сыһ. Балачча улаханнык, киһи хараҕар быраҕыллар, биллэр, кулгааҕар иһиллэр гына. ☉ Заметно, ощутимо
Төбөтүн хоҥкуччу түһэрэн икки өттүнэн биллэрдик иҥнэҥнээн ылла. «ХС»
Бу дойдуга кэлин сылларга тайах биллэрдик элбээтэ. С. Никифоров
Дуораан биллэрдик, кэтэҕэриин оһох кэннин диэкилэринэн иҥэрсийбэхтээн, үлүгүнэйбэхтээн баран, сүтэн хаалла. Н. Заболоцкай
Ол икки ардыгар күһүҥҥүтүйэн, халлаан киэһэ-сарсыарда дьыбарданан, күн биллэрдик кылгаан барда. «ХС»

туохт.
1. Хараара киртий; хараар. ☉ Становиться грязным; темнеть, чернеть
Оһох иннигэр, соҕуруокка баҕанатыгар, хаһан эрэ биһиги, үрдүкпүтүн кэмнэнэ-кэмнэнэ, быһаҕынан бэлиэтээбит кэрдиистэрбит хараара балаҕырдаллар да, сүппэккэ туралларыгар хараҕым хатанна. Н. Кондаков
Моонньуттан былаатын сүөрэн баран, ыалдьытын кынчыатаан көрө-көрө, [аҕабыыт] олус өр туран балаҕыран хаалбыт сибэтиэй эдэр күлүктэрэ ыйаммыт муннугар тиийдэ. Н. Островскай (тылб.)
2. көсп. Мөлтөөбүт-ахсаабыт, саппаҕырбыт көрүҥнэн (киһи сирэйин туһунан). ☉ Иметь несвежий, угрюмый, поблекший вид (о лице человека)
Байбал сирэйэ хараҥара балаҕырда. А. Федоров. Ити Ваня уол бүгүн эмиэ амсайан баран сирэйэ-хараҕа балаҕыран турар. Н. Босиков
Анараа уол бүтүннүү хаарга буккуллан, сирэйэ-хараҕа балаҕыран, туран кэлбитэ, Туллан диэки өһүөннээҕинэн сүүһүн аннынан көрбүтэ. И. Федосеев. Тэҥн. балаҕадый
3. көсп. Былытынан бүрүлүн, саппаҕыр, өлбөөдүй (халлаан, күн-дьыл туһунан). ☉ Становиться пасмурным, сумрачным (о небе, погоде)
Кырыарбыт муус түннүгү санатан, чараас былыт бүтэй халлаан сырдаан балаҕырда. Н. Лугинов
Сайын ааһан, быһа лаҕыран, Салгыбакка, адьас, ыыра, Балаҕан ыйа балаҕыран Барылаччы ардыыра. С. Тимофеев
Кэмниэ кэнэҕэс дьэ сырдаан күһүҥҥүтүйбүт халлаан дьоҕус түннүк бүтэй балаҕыран көһүннэ. «ХС»

I
сыһ.
1. Ханнык эмэ кэм (сарсыарда, киэһэ, түүн) бүтэһигэр эбэтэр туох эмэ буолар кэмин тиһэҕэр. ☉ К исходу какого-л. времени (дня, вечера, ночи) или по окончании какого-л. действия, поздно
Жирков урут хаһан да бачча хойут оскуолаҕа киирэ сылдьыбат этэ. Н. Якутскай
Никита хоһугар киэһэ хойут, уолаттар утуйбуттарын кэннэ, кэлэрэ. Н. Лугинов
Түүн хойут утуйааччы, сарсыарда эрдэ турааччы эн буолаҕын. М. Доҕордуурап
Үлэһиттэр хойут тарҕастылар. С. Васильев
2. Кэлин, кэнники, тохтуу түһэн баран. ☉ Потом, после, в будущем, впоследствии
Эдэр эрдэххэ өлөр-кырдьар туһунан санаммат эбээт, үксүгэр, чэ, бэйи, хойут диэн иһэҕин. Амма Аччыгыйа
Бу биһиэхэ үтүөнү оҥорбуккун хойут биһиги да үтүөнэн боруостуохпут, доҕор! Ньургун Боотур
Хойут олох кэҥээн, бар дьон сайдан, билиикөрүү үксээн истэҕин аайы, биллибэтинэн-көстүбэтинэн саха тыла байыа, элбиэ. Эрилик Эристиин
Хойут, кэмниэ-кэнэҕэс, барыта ааспытын кэннэ өй киирэн, инньэ диэминэбин диэн абаланан хаалааччы. Н. Заболоцкай
ср. монг. хойт ‘следующий, последующий’, хождох ‘опаздывать, отставать’
II
сыһ. дьөһ. Бириэмэ сыһыанын бэлиэтээн, хайааһын кимтэн, туохтан эмэ кэнники оҥоһулларын бэлиэтиир (таһ. түһүгү кытта тут-лар). ☉ Обозначает кого-что-л., вслед за которым совершается действие: после, позже (употр. с исх. п.). Кини миигиттэн хойут оскуолаҕа киирбитэ
□ Атырдьах ыйын иккис декадатыттан хойут күн-дьыл биллэ күһүҥҥүтүйэн барар. «Кыым»