кынчарыс диэнтэн хай
аата. Ыалга киирэн баран, аны ийэтин көрдөһүннэримээри ботугураһан этиһии, кынчарыһыы, тоҥолохтоһуу, чорбоҥноһуу үксээн испитэ. Амма Аччыгыйа

даҕ., кэпс. Кэпсэтиигэ-ипсэтиигэ кииринигэһэ суох, кыраны аахсан олуйсар идэлээх. ☉ Несговорчивый, мелочно-упрямый, неуступчивый. Эдэр киһи, кэчээк буолан, улаханнык көрдөһүннэрэн баран ыллаата

даҕ. Соруйтарбакка, көрдөһүннэрбэккэ, бэйэтэ санаатынан көмөлөһөр (үксүн оҕо туһунан). ☉ Услужливый, готовый к услугам
Төрөппүт оҕотун кыра сааһыттан көмөлөһүмтүө гына ииттэҕинэ, оннук оҕо үлэттэн сүрэҕэлдьээччитэ суох; хата ким тугу гынар да, кыайдын-кыайбатын барытыгар көмөлөһө сатыыр. ЧКС ОДьИи

туохт. Иэс биэр. ☉ Давать кому-л. в долг, взаймы
Кирилл Васильевич дьоҥҥо харчы иэһиир, көрдөһүннэрбэт. Н. Габышев
Кини сүтүк чааһынан Кииллидэйгэ кэлэн эрэ баран истэн, улаханнык соһуйбута. Ол гынан баран, хата, дьон иэһээннэр, холкуоска үбэ төлөммүт буолан, ити дьыала Тэрэнтэй атын олоҕор соччо охсуо суох курдук буолууһугуттан холкуйбута. Д. Таас
Тиийиммэт-түгэммэт дьоҥҥо ас-үөл иэһээн баран, өлбүгэлэрин эһиилги үүнүүтүн, «куортамнаһан» кэбиһэллэрэ. И. Аргунов

туохт. Кэпсэтиигэ сөбүлэһэ, кииринэ охсума, тардыалас, кэрэхсэт. ☉ Быть несговорчивым, неуступчивым
Эдэрчи киһи, сатаабаппын, күөмэйим бүппүт диэн өр кэчээктэһэн, улаханнык көрдөһүннэрэн баран, анаабырдыы тойугу аа-дьуо сыыйда. С. Руфов
[Сөдүөт] кэчээктэһэн көрөөрү гыммытыгар киһитэ үөс биэрбэтэ: «Чэ, чэ, ол-бу буолума. Өр буолуоҥ суоҕа, киирэ түһэн таҕыс». «ХС»

көр мэлиибэн
Кинээс дьону мунньан аҕабыыкка малыыбан ыллатан таҥараттан ардах көрдөһүннэрэр. Амма Аччыгыйа
Х а н н а э р э а ҕ а б ы ы т оҕо сүрэхтии сылдьар сураҕын истэн, ону аҕалан оҕонньор түспүт уутугар малыыбан ыллаттылар. Болот Боотур
Бородино халдьаайытын анныттан таҥара дьиэтин малыыбанын дьоно иһэллэр эбит. Л. Толстой (тылб.)
русск. молебен

туохт., кэпс. Тугу эмэ гынаргар, оҥороргор сыанаҕын үрдэт, ааттаһыннар-көрдөһүннэр. ☉ Возвышать себя во мнении других, набивать себе цену
Ыарыһахха мэлдьи кини Ыарыыр-чэпчиир диэни билбэт, Ылбаҕайдык сыһыаннаһар. Күннүк Уурастыырап
Мин тута эппитим да, Степан Саввич ыарыыр-чэпчиир. Н. Лугинов
Гайн ыарыы-чэпчии барбакка сөбүлэспит, өйүүнүгэр бэлэм оҥоруох буолан эрэннэрбит. Сэмээр Баһылай

1. кэрэхсээ диэнтэн дьаһ. туһ. Доҕотторугар эрдэҕинэ Микиитэ үгүс саҥалаах, кэрэхсэтэн, санаата көтөҕүллэн сылдьар киһи этэ. Амма Аччыгыйа
   Талаан идэм Таптыыр дойдум Кэрэ дьонун Кэрэхсэттин! Күннүк Уурастыырап
   Витяны …… тыа бэйэтин иһэ, хараҥа түбэлэрэ, сөрүүн күлүктэрэ ордук кэрэхсэтэллэр. Н. Заболоцкай
2. кэпс. Ааттата сатаа, көрдөһүннэр; дьон болҕомтотун тардан, улахамсый, киэмсий. ☉ Заставлять упрашивать себя, ломаться; чваниться, хвастать
   Кэрэхсэтэн аанньа кэпсэппэт. Ырыаһыт кэрэхсэтэн ыллаабат.  Бэл диэтэр, кэрэхсэттэҕэ аатыран, манна бырдахтыын быдаммыттар, күлүмэнниин күрэммиттэр, — арай тааһынан эрэ баай. Н. Заболоцкай

I
туохт.
1.
көрдөө диэнтэн холб. туһ. Уолаттар аҕалара сүтэрбит сүгэтин көрдөһөллөр. — Уола бэҕэһээ киэһэ бэркэ кыһанан кинини кытта сүтүгү бииргэ көрдөһө сатаабыта. Н. Заболоцкай
2. Үҥэн-сүктэн ааттас. ☉ Молить, умолять о чем-л. [Ньукулай:] Дьэ тыыннахпар көрдөспөт уол буолуом ээ. А. Софронов
Николай Гаврилович, таҥара туһугар көрдөһөбүн, аргыый саҥар, ким эмэ истэрэ буолаарай? П. Филиппов
— Оннооҕор ити «күн судаар» диир хааннаах Александр иннигэр сөһүргэстэтээри миигин көрдөһүннэрэ сатаабыттара. Мин көрдөспөтөҕүм, көрдөһүөм да суоҕа. П. Филиппов
II
даҕ. Наар тугу эмэ көрдүү сылдьар (киһи); көрдөһүүтүнэн киһини салгытар. ☉ Назойливо выпрашивающий, надоедающий просьбами (о человеке)
Көрдөс оҕо. Көрдөс эмээхсин. — Күндү түүлээххэ сууланыах баҕата, эчи, баламатын көрүөҥ этэ. Көрдөһө диэн — айыы сүр. «Кыым»

аат., миф. Киһи-сүөһү төрүөҕүн таҥаралара. ☉ Айыысыт (общее название богинь, покровительствующих увеличению потомства)
Аал уот иччитигэр Ас кутан Ааттаһан барбыттарыгар, Ахтар айыыһыт ала чахчы Айхалынан алҕаабыта. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Дьахтар талыыта киирэн] Айыыһыт ийэтин ыҥырар Абытай халахайа буолла, Эдьээн иэйэхситин эргитэр Энэлгэн тойуга буолла. П. Ойуунускай
Айыыһыт хотун хатаҕалаан, киниэхэ [кыыска] олус кэрэ дьүһүнү уонна кэрэ, чуор куолаһы бэлэхтээбит. И. Гоголев. Тэҥн. иэйэхсит
◊ Айыыһыт аттаныыта (айыыһыты атаарыы) эргэр. — дьахтар төрөөбүтүн үһүс күнүгэр оҥоһуллар былыргы сиэртуом. ☉ Старинный обряд отправления Айыысыт на третий день роженицы (с обильными угощениями, сложными ритуалами). Айыыһыт тардыыта эргэр. — былыр оҕоломмотох дьахтарга айыы ойуунунан оҕокутун көрдөһүннэрэр уустук сиэр-туом. ☉ Старинный обряд испрашивания кут ребенка нерожающей женщине (пир, исполнение сложных ритуалов)
Суон Байбаас бэйэтинэн ыҥыыр атынан кэлэн, айыыһыт тардыытын тэрииригэр Хобоону көмөлөһөрүгэр көрдөстө. И. Гоголев