Якутские буквы:

Якутский → Якутский

көлүөскэ

көр көлөөскө I
Сарсыарда уһааттарыттан бэгэччэгинэн быһыллыбыт, аата суоҕар кыһыл көмүс көлүөскэлээх киһи илиитин булбуттар. Саха ост. I
Саҥаһа, кыһыл көмүс көлүөскэ буолан, сиргэ лыҥкыр гына түспүтүн ылан Айбаҥса удаҕан аата суох тарбаҕар анньынан кэбистэ. ПЭК ОНЛЯ III

көлүөс

I
ымыы диэн курдук
Толбон көмүс дуй буолан Окко-маска түспүтэ, Көччүйэр дуолун булан, Көлүөс үөһэ көппүтэ. Күннүк Уурастыырап
Харыйа Көмүс хаар төбөтүгэр Күнүм мэлдьи оонньуур. Күөх куйаар лабаатыгар Көлүөс мустан ыллыыр. Таллан Бүрэ. Ырыа чыычаахтартан уобараска литератураҕа күөрэгэй ордук үгүстүк киирэр. Кини кэнниттэн — туллук, татыйык, көлүөс уо. д. а. КНЗ СПДьНь
◊ Көлүөс балык түөлбэ. — Саха сирин хотугу оройуоннарын күөллэригэр үөскүүр горбушаҕа маарынныыр кыһыл эттээх балык. ☉ Рыба семейства лососевых, похожая на горбушу, обитающая только в северных озерах Якутии
Онуоха күөл быраҥааттатын, кыһыл эттээх көлүөс балыгы, тылга ууллар күөл чыырын эбэн кэбиһиэҕиҥ. Баһаам аһылык буолбат дуо? С. Тумат
русск. клёст
II
даҕ. Аллараа өттүнэн кэҥээн түһэр (үксүн бүрүүкэ, былааччыйа). ☉ Расширенный книзу, с широким раструбом внизу (брюки, юбка)
Көлүөс бүрүүкэ. — Даарыйа эмээхсин, дьарыйа үөрэммит куолаһынан күө-дьаа саҥарасаҥара, көлүөс ырбаахыта күөлбэриҥнээн үгэххэ киирдэ. Айталын
русск. клёш

Еще переводы:

келүөс

келүөс (Якутский → Русский)

клёш; көлүөс бүрүүкэ брюки клёш.

бүрүүкэ

бүрүүкэ (Якутский → Русский)

брюки; көлүөс бүрүүкэ брюки клёш; кыараҕас бүрүүкэ узкие брюки.

көкөрүс

көкөрүс (Якутский → Якутский)

көкөрүй диэнтэн холб. туһ. Көлүөс чыычаах Көрүлэстэ, Күөрэгэй, бараах Көкөрүстэ. А. Бродников

көччүппэхтээ

көччүппэхтээ (Якутский → Якутский)

көччүй диэнтэн тиэт
көрүҥ. Санаабар баар: алаас сир сайдам, сылаас салгына, көлүөс чыычаах «дьири-дьир» Көччүппэхтиир ырыата. А. Бродников

көлүөһэ

көлүөһэ (Якутский → Якутский)

аат.
1. Киин, сис тула эргийэн, тугу эмэ хамсатар төгүрүк оҥоһук. ☉ Колесо
Таһаҕаһы таһар да, көлүөһэтэ суох, син айанныыр да, суола суох баар үһү (тааб.: оҥочо). Кулгааҕар билигин да борокуот көлүөһэтэ күллүргүүргэ …… дылы гынар. Амма Аччыгыйа
Тэлиэгэ көлүөһэтэ силискэ охсуллан лигийэр. М. Доҕордуурап
Дьүөкэттээх көлүөһэлэр кыычырҕаабаттар, арай, эргэ тэлиэгэ ыарырҕатан ынчыктаталаан ылар. Н. Габышев
2. Оҕо оонньуута: оонньооччулар аҥаардара уллуҥахтарын холбуу тэбэн муостаҕа тиэрэ сыталлар, онон көлүөһэ тарбахтара буолаллар. Турар оҕолор — көлүөһэ иитэ буолаллар. Кинилэр хаҥас илиилэрин инники турар оҕо санныгар уураллар, биир тэҥник төгүрүччү көлүөһэ тарбахтарын эргитэллэр, улам сүүрэллэрин түргэтэтэн иһэллэр. Алдьаммыт тарбаҕы, быстыбыт көлүөһэ иитин, оонньууттан туораталлар, кыахтаах буоллахха, атын оҕолорунан солбуйаллар. ☉ Якутская детская игра: половина играющих лежит на полу на спине ступнями к центру, образуя «спицы колеса». Стоящие дети, держась за плечи друг друга левой рукой, образуют «обод колеса». Правой рукой они крутят «спицы колеса» (держа лежащего за руку), постепенно ускоряя темп. Дети, оторвавшие руки от плеч, или «поломавшиеся спицы» выбывают из игры. Вместо выбывших могут быть приняты другие
♦ Көлүөһэ үрдүгэр (ааһар) калька — сотору-сотору айаҥҥа сылдьар, сиртэн сиргэ сыҕарыйа сылдьар (киһи олоҕун майгытын туһунан). ☉ На колесах (об образе жизни, характеризующемся частыми переездами). Артыыс олоҕун үгүс өттө айаҥҥа, көлүөһэ үрдүгэр ааһар. АВТ ДьКС
◊ Көлүөһэ сыарҕа эргэр. — тэлиэгэ. ☉ Телега
Байаарап Өлөксөй хайаан да Баҕарах күөлүгэр барыаҕа, — Көлүөһэ сыарҕатын үрдүттэн Күөрэтэн күппээллии ытыаҕа. Күннүк Уурастыырап
Лаҥкы оҕонньор аты лас гына охсорун кытта, көлүөһэ сыарҕа талыгыр ойо турда. А. Сыромятникова. Көлүөһэ тарбаҕа — көлүөһэ киинин иитин кытта холбуур уһун синньигэс тимир. ☉ Спица (колеса)
Сиэйэлкэ сиэмэни сиксийэн Тэҥинэн түһэрэн айанныыр. Көлүөһэ тарбаҕа дьэргэйэн, Буоланы эргийэ кылбаҥныыр. Эрилик Эристиин. Көлүөһэ (көлүөһэлээх) тыраахтар — көлүөһэнэн хаамар тыраахтар. ☉ Колесный трактор (в отличие от гусеничного)
Тырахтарыыстар үс ыйдаах куурустарын бүтэрээт …… көлүөһэ тыраахтар уруулугар олорбута. В. Ойуурускай
Үөт саҕатыгар көлүөһэлээх тыраахтар от охсор массыынаны соһо сылдьара көһүннэ. С. Никифоров

күлүөс

күлүөс (Якутский → Якутский)

I
күлүөс чыычаах көр көлүөс I
Күлүөс чыычаах ыллыыра, Күргүс сүүрээн тыаһыыра Күндүкэтин инитин Инитин, инитин! Суорун Омоллоон
[Боробуос] Көтөр күлүөс чыычааҕы Көстөөх сиргэ быраҕан, Күлүр, күлүр күкүйдүҥ! С. Васильев
II
көр көлүөс II
Күлүөс дьууппа. Күлүөс бүрүүкэ. — Маайа күлүөс тигиилээх сиидэс ырбаахыта уҥахаҥас охсуллан, дьиэтин диэки тэлээрэ турбута. А. Бродников

дьоодьоруй

дьоодьоруй (Якутский → Якутский)

дьоодьой диэнтэн хамс
көстүү. Кини хаккыытаабыт көлүөһэ курдук эҥин араастаан дьоодьоруйан хаампытын көрөннөр, …… сүөһүлэр, бары үмүөрүһэн, ойоҕоһунан сырсан аастылар. Эрилик Эристиин
Биирдэ Сиидэркэ кырыы уулуссанан дьоодьоруйан испит. Р. Кулаковскай

көлөһө

көлөһө (Якутский → Якутский)

көр көлүөһэ
Сэмэн санаатыгар, богуоннар көлөһөлөрө рельсэлэр ыпсыыларыгар охсуллар тыастара «түргэнник-түргэнник!» диэн иһиллэр. Н. Якутскай
Матасыыкыллар көлөһөлөрө халтарыйан, ньылбы тэбинэн ылбахтыыллар. П. Аввакумов
Чууркаларынан оҥоһуллубут суолга тэлиэгэ талыгырайда, өтөрүнэн оҕунуохтамматах көлөһөлөр кыычыгырастылар. Е. Неймохов

көлүөһэлээ

көлүөһэлээ (Якутский → Якутский)

туохт. Көлүөһэлээх гын; көлүөһэ оҥор. ☉ Снабжать колесом; приделывать колесо к чему-л.
Гараас таһыгар бөх буолан ыһылла сытар тыраахтар кареткаларынан көлүөһэлээн, көҥдөй тимирдэри сыбааркалаан, кырааскаланар миэбэллэри бэйэтэ баһан ылан тиэнэр уонна сүөкүүр дьикти тэлиэскэни эмиэ кини оҥордо. КН ПБ

тарантаас

тарантаас (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Түөрт көлүөһэлээх, уһун систээх үксүгэр бүрүөһүннээх айан тэлиэгэтэ. ☉ Тарантас
Биһиги тохтообут дьиэбитигэр икки тарантаас тиийэн кэллэ. «ХС»
Көлүөһэ тыала тарылаабыта, кыракый тарантаас олбуорга киирбитэ. И. Тургенев (тылб.)