лачырҕаа диэнтэн дьаһ
туһ. Хапсыһыыны плёнка тухары түһэрэн лачырҕатта. Е. Неймохов
Индеев остуолга суот тардан лачырҕатар. Н. Габышев

сыһ. Лачырҕаан иһиллэр курдук, лачырҕас тыастаахтык. ☉ С размеренным треском, щёлканьем
Лачырҕаччы тыаһаа.  [Мохсоҕол] хардыргыы-хардыргыы хара тааһы Хааннаах түөһүнэн уордаах санаатыгар лачырҕаччы таһыйан охсуолаан көрдө. П. Ойуунускай

дьүһ. туохт. Лабааларгын кумуччу тутун; аччаан-куччаан көһүн. ☉ Сложить крылья (о птице); съежиться, сжаться в комок
Кынаттаах кыылым кыбдьыгырыы түстэ… Кынатын кыбдьытта, кутуругун кубдьутта… …… Халтарыйа-халтарыйа, …… Таас устун дайан лачырҕаата. П. Ойуунускай

I
лачырҕаа диэнтэн холб. туһ. Табалар эҥээннэрэ лачырҕастылар
II
даҕ. Лачырҕаан тыаһыыр, арыттаан «лачыр-лачыр» тыастаах. ☉ Издающий мерные трещащие или щёлкающие звуки (напр., о шпорцах оленя при тихом шаге)
Лачырҕас тыас.  Табакам тыынара бурҕаҥнас, Та б а к а м такыма такыҥнас, Табакам эҥээнэ лачырҕас, Табакам туркута сырылас. П. Тобуруокап
Мичээрдиир эдэр имнэргэ Мин сүрэҕим өрүү чугас, Булчут үҥкүүтүн тэбэргэ Билигин да быччыҥ лачырҕас. П. Ламутскай (тылб.)

I
туохт.
1. Көтөөрү гын, көтүөхчэ буол (уу кырсын эбэтэр сир үрдүн атаҕынан таарыйан кынатынан сапсынар көтөр туһунан); ыараханнык, нэһиилэ көт (көтөр оҕотун, бааһырбыт кус туһунан). ☉ Энергично замахать крыльями, перебирая лапками по поверхности земли или воды, пытаясь взлететь; тяжело взлетать (о птенце или подстреленной птице)
[Мохсоҕол] хатан муос тыҥырахтарынан халтарыйа-халтарыйа, хаһыытаан баран, таас устун тайан лачырҕаата. П. Ойуунускай
Ийэлэрэ кинилэри [кус оҕолорун] лаһыгырыы тайарга, күлүбүрүү көтөргө, устарга, умсарга үөрэтэр. Н. Габышев
2. көсп. Олус түргэнник, чэпчэкитик сырыт. ☉ Очень быстро и легко передвигаться
Уолан эрэт дьонум Унаар тыанан тайан, Көтөлүнэн киллэриҥ Күндү түүлээх бэрдин. Д. Апросимов
Өссө аллара — күөх күлүктэр, Ой тыалар. Табалар тайаллар, чыычаахтар ыллыыллар. А. Пушкин (тылб.)
△ Ырааҕынан тэлэһийэ, киэҥ сиринэн эргийэ сырыт. ☉ Объезжать обширную территорию, колесить
Көмүһү ылыахха, туттуохха айылаах Амырынан тайар атыыһыт диэн, Хайа, мин эрэ да буоллаҕым дии. Суорун Омоллоон
△ фольк. Кими эмэ туһулаан эрчимнээхтик көт (сытыы уһуктаах сэби этэргэ). ☉ Лететь в цель (напр., об остром холодном оружии)
Көхсүн хараҕын үүтүнэн, Көбүөхтүүр сүрэҕинэн Үөрбэ тайан эрдэҕинэ …… Аһара охсон биэрдэ. П. Ойуунускай
Татаар тыллаах Таба таайбатын Үөрбэ түспэтин, Атара тайбатын. П. Ойуунускай
ср. др.-тюрк. тарых ‘подниматься, взбираться’, кирг. тай ‘скользить’
II
саҥа алл.
1. Соһуйуу, дьиктиргээһин, кыһыйыы, абааһы көрүү холбоспут күүстээх иэйиини көрдөрөр. ☉ Выражает удивление с оттенком досады, раздражения
Тай, доҕор, оттон оннук сыаналааҕы Тыыҥҥытын да харыстаабакка көрдөөн, Ама буллугут ини. С. Зверев
— Испирдиэҥкэлэри мин иитиэм үһү дуо? — Тай, уонна ким? Э. Соколов
ср. алт. таҥ ‘возглас удивления, изумления’