м. борогуул, борогууллааһын; вынужденный прогул күһэллиилээх борогуул.

разг. вынужденно бездельничать.

нареч. 1. (без умысла) алҕас; 2. (вынужденно) күһэллэн.

прил. 1. (нечаянный, случайный) алҕас (оҥоһуллар), дэҥҥэ (оҥоһуллар); 2. (непроизвольный) бэйэ көҥүлүттэн тутулуга суох, бэйэ өйдөөбөтүнэн (оҥоһуллар); 3. (вынужденный) күһэлтэлээх, күһэллэн (оҥоһуллар).

даҕ. Үксүн сытан тахсар (киһи, кыыл туһунан). ☉ Любящий или вынужденный лежать, охотник полежать (о человеке и нек-рых животных)
Ньирэйдэр [ыалдьан] мөдөөттүйэллэр, күүстэрэ өһүллэр, сытымтыа, аһаабат буолаллар. ТВС ССНьСЫа

сыһыан холб. Этиллэр хайааһын күһэллэн оҥоһулларын көрдөрөр. ☉ Указывает на вынужденный характер совершения действия (что поделаешь)
Быстыа дуо, сүгэни кыбынан Киһитин «дьаһайа» тахсыбыт. Күннүк Уурастыырап
Быстыа дуо, Валентин Петрович аны Кырдал сэлиэнньэтиттэн үс биэрэстэ аллара баар, кинилэр эспэдииссийэлэригэр анаан тутан эрэр бараахтарын көрө барар. Н. Якутскай

даҕ. Күһэйиилээх, моһуйуулаах; тугунан эмэ хааччахтаах. ☉ Принудительный; вынужденный
Күһэлэҥ баттал оннооҕор буолуох куһаҕаны оҥорторор! Д. Апросимов
◊ Күһэлэҥ үлэ — күһэйиинэн оҥоһуллар, оҥорторор үлэ. ☉ Принудительная работа, то, что делается по принуждению
Хаайыылаахтар күһэлэҥ үлэҕэ сылдьаллар.  Сура балык сыанатын үрдэтэн да атыылаабыт буоллаҕына, …… кыра оҕолордооҕун учуоттаабатахтар, биир сылга күһэлэҥ үлэҕэ уураахтаабыттар. Н. Якутскай

возвр. от сыарҕалаа = иметь сани; ехать на санях; сыарҕаланан айанныырга күһэлиннибит мы вынуждены были ехать только на сацях.

сыһыан холб. Этиллэр хайааһын, хайааччы төһө да сөбүлээбэтин иһин, кыһалҕаттан, мөккүһэр, утары этэр кыаҕа суох буолан, оҥоһулларын бэлиэтиир. ☉ Выражает вынужденный характер совершения высказываемого действия (куда деваться)
Тэҥнэһиэхпит дуо, аһаан-сиэн, сынньанан баран, кыра үтэ ылынан, суос-сатыы ол ыалга бардыбыт. Далан
Тойоно ыҥыртарбытын кэннэ тэҥнэһиэ дуо, Сылгыһыт Сүөдэр, куттанан кирик-хорук туттан, тойонун аах дьиэтигэр барда. Н. Якутскай
Миичэкэ кууллаах комбикорму тиэйэн аҕалан баран, тэҥнэһиэ дуо, аны бэйэтэ ампаарга таһан дьөгдьөрүй да дьөгдьөрүй буолла. В. Протодьяконов

прил. 1. (пользующийся свободой) көҥүл, көҥүл сылдьар; свободный народ көҥүл норуот; 2. (независимый, не вынужденный) көҥүл; я свободен в своих поступках бэйэм тугу гынарбар көҥүлбүн; 3. (беспрепятственный, незатруднённый) көҥүл, дэлэй; холку; свободный доступ көҥүл сылдьыы; свободное дыхание холку тыыныы; 4. (непринуждённый) көҥүл, холку; свободное обращение холку туттунуу; 5. (незанятый; освобождённый) кураанах, иллэҥ, босхо; свободное место иллэҥ миэстэ; свободный день иллэҥ күн; телефон свободен телефон иллэҥ; 6. (не тесный) холку, киэҥ; свободное платье киэҥ былааччыйа; 7. хим. босхо; свободный водород босхо водород; # у меня нет свободных денег мин босхо харчым суох; человек, свободный от предрассудков хаалынньаҥ үгэстэртэн босхо киһи.