрэтин ини! И. Гоголев
Утуйдаҕа баҕас кытаанаҕын ини! «ХС»
6. Сорох контекска холбуур ситим тыл суолтатыгар туттуллар. ☉ Иногда употребляется в роли соединительного союза
Кини үгүс сыл устата бултаата ини, бултаабата ини, өлбүт кырса бэйэтинэн кэлэн, пааска киирбитэ суоҕа. «ХС»
Оҕо эрдэхпинэ бу суолунан сырыттым ини, сылдьыбатым ини. «ХС»

киирин диэнтэн хай
аата. Билигин компромиска күһэллэн буолбатах, бэйэ баҕатынан киириниитин туһунан боппуруос тирээн турар. В. Ленин (тылб.)

I. прич. от вынудить; 2. прил. күһэллиилээх, күһэллэн; вынужденная посадка күһэллэн түһүү; вынужденное признание күһэллэн билинии.

I
туохт. сыһыан т.
1. Толкуйга түһүүнү уонна ол кэнниттэн тугу эмэ өйдөөн, түмүктээн санааһыны, этиини көрдөрөр. ☉ Выражает удивление, предположение по поводу какого-л. события после некоторого раздумья
Буоллаҕа. Чэ ол үөрэхтээх билэн эппитэ буолуо. М. Доҕордуурап
Чэ, буоллаҕа, кыайан көмөлөһөрдөөх буоллаҕына көмөлөһө сатыыр киһи буолуо этэ. Амма Аччыгыйа
Дьэ, буоллаҕа, Федя итэҕэйбэтэ төрүттээх да эбит. С. Ефремов
2. Саҥарааччы иһигэр эргитэ саныыр көрүҥүнэн хом санаатын, сөбүлээбэтин, утарсарын, өһүргэниитин, хомолтотун, сүөлүргүүрүн уо. д. а. биллэрэрин көрдөрөр. ☉ Употребляется, когда говорящий, как бы рассуждая про себя, несколько иронически констатирует свое неодобрение, обиду, недоумение, недоверие, сожаление и т. п. Буоллаҕа..
Онон миигин да утары этиэ эбиккин дии? Амма Аччыгыйа
Дьэ, буоллаҕа, Сэбиэскэй былаас үһү уонна сэбиэскэй дьону дьэгдьийтэрэр. И. Бочкарев. — Онон алҕаспын бырастыы гын уонна ити туһунан умун. — Дьэ, буоллаҕа. С. Ефремов
II
сыһыан эб.
1. Түмүк оҥорор, түмүктүүр хабааннаах сэрэйиини көрдөрөр (сүнньүнэн, билиҥҥи уонна түмүктээх ааспыт кэмнээх туохт. итиэннэ ааттарынан бэриллибит кэпсиирэлэри кытта тут-лар). ☉ Выражает субъективное предположение говорящего с заметным оттенком вывода и заключения (употр. в основном со сказуемыми, выраженными гл. наст
и прош. результативного времени и именами). Быһыыта-тутуута сүрдээх эдэр, успуордунан дьарыктанар буоллаҕа. Софр. Данилов
Күн сырдыгыттан матар чааһым кэлбит буоллаҕа. С. Ефремов
Мас хайыта хаппытын этэр буоллаҕа диэн, Вася быһааран биэрээри, төҥкөҥнөөтө. Амма Аччыгыйа
△ Эбит диэн эбиискэни кытта түмүктүүр дэгэтэ биллэ күүһүрэр. ☉ С частицей эбит заметно усиливается оттенок вывода и заключения
Ити аата, миигин үөрэххэ ыыппыт төрөөбүт Сахам сирэ наадыйбат эбит буоллаҕа. Н. Якутскай
Эдэр сылдьан, түһээн көрбүт кыыһым эбит буоллаҕа. Л. Попов
Киһи киһини эрэнэрэ сыыһа эбит буоллаҕа. МНН
△ Сабаҕалыыр суолталаах сыһыан тыллары, эбиискэлэри кытта сэрэйэр суолтата лаппа күүһүрэр. ☉ Оттенок предположения заметно усиливается при сочетании с модальными словами и частицами
«Бука, куораттан тахсыбыт дьон буоллахтара», — диэн санаа өйбөр күлүм гынан ааста. И. Гоголев
Мин бэйэм даҕаны кинини «Ааныска... Аанысчаан»... диэн минньигэстик ааттаабатаҕым, арааһа, син балачча буоллаҕа. Софр. Данилов
Ичигэс, былытырбыт, сүүрбэччэ эрэ кыраадыс буоллаҕа буолуо. С. Ефремов
2. Күһэллиини хомойуу, үҥсэргээһин дэгэттээх көрдөрөр (туохт. кэлэр кэмин 1 с. кытта тут-лар). ☉ Выражает вынужденность с оттенком огорчения и жалобы (употр. с гл. буд
вр. 1-го л.). Мин эрэйдээх үчүгэйи көрбөккө, минньигэһи билбэккэ, сордонуом буоллаҕа. П. Ойуунускай
Онон, оҥорбут оҥорууларын, ыйбыт ыйаахтарын хоту сылдьыам буоллаҕа. Н. Неустроев
«Көтөр кынаттаах бииһин ууһун иннигэр арай эрэйдэнэн көрүөм буоллаҕа», — диэбит хаххан. Суорун Омоллоон
3. Оҥоһуллар хайааһын илэ бааччы буолуохтааҕын, мүччүрүйбэтин тас форматынан сэрэйии курдук көрдөрөр (кэлэр кэмнээх туохт. 2, 3 с. кытта тутлар). ☉ Выражает очевидную возможность или неизбежность высказываемого действия, сохраняя внешне форму предположения (употр. с гл. буд
вр. во 2-м, 3-м л.). Даарыйа эмээхсин аты кыайан мииниэ суоҕа буоллаҕа. Амма Аччыгыйа
Хойутаатахпына, аҕам оҕонньор кыыһырыа буоллаҕа. Н. Неустроев
Дьөгүөр бэтэринээр аҕатын холдьохпут диэхтэрэ буоллаҕа. Д. Очинскай
Көрдөрбүт эрэ, буут быстарынан бу диэки тэбиниэхпит буоллаҕа. Амма Аччыгыйа
4. Туохтууру кытта хайааһыны хайаан да оҥорор наадатын көрдөрөр уонна күүһүрдэр. ☉ С инфинитивом выражает и усиливает необходимость совершения действия
Үлэлиэххэ, батталы утары охсуһуохха буоллаҕа! Амма Аччыгыйа
Сатаабат буоллахха, үөрэниэххэ буоллаҕа. Амма Аччыгыйа
Олох тосхойор дьолун толору туһанан иһиэххэ буоллаҕа. С. Федотов
5. Этиллэр санааны күүһүрдүүнү, бигэргэтиини көрдөрөр. ☉ Выражает усиление, подтверждение высказываемой мысли
Кырдьыга, Сэбиэскэй былаас быстыбыттар, дьадаҥылар былаастара буоллаҕа. Софр. Данилов
Даа, үлэлиир киһиэхэ, холкуоһу үчүгэй оҥоруохха диэтэххэ, үлэ эрэ баһаам буоллаҕа. С. Ефремов
Хайа, иһиттэҕинэ эн тылгын истиэ этэ буоллаҕа. Н. Неустроев
△ Бу суолта бэрт, бөҕө, да, даҕаны эбиискэлэри кытта дууһа долгуйуулаах иэйиитэ дэгэттэнэр. ☉ Значение 5 с частицами бэрт, бөҕө, да, даҕаны получает эмоционально-экспрессивный оттенок
Тугу да билбэтим-көрбөтүм бэрт буоллаҕа. Эрилик Эристиин
Суол устун сүүрэр үчүгэйэ бэрт буоллаҕа. М. Чооруоһап
Кини билэн бөҕө буоллаҕа. С. Федотов
△ Сорох этиигэ сөбүлэспэккэ утары этии дэгэттэнэр. ☉ В некоторых предложениях приобретает оттенок возражения
Ньукулай Уйбаанабыс, алҕаһыыгын, оҕо килбигийэр буоллаҕа. Амма Аччыгыйа
Биллэ илик буоллаҕа, Маратигы сууттуохтара. А. Сыромятникова
«Сөрүөстүгэс да сүрүн көнүө буоллаҕа», — ким эрэ эбэн биэрдэ. М. Доҕордуурап
6. Араас дууһа долгуйуулаах сыһыаны уонна сыананы көрдөрөр. ☉ Выражает различные эмоциональные оттенки: 1) сөҕүүнү-махтайыыны. ☉ Восхищение и изумление
Барахсан, эргийэн-урбайан иэс-күүс биэртэлээн, оҕуруктаах уол оҕо буоллаҕа. Н. Неустроев
Бука, сөхпүтүм — ханнык да бэйэлээх кинигэни икки-үс күнтэн ордорбокко бүтэрэр буоллаҕа. Амма Аччыгыйа
Бэл, хаһан эрэ этиспит дуу, куһаҕаннык саҥарсыбыт дуу түбэлтэҥ эмиэ хайа эмэ көрүдьүөс дуу, сонун дуу өттө арыллан тахсар буоллаҕа. Н. Заболоцкай; 2) доҕордуу сэмэни. ☉ Дружеский упрек
Ууга-уокка буһан эрэйи-сору көрдөххүтүнэ эрэ, өйдөнүөх муҥҥут буоллаҕа. Софр. Данилов
Аата, булан да эттэххин! Таптал эдэр дьон сүрэҕин Маннык ырааска ыҥырарын Өйдүү сатаабат буоллаҕыҥ. П. Тобуруокап; 3) суланыы дэгэттээх хомойууну. ☉ Огорчение с сетованием
Биир мүнүүтэнэн эрдэ таҥныбатах буоллаҕа. Софр. Данилов
Эрэйдэнэн-эрэйдэнэн иитэн бараммыт, оҕобутун кэнниттэн көрөн хаалыахпыт буоллаҕа. А. Софронов
Аны кэлэн аан дойдуга Аймах дьону дьоннонорбун, Аал уоту отторбун Аастаҕым буоллаҕа. С. Зверев; 4) кыыһырыыны-абаккарыыны. ☉ Раздражение и гнев
Киэр бар! Киһини сүгүн утуппат буоллаҕа. Н. Неустроев
Ол киһи харандаас төбөтүнэн киһини үөрэхтэн матарар буолан баран, туох да куһаҕаны оҥорботох киһи курдук хантаарыҥныыр буоллаҕа! Амма Аччыгыйа
Уонна өссө оонньуох диэбитин, ол баҕайы итэҕэйиминэ: «Суох, окко оонньообоппун, харчыта уур», — дии-дии, ымсыырдан, хаартытын тыытырҕатар буоллаҕа! Амма Аччыгыйа; 5) кыһыйыыны-абаккарыыны. ☉ Досада с возмущением
«Туох босхо бэлэхтээх баҕайытай! Ону-маны барытын түөрэн айдаара иһэр буоллаҕа!» — диэн Мөрүөн иһигэр кыһыйа саныыр. Д. Таас
«Көр, биир эмэ үчүгэй тыыны сэрэххэ манна хаалларыллыбатах буоллаҕа», — диэн Егоров кыһыйбытын эппитэ. «ХС»
Түөкүттэр, ааспыт сэриигэ ситэ кэһэйбэтэх буоллахтара! Софр. Данилов; 6) долгуйан баҕарыыны, сананыыны. ☉ Эмоциональное желание, намерение совершить что-л. Оо, дьэ үчүгэйдик бэлэмнэнэн баран, ааҕыам да ааҕыам буоллаҕа! — дии санаата Артур. Амма Аччыгыйа
Аҕаа, көрүүй, атым сүүрүк, Адьас тыаллыы көтүүһүк! Аны сайын ыһыахха Аппын сүүрдүөм буоллаҕа! П. Тобуруокап; 7) ымманыйыыны-атаахтатыыны. ☉ Умиление и чрезмерное восхваление; 8) суланыыны, үҥсэргээһини (үксүн сатаатар диэн сыһыан т. кытта сэргэстэһэн). ☉ Сетование, жалоба (чаще всего сочетается с модальным словом сатаатар)
Сатаатар, түргэнник кум-хам тутан кэбиспэт буоллаҕа. И. Федосеев
Бачча сордонон-муҥнанан куорат курдук сиртэн, үрүҥнэри, бырааттары булаайамый диэн кэлбитим кэннэ, аны кыһыл үспүйүөнэ диир буоллахтара (марылаччы ытыыр). С. Ефремов
△ Бу суолта бэйэтэ диэн эбиискэни кытта туттуллан, ордук чуолкайданар, күүһүрэр. ☉ С частицей бэйэтэ оттенок сетования, жалобы более усиливается
Хаарыан тириини Самсон баҕайы былдьыах бэйэтэ буоллаҕа. Н. Заболоцкай
Сүүрбэ хонук тухары бу сыт-сымар ортотугар сылдьыах бэйэм буоллаҕа... Софр. Данилов
Олохтоох суорт сиэмэтэ суох буолан, мэлийиэх бэйэбит буоллаҕа. П. Егоров

тииһин диэнтэн холб. туһ. Ол уйгуттан тииһиспит, онтон борогууллаабыт Баһылайдаах Өлөксөй …… күһэллэн, арыгыларын эмтэтэн тахсыбыттара. Э. Соколов
Урут …… пьесаҕа оруолга тииһиспэккэ, ол былдьаһыга буолара дии. «ХС»